Яқин Шарқдаги уруш Марказий Осиё учун нимани англатади?

Яқин Шарқдаги урушнинг Марказий Осиё, хусусан Ўзбекистонга таъсири кўпроқ билвосита. Бу ерда энг муҳим савол савдо йўллари, стратегик алоқалар ва Марказий Осиёнинг катта давлатлар билан ришталарига қаратилиши керак. Уруш Эрон, Россия, Хитой, Афғонистон ва Покистон ўртасидаги муносабатларни қандай ўзгартиради ва бу ўзгаришлар кейин Марказий Осиёга қандай акс садо беради, мана шу муҳимроқ, дейди таҳлилчилар.

Урушнинг Марказий Осиёга таъсирини ўлчаш учун эътиборни кўпроқ ҳозирги жанг майдонидаги воқеаларга эмас, балки можаронинг кенгроқ минтақавий оқибатларига, хусусан савдо йўллари, стратегик алоқалар ва Марказий Осиёнинг катта давлатлар билан ришталарига қаратиш керак. 

Экспертларга кўра, урушнинг ҳамма қўрқаётган минтақага тўғридан-тўғри таъсири камроқ. 

Геосиёсий таҳлилчи, Nightingale ақл маркази тадқиқотчиси Элданиз Гусеинов фикрича, урушнинг Марказий Осиёга таъсири уч асосий тенденция билан боғланади.

Энг биринчиси – агар Эрондаги тузум қуламаса ва теократик бошқарув бу гал ҳам урушни кечиб ўтса, катта эҳтимол билан Теҳрон Москвага янада яқин бўлади. Бу эса Россияга Эрон ва Афғонистон орқали жанубга ўтадиган йўлакларда кучлироқ роль ўйнашга имкон беради. 

Иккинчи тенденция – Хитой Марказий Осиёга барқарор қўшни сифатида кўпроқ эътибор беради, катта Осиё контекстида кўриладиган бўлса, транспорт йўлакларига етиш бўйича нисбатан заиф потенциалга эга минтақа ўлароқ Пекин Марказий Осиёнинг беш республикасига янада жиддийроқ таъсир ўтказади. 

Учинчиси, Афғонистон билан боғлиқ. Маълумки, Покистон билан қуролли можаро ва Эрон орқали киришдаги узилишлар туфайли қийналган Афғонистон энди шимолий йўллар орқали Марказий Осиё ва Россия билан чуқурроқ интеграцияга интилиши мумкин. 

Узоқ давом этган бундай қуролли қарама-қаршилик эса Марказий Осиёнинг Ҳинд океанига чиқиш умидларини пучга чиқарган-чиқармагани ҳам актуал масала. 

Озарбойжонлик таҳлилчи Гусеинов фикрича, география ҳали ҳам Марказий Осиёга қийинчилик туғдирмоқда. Инфратузилма заифлигича қоляпти, санкциялар структуравий чеклов қўйишда давом этяпти. 

Халқаро савдо бўйича мутахассис Валижон Тўрақулов ҳам урушнинг билвосита таъсирлари кўпроқ деб ўйлайди. 

Унинг қўшимча қилишича, глобаллашган дунёда бир жойда бўлаётган воқеалар иккинчи давлатга албатта таъсир қилганидек, уруш ҳолатидан кўриш мумкин бўлган ижобий жиҳатлар ҳам йўқ эмас. 

Эслатиб ўтамиз, Яқин Шарқда бу галги уруш 28 февралдан эътиборан аланга олди. Айни дам Трампнинг бу қарори аниқ стратегиясиз ва жуда қимматга тушадиган режа дея баҳоланмоқда. Уруш чўзилар экан, республикачи президентга нисбатан электорат орасида ишонч камая боради. 

Foreign policy нашрининг ёзишича, уруш ва уни бошлаш атрофида Трамп администрацияси вакиллари бераётган баёнотлар бир-бирига мос эмас. Аввало, бу урушнинг мақсади нима эканини аниқлаштириш керак. Режимни ағдаришми, Пентагон буни рад этди, асосий мақсад Эроннинг ядровий қуролга эга бўлишини тўхтатиш бўлса, ўтган йилнинг июнида Трамп энди Теҳрон ҳеч қачон бундай қуролга эришолмаслигини айтиб чиққан эди, деб ёзади ушбу нашр.