Tsirk hayvoni uchun ozuqa, go‘sht va qimmatbaho teri: Oxirgi 3-4 yilda O‘zbekistonda eshaklar soni ko‘paygan

Hozirgi kunda Yevropaning rivojlangan davlatlari va AQShda eshak boqish hobbi darajasida amalga oshiriladi. Sotish maqsadida zotli eshaklarni naslli yetishtirish fermalari ham mavjud.

O‘zbekistonda eshaklar soni kamayib ketyaptimi? Bu borada rasmiylar nima deydi?

Jahon ommaviy axborot vositalari ma'lumotlariga ko‘ra, dunyoda eshaklar soni yildan yilga kamayib ketmoqda. Ayrim ma'lumotlarda butun dunyodagi eshaklar soni 22 million atrofida ekanligi aytiladi.

Bir qator olimlar esa insoniyatni bu tur hayvonlarining butunlay yo‘qolib ketishi xavfidan ogohlantirishmoqda ham.  

Xo‘sh, O‘zbekistonda eshaklarning hozirgi taxminiy soni qancha? Eshaklar O‘zbekistonda ham butunlay yo‘qolib ketishi  mumkinmi?

Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qo‘mitasi mutaxassislariga ko‘ra, 2020 yil yakunlari bo‘yicha O‘zbekistonda eshaklar soni 230 mingdan ortiqni tashkil etadi.

Qo‘mita ma'lumotiga ishonilsa, O‘zbekistonda oxirgi 3-4 yilda bu uy hayvonlarining soni hatto biroz o‘sgan.

Eshak terisi nima uchun qimmatli mahsulotga aylandi?

Dunyoning turli davlatlarida eshaklar sonining kamayib borishiga unga Xitoydan tushayotgan katta talab sabab bo‘lmoqda.

Xitoyda eshak go‘shtidan oziq-ovqat mahsulotlari, turli taom va dori-darmonlar tayyorlanadi.

Ma'lumotlarga ko‘ra, an'anaviy Xitoy tibbiyotida hayvon terisidan olingan «ejiao» suvda eriydigan qattiq xamir, ayniqsa ayollarda qon hosil bo‘lishini yaxshilashga yordam beradi. Bu o‘pka meridianlari va «jigar va buyrak yinining energiyasi» bilan bog‘liq. Xitoyning ejiaoga bo‘lgan shu ehtiyojini qondirish uchun har yili millionlab eshaklar o‘ldiriladi.

Xitoy ejiao sanoati yiliga taxminan 4,8 million eshak terisini talab qiladi. Yangi hisobotda aytilishicha, 1992 yilda Xitoyda eshaklar soni taxminan 11 milliontani tashkil etgan bo‘lsa, bugungi kunda bu ko‘rsatkich atigi 2,6 million.

Xitoyliklar endilikda ushbu sut emizuvchilarni qo‘shni va o‘ziga yaqin respublikalardan import qilmoqda.

XXR ejiao ishlab chiqaruvchilari hozirda o‘z hukumatidan eshak yetishtirishni rag‘batlantirish uchun subsidiyalarni qidirmoqda, chunki bu noqonuniy savdoni kamaytirishi mumkin. Biroq, boshqa davlatlar eshak terisi eksportini taqiqlab, unga qarshi qator radikal choralarni ko‘rmoqda.

 Eshak va boshqa uy hayvonlariga noinsoniy munosabatda bo‘lishga qanday jazo belgilangan?

2020 yilning noyabr oyida «O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida»gi qonun loyihasi e'lon qilingan edi.

Unda hayvonlarga nisbatan shafqatsiz munosabatda bo‘lganlik uchun javobgarlik belgilangan. Bunda hayvonga nisbatan shafqatsiz munosabatda bo‘lish, uni qiynash uning o‘limiga yoxud mayib bo‘lishiga olib kelsa bazaviy hisoblash miqdorining yigirma besh baravaridan ellik baravarigacha miqdorda jarima yoki ikki yuz qirq soatgacha jamoat ishlari yoxud bir yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud olti oygacha ozodlikni cheklash yoki olti oygacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Shuningdek, bu kabi holatlar «Veterinariya to‘g‘risida»gi qonunning to‘g‘ridan to‘g‘ri buzilishi hisoblanib, jiddiy jazoga tortilishi kerak.

Qonun posbonlari, mas'ul idoralarning «eshak biznesmenlari»ni qanchalik aniqlay olayotgani, «eshak qabristonlari»ni tashkil qilganlar gohida jazosiz qolayotgani esa yana bir mavzu.

 Ilyos Safarov tayyorladi.