Urush nega aynan hozir boshlandi?

Tramp va Netanyahu boshlagan Erondagi urush tushunarsiz ko‘rinishda davom etmoqda. Isroil yana ikki eronlik mulozimni o‘ldirdi, lekin Amerika va Isroil urushdan nima kutayotgani hamon mujmal. Avvali urush boshlashning o‘zi xato ish, lekin kimdir bunga jur’at qilsa ham, aniq biror odamni o‘ldirish uchungina butun boshli urush boshlamaydi, undan qandaydir global maqsad ko‘zlangan bo‘ladi.

Hozir urushni muhokama qilayotganlar orasida yana bir fikr mashhur: balki Tramp Eronga atayin hukumatga norozilik avjiga chiqqan, demokratiyaga ehtiyoj ortgan vaqtda hujum qilgandir? Balki Amerika og‘izda «Eron demokratik bo‘lishini istashini» aytib, aslida bunday bo‘lishini xohlamas?

Norozilik avjiga chiqqandi

Bilasizmi, Donald Tramp nega aynan fevral oxirida Eronga hujum qilganiga men ham hayron qolgandim. Chunki Amerika Eron demokratik davlat bo‘lishi kerakligi, u yerdagi tuzum qulashi lozimligini aytib kelardi. Yil boshida Eronda tarixda kuzatilmagan darajada hukumatga qarshi norozlik namoyishlari o‘tkazildi. Namoyishlar ayovsiz bostirildi, mustaqil surishtiruvlarga ko‘ra kamida 6,5 ming eronlik halok bo‘ldi.

Shunga qaramay, eronliklar yuzlab shaharlarda namoyishga chiqdi, norozilik avjiga chiqqanda butun mamlakat bo‘ylab 5 milliongacha odam ko‘chalarga chiqib hukumatga norozilik bildirdi. Ularning asosiy e’tirozi Eron oliy lideri Ali Xominaiyga edi. Millionlab eronliklar mamlakatdagi iqtisodiy inqiroz, milliy valuta qadrsizlanishi, narx-navo oshib ketgani, inson huquqlari toptalishi va internet doimiy to‘sib qo‘yilayotganidan norozi bo‘lib ko‘chalarga chiqdi.

Eronliklar qurolli zobitlarga qarshi quruq qo‘l bilan, hayqiriqlar bilan kurashayotganda mamlakatda internet butkul o‘chirildi. Odamlar o‘likxonadan olingan videolarni bir necha chaqirim yo‘l yurib, dunyoga ulashdi. Chindan namoyishlar vaqtida eronliklar butun dunyodan yordam kutdi. Amerika «yordam beramiz, biz siz bilan» dedi, Tramp «yordam yo‘lda» dedi. Va... va Amerika Eronni bombalashni boshladi.

Namoyishda o‘lgan fikrdoshining jasadini butun mamlakatdagi o‘likxonalardan izlab, bir amallab topib, uni dafn etib kelayotgan eronlik qarasa, uning bolasi o‘qiydigan maktabga amerikaliklar bomba tashlagan. O‘sha odamlarning ahvolini shunchaki tasavvur qiling. O‘z huquqlarini talab qilib, jonini xatarga qo‘yib repressiya avjiga chiqqan paytda hukumatga qarshi namoyishga chiqqan eronliklar bolasi «sizga yordam beraman» degan davlat raketasidan maktabda halok bo‘ldi. Bu shunchaki dahshat.

Bu insonlar nafaqat jon-u jigarlarini tuproqqa qo‘ydi, balki ularning umid o‘ldi. Inson bir narsaga qattiq umid qilsa, ayniqsa tug‘ilib o‘sgan vatani taqdiri uchun qayg‘urib, jonini xatarga qo‘ysa, uning kelajagi yaxshi bo‘lishiga umid bilan qarasa va evaziga mamlakati bombalanishini ko‘rsa, bu insonning ruhiyati mag‘lub bo‘ladi. Bu xuddi ortdan pichoq urishday gap.

Boyagi so‘zimiz avvalida aytilgan konspirologiyaga qaytamiz: balki Amerika chindan Eronda hech qachon demokratiya bo‘lmasligi uchun xalqning noroziligi kuchaygan vaqtda hujum qilgandir? Balki Amerika Eronda hukumat xalq qo‘liga o‘tishini istamas? O‘zingiz o‘ylab ko‘ring, urush davrida odamlarga qarshi repressiya kuchayadi, hech kimni ayab o‘tirishmaydi. Bunaqa holatda odamlar qanday hukumatni qo‘lga olishi mumkin? Amerika va Isroil otayotgan raketalar eronliklarda qarshilik kayfiyatini ham o‘ldirdi, «sizga do‘stman», deyotgan amerikaliklar bizning ustimizga raketa tashlayapti-ku, bu qanday do‘stlik, deb mulohaza qiladi endi hukumatga qarshi eronliklar ham.

Boyagi konspiroligiyaga ko‘ra, Amerika Eronda demokratik hukumat bo‘lishini istamaydi. Chunki bunday hukumatdan sanksiyalar olib tashlanishi kerak. Demokratik davlatda resurslar to‘g‘ri taqsimlana boshlaydi va neftga boy Eron boyib ketadi. Puli ko‘p Eron esa xavfli ekan. Aytgancha, Tramp yaqinda Eronda demokratiya bo‘lishi uchun o‘lib tirilmayotganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Eronda bundan keyin ham diniy boshqaruv bo‘lishiga qarshi emas, lekin yangi rahbariyat AQSh bilan birga tanlanishi, Vashingtonga qarshi bormasligi kerak ekan.

Tramp Venesuelani misol keltirib Eronda ham shunga o‘xshash vaziyat takrorlanishi kerakligini aytdi. Ya’ni, Trampga Eronda xuddi Venesueladagi Delsi Rodriges kabi gapiga quloq soladigan rahbar kerak. Bu davlatda demokratiya bo‘lish-bo‘lmasligi uni umuman qiziqtirmaydi, namoyishchilar taqdiri ham.

Lekin...

Mayli, Tramp Amerikaning yashirin strategik manfaatlariga xos o‘laroq Erondagi demokratiyaga intilishni o‘ldirdi ham deylik. Lekin prezidentning vazifasi nima o‘zi? Biror qorong‘u xonada o‘tirvolib falon yildan keyin nima bo‘lishini o‘zicha hal qiladiganlar manfaati uchun xizmat qilishmi yoki uni saylagan oddiy, mehnatkash sinfidagi saylovchining manfaati uchunmi? Amerikalik saylovchilar Eronga urush ochishni so‘ramagandi.

Prezidentlarga maxfiy, oddiy odamlar xabari bo‘lmagan ishlarni qilgani bilan baho berilmaydi. Ular eng avval saylovoldi kampaniyasi vaqtida odamlarga va’da qilgan ishini bajarishi kerak. Umuman siyosatda faqat buyruqlar maxfiy bo‘lishi mumkin, maqsadlar emas.