Ta’lim maskanimi yoki diplom fabrikasi: oliy ta’limda bugun standartlar qanday? 

O‘zbekistonda oliy ta’lim tizimi doimiy tanqid ostida. Prezident ham yoshlar bilan uchrashuvida OTM mehnat bozoridagi talabni hisobga olmasdan kadrlar tayyorlayotganidan norozi bo‘ldi. Kun.uz bilan suhbatlashganlar fikricha, universitetlar formani talab qilishdan ko‘ra, davlat iqtisodiyotiga qiymat qo‘shish, rektorlar esa ishlab chiqarish bozori bilan hamkorlikni o‘ylashi kerak.

Ta’lim sifati reytingi bo‘yicha O‘zbekiston 100-o‘rinda va bu ko‘rsatkich bilan davlat qator Afrika mamlakatlaridan ham orqada qolmoqda. Vaholanki, respublika ijtimoiy sohaga budjetdan eng ko‘p mablag‘ ajratadi va 2026 yilda birgina ta’limning o‘ziga 92,2 trln so‘m berilishi ma’lum qilingan. 

O‘zbekiston prezidenti 24 fevral kuni yoshlar bilan muloqoti chog‘ida ham ta’lim tizimi, xususan rektorlarning faoliyatidan jiddiy norozi bo‘ldi. Ayniqsa, ishlab chiqarish hamda mehnat bozori bilan kelishmasdan turib, kadrlar tayyorlash davom etayotganini davlat rahbari tanqid qildi. 

Kun.uz bilan suhbatlashgan ta’lim masalalari bo‘yicha ekspert Azamat Akbarov fikricha, rektorlarning “oyog‘i yerdan uzilgan” va bugungi aksariyat universitetlar davlatdan mablag‘ olib yashaydi, boqimandalik hissiga to‘yingan. 

“Universitetlar aslida davlatning YaIMga qiymat qo‘shishi kerak, ular budjetdan maosh olib o‘tiradigan kadrlar emas, innovatsiya qiluvchi shaxslarni yetishtirib, bu orqali umumiy iqtisodiyotimizga foyda keltirishi lozim”, deydi Akbarov. 

Suhbatda yaqinda O‘zJOKU talabasi bilan sodir bo‘lgan forma masalasidagi holat ham muhokama qilib o‘tildi. O‘zJOKU o‘quv ishlari bo‘yicha prorektori Ravshan Rayimjonovning aytishicha, universitet talabalardan to‘liq galstukni talab etmaydi, biroq kelajakdagi kadrlar madaniyatini hozirdan ta’minlash maqsadida chiroyli kiyinishni talab etadi. 

“Bular ertaga prezidentlar, vazirlar va davlat xodimlari bilan ko‘rishadi. Hozirdanoq bunga tayyor bo‘lib borishlari kerak emasmi?”, - deydi prorektor. 

Azamat Akbarovning qo‘shimcha qilishicha, dunyoda sun’iy intellekt, robototexnika bilan shug‘ullanayotgan davlatlar har kuni innovatsiya qilayotgan bir onda formani ta’lim standartiga aylantirish – kommunistik davrdan qolgan strategiyadan boshqa narsa emas.

“Agar formani standart qilsak, innovatsiya bilan kim shug‘ullanadi? Umuman, internet zamonida talabalarni 08:30 da darsga yig‘ib internetda bor ma’lumotlarni beramiz, talaba o‘ziga savol bermaydimi, nega u bu vaqtda uyg‘onib darsga borishi kerak, hammasi internetda bor-ku?” deydi ekspert.

Jamiyatshunos Mahmud Yo‘ldoshevning ta’kidlashicha, ta’limda o‘qituvchilarga bosim hali ham yuqori va shu standart bo‘lib qolmoqda. Deyarli hamma maqola, dissertatsiya va darslik yozishga majbur.

“Oylikka ulab qo‘yganidan keyin hamma yozadi-da, endi esa savol: shuncha maqola va darslikni kim o‘qiydi? Biz hali-hanuz o‘qituvchini ezamiz, unga erkinlik bermaymiz. O‘qituvchining yagona vazifasi – darsni maromida o‘qitish bo‘lishi kerak”, deydi jamiyatshunos. 

Suhbatda qatnashgan Ta’lim sifatini ta’minlash milliy agentligi guruh rahbari Diyor Umarovning aytishicha, davlatda universitetlar ko‘paydi, biroq professor o‘qituvchilarning soni ko‘paygani yo‘q. Dunyo reytinglariga kirishda bu muhim ahamiyat kasb etadi va xalqaro reytinglarda bo‘lish – universitetlarning har tomonlama rivojini ta’minlaydi. 

“Xalqaro reytingga kirgan universitetlarda masalan, xorijdan talabalar kelib o‘qiyapti. Bu iqtisodiy foyda degani”, deydi Diyor Umarov. 

Suhbatni Kun.uz’ning YouTube’dagi rasmiy sahifasidan to‘liq tomosha qilishingiz mumkin bo‘ladi.