Deputatlar qonundan taşqari işlatilgan 41 trln söm xarajatni “yaşirinça” tasdiqlab bergan

41 trln söm miqdoridagi qöşimça xarajatlar

Senatning budjet va iqtisodiy masalalar qömitasi raisi Erkin Gadoyev 2025 yilda qöşimça xarajatlar hajmi 40,9 trln sömni taşkil etişini ma’lum qildi. Bu Jahon iqtisodiyoti ösişining sekinlaşuvi, oziq-ovqat va energoresurslar narxlarining ösişi, jahon moliya bozorlarida foiz stavkalarining kötarilişi taşqi xatarlarni kuçaytirib, davlat budjetiga qöşimça yuklamalarning oşişiga sabab bölgani bilan izohlangan.

Kiritilgan tuzatişlar natijasida respublika budjetidan birinçi darajali budjet mablağlarini taqsimlovçilarga (vazirlik va idoralar) ajratiladigan mablağlarning çeklangan miqdorlari avval tasdiqlangan 281,6 trln sömdan 322,5 trln sömgaça köpaytirildi.

Erkin Gadoyevning sözlariga köra, qöşimça xarajatlarning salmoqli qismi aholi turmuş darajasini oşiriş bilan boğliq. Iş haqi va unga tenglaştirilgan tölovlar uçun 5,8 trln söm nazarda tutilgan bölib, şundan 5,3 trln söm 2025 yil 1 iyuldan pensiya va nafaqalarni 10 foizga, 1 avgustdan esa budjet taşkilotlari xodimlarining iş haqi va stipendiyalarni 10 foizga oşirişni qoplaşga yönaltirilgan. Budjet parametrlarida pensiya va nafaqalar miqdorini 1 sentabrdan, iş haqi miqdorini 1 oktyabrdan 7 foizga oşiriş közda tutilgan bölgan.

Ayrim sohalar xodimlarining iş haqini oşiriş uçun qöşimça mablağlar ham nazarda tutilgan:

• 79 mlrd söm — bolalar musiqa va san’at maktablari xodimlarining iş haqi oşirilişi bilan boğliq xarajatlarni qoplaşga;
• 298 mlrd söm — davlat madaniyat muassasalari va taşkilotlari xodimlarining iş haqi oşirilişi munosabati bilan qöşimça xarajatlarga;
• 76 mlrd söm — Milliy statistika qömitasi xodimlarining mehnatga haq tölaş şartlari özgarganligi bilan boğliq xarajatlarga.

Issiqlik ta’minoti tizimini isloh qiliş doirasida ijtimoiy soha muassasalari va köp kvartirali uylarning energiya samaradorligini oşiriş uçun 2,7 trln söm mablağ ajratiş nazarda tutilgan.

Aholini ijtimoiy qöllab-quvvatlaş böyiça çora-tadbirlar doirasida aholiga tibbiy xizmatlar körsatiş sifatini yaxşilaş tadbirlari uçun qöşimça 435 mlrd söm, soğliqni saqlaş va ta’lim muassasalarida qöl yuviş joylarini zarur sanitariya-gigiyena vositalari bilan ta’minlaş uçun qöşimça 311 mlrd söm jami 1,9 trln söm ajratilgan.

 Aholini ijtimoiy qöllab-quvvatlaş çoralariga, jumladan tibbiy xizmatlar sifatini yaxşilaş, soğliqni saqlaş va ta’lim muassasalarini sanitariya-gigiyena vositalari bilan ta’minlaşga 1,9 trln söm ajratiş nazarda tutilgan. Şu jumladan:

• 435 mlrd söm — aholiga tibbiy xizmatlar körsatiş sifatini yaxşilaş tadbirlariga;
• 311 mlrd söm — soğliqni saqlaş va ta’lim muassasalarida qöl yuviş joylarini zarur sanitariya-gigiyena vositalari bilan ta’minlaşga.

«Kambağallikdan farovonlik sari» dasturi doirasida 2025 yil uçun rejalaştirilgan 3,2 trln sömga qöşimça ravişda yana 1,6 trln söm ajratilgan.

Milliy futbol markazini taşkil etiş va sohani raqamlaştirişga 458 mlrd söm yönaltirilişi rejalaştirilgan. Qişloq va suv xöjaligida islohotlarni qöllab-quvvatlaş uçun jami 3,6 trln söm ajratiş közda tutilgan. Jumladan, paxta-xomaşyoga subsidiyalar, suv tejovçi texnologiyalarni joriy etiş va yaylovlarni tiklaş işlari moliyalaştiriladi. Şundan:

• 3 trln söm — klasterlarga birja savdolari orqali sotilgan har bir tonna paxta xomaşyosi uçun bir million sömdan subsidiya ajratişga;
• 308 mlrd söm — suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etişni yanada qöllab-quvvatlaşga;
• 112 mlrd söm — yaylovlarni tiklaş hamda ularda suğoriş inşootlarini barpo etişga.

Bundan taşqari, markazlaşgan investitsiya loyihalari va hududlar infratuzilmalarini rivojlantiriş xarajatlari uçun qöşimça 5,8 trln söm mablağ ajratiş nazarda tutilgan. Maktabgaça va maktab ta’limi vazirligiga ajratilgan mablağlarning çeklangan (59,2 trln söm) miqdori 737 mlrd sömga oşirilgan holda 59 trln 901 mlrd söm, Qişloq xöjaligi vazirligiga ajratilgan mablağlarning çeklangan (1,8 trln söm) miqdori 222,6 mlrd sömga oşirilib, 2 trln 21 mlrd söm miqdorida belgilangan yoki 12,4 foizga köpaygan. Şundan, maktabgaça ta’lim va umumta’lim maktablarini quriş va jihozlaş uçun qöşimça 191,7 mlrd söm ajratilgan. Davlat maqsadli jamğarmalariga davlat budjetidan ajratilayotgan transfertlarni 4,1 trln sömga va ularning xarajatlarini 7,7 trln sömga oşiriş közda tutilgan.

Senator tomonidan qöşimça xarajatlarning qariyb 26 trln sömga teng yönalişlari aytilgan bölsa-da, qolgan bir qismi umumlaştirilgan şaklda taqdim etildi. Ya’ni 15 trln söm nimaga işlatilganiga aniqlik kiritilmadi.