Ta’limda sun’iy intellekt: talabalar oldinda, universitetlar orqada qolmoqda

Tadqiqotga ko‘ra, oliy ta’lim talabalarining 57 foizi har hafta sun’iy intellektdan foydalanyapti. Oliy o‘quv yurtlari esa hali ham bu borada orqada bormoqda.

Sun’iy intellekt chizgan surat

Lumina Foundation va Gallup tomonidan o‘tkazilgan yangi tadqiqotga ko‘ra (State of Higher Education Study 2026), sun’iy intellekt allaqachon ko‘pchilik amerikalik talabalar uchun kundalik vositaga aylangan va voqelik bilan universitet qoidalari o‘rtasidagi tafovut tobora yaqqolroq namoyon bo‘lmoqda.

Tadqiqotning asosiy raqamlari:

- Talabalarning 57 foizi o‘quv jarayonida sun’iy intellektdan har hafta yoki undan ko‘proq foydalanadi, ulardan 20 foizi har kuni;

- 64 foizi topshiriqni tushunmaganda sun’iy intellektga murojaat qiladi;

- 60 foizi uy vazifalariga berilgan javoblarni uning yordamida tekshiradi;

- 54 foizi matnlarni tahrirlash va yaxshilash uchun foydalanadi;

- 49 foizi kurs ishlari va insholar uchun g‘oyalar yaratadi.

Erkaklar sun’iy intellektdan ayollarga qaraganda sezilarli darajada faolroq foydalanadi (har kuni – 27 foiz/17 foiz). Sun’iy intellekt platformalari ayniqsa, biznes, IT va muhandislik yo‘nalishlari talabalari orasida mashhur.

Qoidalar hayotdan orqada qolmoqda

Keng qo‘llanilishiga qaramay:

- Talabalarning 53 foizi oliy o‘quv yurti sun’iy intellektni taqiqlashini (11 foiz) yoki tavsiya qilmasligini (42 foiz) aytadi.

- Talabalarning atigi 7 foizi universitet sun’iy intellekt bilan ishlashni rag‘batlantirishini ta’kidlaydi.

- 50 foizdan ortig‘i ta’lim jarayonida sun’iy intellekt bo‘yicha aniq qoidalar umuman yo‘qligini tan oladi.

Xuddi shunday holat boshqa mamlakatlarda ham kuzatilmoqda. Stanford HAI AI Index 2026 ma’lumotlariga ko‘ra, AQShda talabalarning 80 foizdan ortig‘i va Buyuk Britaniyada 95 foizi baholash ishlari uchun sun’iy intellektdan faol foydalanadi.

Mutaxassislar bong urmoqda

Bir tomondan, talabalar o‘zlashtirishning real o‘sishi va vaqtning tejalishini ta’kidlamoqda. Boshqa tomondan, «soxta mahorat» haqidagi xavotirlar tobora ko‘payib bormoqda: agar vosita o‘chirilgan bo‘lsa (ayniqsa imtihonlarda), sun’iy intellekt yordamida olingan ko‘nikmalar yo‘qolib qoladi.

«Biz shunday vaziyatdamizki, talabalar allaqachon sun’iy intellekt dunyosida yashamoqda, ta’lim muassasalari esa hali ham 2023 yil davom etayotgandek ko‘rinishga harakat qilmoqda», deb ta’kidlaydi tadqiqot mualliflari.

Mutaxassislar universitetlarni total taqiqlardan o‘quv jarayoniga sun’iy intellektni malakali integratsiyalashga o‘tishga chaqirmoqda: talabalarga vositalar bilan etika doirasida ishlashni o‘rgatish, natijani ular yordamida tekshirish va tanqidiy fikrlashni rivojlantirish.