Yaqin yillarda O‘zbekiston zaytun moyi ishlab chiqaradigan mamlakatlar qatoriga qo‘shilishni rejalashtirmoqda. Xususan, joriy yilning mart oyi oxirlarida respublikaning janubiy viloyatlarida 530 gektar, shu jumladan, Surxondaryo viloyatining Oltinsoy, Muzrabot va Uzun tumanlarining har birida 100 gektardan, Termiz, Jarqo‘rg‘on, Sariosiyo va Bandixon tumanlarining har birida 50 gektardan, Qashqadaryo viloyatining Dehqonobod tumanida 30 gektar maydonda zaytun plantatsiyasi barpo etilishi bo‘yicha ma'lumotlar e'lon qilindi.
Ushbu loyihani amalga oshirishga O‘zbekistonni nima undamoqda? Mamlakatda va mintaqada mashhur bo‘lmagan zaytun moyi bozorida O‘zbekiston raqobatlasha oladimi? East Fruit tahlilchilari bu borada o‘z fikrlarini bildirishdi.
Mamlakatda 10 darajagacha bo‘lgan sovuqqa chidamli Arbusano (Italiya), Arbikino (Italiya), Manzaniya va Kolores (Ispaniya) hamda Gemlik (Turkiya) navli 465 ming tup zaytun ko‘chati o‘tqazilishi ko‘zda tutilmoqda.
«O‘zyog‘moysanoat»ning ma'lum qilishicha, respublika aholisining o‘simlik moyiga bo‘lgan talabi mahalliy ishlab chiqaruvchilar tomonidan 55 foizga ta'minlanmoqda, ichki bozor ehtiyojining 45 foizi import hisobiga qoplanmoqda. Bu qaror qabul qilinishi mamlakatda yog‘-moy mahsulotlarini arzonlashtirish zarurati bilan izohlangan.
Ma'lumot uchun, hozirda O‘zbekiston aholisining o‘simlik moyiga bo‘lgan yillik talabi 475 ming tonnani tashkil etadi. Yog‘-moy korxonalari esa yiliga 259 ming tonna o‘simlik moyi ishlab chiqarmoqda.
Hozirgi kunda O‘zbekiston aholisi orasida kungaboqar va paxta moylari mashhur hisoblanadi. Bundan tashqari, zaytun moyining narxi kungaboqar va paxta moyi bilan solishtirganda ancha yuqori va uni ishlab chiqarish ancha qimmatga tushadi.
O‘zbekistonda zaytun daraxtini yetishtirish tarixi 2002 yildan boshlangan, unga qadar Markaziy Osiyoda hech qachon zaytun o‘stirilmagan. 2002 yil fevralida Turkiyadan 4 tup zaytun daraxti ko‘chati olib kelingan. Ular subtropik mintaqa bo‘lgan Surxondaryo viloyatiga ekilgan. O‘zbekistonda zaytun yetishtirish bo‘yicha birinchi tajribalar mana shunday boshlangan.
Biroq 2007-2008 yilgi sovuq qish bu tajribalarni to‘xtatadi, chunki 2008 yil yanvarida tunda harorat tez-tez 10 darajagacha pasayib ketishi natijasida barcha zaytun daraxtlari nobud bo‘lgan.
