Daraxtlar jaziramada shahar havosini sovitolmasligi mumkin - tadqiqot

Tadqiqotchilar namunadagi daraxtlarning uchdan ikki qismida haddan tashqari issiq sharoitda salqinlikni ta’minlash qobiliyati 60 foiz oshirib ko‘rsatilganini aniqladi.

“Daraxtlar 34°C atrofidagi limitga erishgandan so‘ng, tanasidagi yelim aylanishini kamaytirish orqali o‘zini himoya qilishga urinadi. Bu esa ularning transpiratsiya tezligini pasaytiradi, natijada atrof-muhitni sovitish qobiliyati sezilarli darajada kamayib, ayrim hollarda hatto issiqlik chiqarishga olib kelishi mumkin”, — deydi professor Santamuris.

“Daraxt ekish tashabbuslari issiqlikni kamaytirishda muhim rol o‘ynamaydi, deyish xato, lekin keng ko‘lamli daraxt ekish siyosatini diqqat bilan ko‘rib chiqish talab etiladi”

Professor Santamurisning aytishicha, qaror qabul qiluvchilar loyihalarda ishlatiladigan daraxtlarni tanlashda ularning turlari va harorat limitlariga ko‘proq ahamiyat berishi kerak. Haddan tashqari issiqda daraxtlar o‘zidan izopren kabi yuqori konsentratsiyali Biogen uchuvchi organik birikmalarni (BVOC) ham chiqarishi mumkin, ular atmosferani ifloslantiruvchi boshqa moddalar bilan o‘zaro reaksiyaga kirishganda havo sifatiga zarar yetkazishi mumkin.

“To‘g‘ri daraxt tanlanmagan holatda, nafaqat havo haroratini minimal darajada yumshatib bo‘lmaydi, balki sog‘liq uchun salbiy oqibatlar, jumladan, ifloslanishning oshishi xavfi ham mavjud”, — deydi professor Santamuris. “Bu esa issiqlikni yumshatish strategiyasini takomillashtirish zarurligini ko‘rsatadi”.

Yetarlicha sug‘orishga bo‘lgan ehtiyoj

Shaharlardagi issiqlikni yumshatishda daraxtlardan foydalanish uchun suv ham juda muhim. Professor Santamurisning aytishicha, daraxtlarni sug‘ormaslik jaziramada ularning imkoniyatlarini cheklaydi.

“Daraxtlarni sug‘orish jiddiy masala, chunki shaharlar daraxtlardagi yuqori sovitish potensialini saqlab qolishi uchun zarur bo‘lgan katta miqdordagi chuchuk suvni ajratib berolmaydi”, — deydi professor Santamuris. “Demak, suvni boshqarish rejalari har qanday daraxt ekish strategiyasi uchun asosiy masala bo‘lishi kerak.”

Sidneyning shahar va shahar atrofidagi hududlari doimiy yashil keng bargli o‘rmonlar, ayniqsa evkalipt daraxtlari bilan mashhur, yaqindagina shahar ma’muriyati iqlim harorati ko‘tarilishiga qarshi kurashish uchun yana millionlab daraxt ekish masalasini muhokama qildi.

“Sidneyda ushbu daraxtlar kerakli sovitish ko‘rsatkichlarini namoyon qilishi uchun suvdan foydalanishni taxminan 20 foizga oshirishimiz kerak”, — deydi professor Santamuris. “Agar to‘liq miqyosli foydasiga erishmoqchi bo‘lsak, oqova suv yoki kanalizatsiya suvi kabi turli suvlardan foydalanish yo‘llarini ko‘rib chiqishimiz kerak, aks holda ular okeanga oqiziladi”.

O‘simlik fiziologlari yuqori harorat limitlariga ega genetik jihatdan o‘zgartirilgan daraxtlarni yaratish ustida ishlayotgan bo‘lsa-da, ular tabiiy daraxtlarga o‘rinbosar bo‘la olishi uchun kamida o‘n yil kerakligi aytilmoqda.

“Genetik modifikatsiya qilingan bunday daraxtlar 34 emas, 45 darajagacha limitga ega bo‘lishi mumkin, bu ularni haddan tashqari issiqlikka dosh berishga yanada moslashtiradi”, — deydi professor Santamuris. “Biroq bu harakatlarning aksariyati hali dastlabki bosqichda va taxminan 10 yilsiz ularni keng qo‘llashga erishilmaydi.”

Professor Santamurisning ta’kidlashicha, shaharlarda issiqlikni yumshatish bo‘yicha harakatlar, ayniqsa global harorat o‘sishda davom etayotgan bir paytda, eng so‘nggi ilmiy dalillarga asoslangan bo‘lishi juda muhim. Asr oxiriga kelib, shahar hududlarida o‘rtacha issiqlik to‘lqinlari 6°C gacha oshishi prognoz qilinmoqda.

“Ushbu tadqiqot shahardagi issiqlik muammosini shunchaki daraxt ekish orqali hal qilish mumkin deb hisoblaydiganlarni ogohlantirishi kerak. Bu unchalik oddiy emas.

Shaharlarda daraxt ekishga asoslangan har qanday sovitish siyosati ilm-fan bilan hisoblashishi kerak, aks holda katta sarmoya kerakli natijalar bermasligi va eng yomoni sog‘liqqa salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin”, — deydi professor Santamuris.