Ёшига нисбатан катта кўриниш: одамнинг биологик ёши у ҳақида нималарни айтиб беролади?

Хитойлик тадқиқотчилар инсоннинг юзи, тили ва кўз тўр пардаси тасвиридан фойдаланган ҳолда унинг биологик ёшини сунъий интеллект ёрдамида аниқловчи восита ишлаб чиқди. Бу усул ҳужайралар, тўқималар ва органларнинг ҳолатини билишга имкон беради, бирор сурункали касалликка чалиниш хавфи бор-йўқлигини аниқлайди.

Биологик ёш нима?

Инсоннинг хронологик ёшини аниқлаш учун унинг ҳайдовчилик гувоҳномасига қарашнинг ўзи етарли бўлиши мумкин. Лекин биологик ёшни аниқлаш бироз мураккаб. Хронологик ёшдан фарқли равишда биологик ёшни аниқлашнинг умумкелишилган бирор варианти йўқ. Биологик ёш ҳаёт тарзи, атроф-муҳит ва генетика сабаб таъсирланиши мумкин. Масалан, тамаки чекувчи инсон ўзининг тенгдошига нисбатан каттароқ кўриниши, доимий спорт билан шуғулланувчилар эса ёшроқ кўриниши мумкин.

2 ёш туридаги фарқ фақатгина теридаги ажинларнинг қанчалик чуқурлиги билан белгиланмайди. Агар сиз ўз хронологик ёшингизга нисбатан катта кўринсангиз сурункали касалликка чалиниш ёки когнитив сусайишга эртароқ дуч бўлишингиз эҳтимоли бор. Ёки биологик жиҳатдан ёшроқ бўлсангиз, кўпроқ яшашингиз мумкин. 

Стенфорд университети генетиги Михаил Снайдернинг қайд этишича, биологик ёшни билиш муҳим, сабаби бирор муаммо аниқланса, инсон саломатлигини яхшилаш учун соғлом турмуш тарзига амал қилишни бошлаши мумкин.

Биологик ёшни қандай аниқлаш мумкин?

Қаришнинг дастлабки белгилари, яъни биологик ёшни аниқлаш моделлари ДНКдаги вақт ўтиши билан ўзгариб турувчи қайсидир генларнинг ўчирилгани ёки ёқилганини кўрсатувчи кимёвий белгиларни ҳисоблаш ёрдамида ўрганилади. Яна баъзи вариантлар эса қондаги глюкоза таркиби ва яллиғланиш оқсилларининг миқдорига қараб хулоса қилади. Олдинроқ олимлар инсоннинг юзи, мияси сканери ва қондаги протеин миқдорига қараб биологик ёшни аниқлаш усулини топган.

Бу каби усулларнинг барчаси биз улғайганимиз сари юзга ажин тушиши, диабет каби хронологик касалликларга чалиниш ҳолатлари каби содир бўладиган ўзгаришларни аниқлаб беради. Лекин қариш барибир мураккаб жараён, у ҳамма органларга турли йўллар билан таъсир қилади.

Янги усул ҳақида

Биологик ёшни аниқлаш учун хитойлик тадқиқотчилар Шимолий Хитой ҳудудида яшовчи 11,2 минг кишининг маълумотларини ўрганди. Сунъий идрок ёрдамидаги бу тадқиқотда инсоннинг юзи, кўз тўр пардаси ва тили тасвири асосида унинг биологик ёши аниқланади.

Юздаги ажинлар қуёш таъсири, ифлосланиш каби атроф-муҳит омилларига ишора қилади. Тўр парда эса марказий асаб тизимининг бир қисми саналади. Шикастланган қон томирлари мия ва қон айланиш тизимининг соғлигини акс эттиради. Тилнинг шакли ва унинг қоплами микробиом ва ичак саломатлиги ҳақида маълумот беради.

Тадқиқотда қатнашганлар 5 йил давомида доимий назоратда бўлиб боришган. Улардан сийдик ва қон таҳлиллари, жисмоний имтиҳонлар олинган, турмуш тарзига оид сўровномалар тўлдиришган.

Хитойлик олимлар ўз усулларида биологик ёшни аниқлашни ишлаб чиқиш учун соғлом бўлмаган кишиларни ҳам тадқиқотга жалб этган. Улар диабет ва юрак хасталиклари каби сурункали касалликлардан азият чекувчилардир.

Кутилганидек, соғлом кишиларнинг хронологик ва биологик ёшлари бир-бирига чамбарчас боғлиқ. Бироқ кимдадир чекиш ёки камҳаракатлик каби носоғлом одатлар бўлса ёки сурункали касалликлардан азият чекса, улар ўзларининг ёшига нисбатан каттароқ кўринади. Масалан, чекувчилар ўз ёшларидан 5,4 ёшгача, сурункали юрак касалликлари борлар эса 3,1 ёшгача қарироқ бўлиши мумкин.

Биологик ёшнинг хронологик ёшдан каттароқ бўлиши 6 та ёшга доир касалликлар: сурункали юрак, буйрак касалликлари, юрак қон-томир касалликлари, диабет, гипертония ва инсулт кабилар ривожланиши хавфини келтириб чиқариши мумкин. Шунинг учун хитойлик тадқиқотчилар жами 11,2 минг иштирокчини уларнинг ўз ёшига нисбатан биологик ёши қанчалик фарқ қилишига қараб 4 та гуруҳга бўлиб чиқди.

Олимларга кўра, биологик ёшнинг каттароқ бўлиши касалликлар хавфи бор дейишдан ташқари қайсидир одам шунча йилдан кейин мана бу ёшга доир касалга чалиниши мумкин деб ташхис қўя олиш учун ёрдам бера олиши керак.

Айтиш мумкинки, биологик ва хронологик ёш ўртасидаги фарқни аниқлаш қондаги глюкоза, холестерин миқдорини текшириш каби анъанавий усулларга қараганда касалликка чалинишни прогноз қилишда яхшироқ восита бўла олади. Лекин агар ҳар иккала усулдан ҳам фойдаланилса, самара анчайин яхши бўлади.

Хитойлик олимларнинг сунъий интеллект ёрдамида инсоннинг биологик ёшини аниқлаш дастуридан йил охиригача фойдаланиш барчага очиқ бўлиши мумкин. Ҳозирда улар iPhone иловаси ва бошқа тегишли иловалар устида ишлаяпти

Бу каби дастурлар касалликларнинг олдини олиш харажатларини ва қийинчиликларни камайтириши мумкин. Сабаби инсонлар турли қон ва бошқа таҳлилларни топшириб ўтирмасдан ундан фойдалана олиши ва саломатлиги ҳақида билиб олиши мумкин.