«Путинчи» Ле Пен Макронга қарши: Францияда сайлов финали бошланмоқда

5 йил олдинги каби

Макрон биринчи турда 27,6 фоиз овоз тўплади. Бу борада унинг натижаси 5 йил аввалгига қараганда 2,5 фоизга яхшиланган. Ле Пен биринчи турда 27,4 фоиз овоз олган. Бу борада «Миллий бирдамлик» партияси етакчиси 5 йил олдинги натижасини 6,1 фоизга яхшилаб олган.

Аммо иккинчи турда ҳам биринчи босқичда бўлгани каби икки номзод кичик фарқ билан овоз тўплайди дегани эмас. Масалан, 2017 йил сайловнинг иккинчи босқичида Макронга сайловда иштирок этганларнинг 66,1 фоизи овоз берган. Ле Пен эса 33 фоиз билан кифояланган. Украинадаги уруш Франциядаги сайлов натижаларига ҳам бевосита таъсир қилиши кутилмоқда. Айнан уруш сабаб бу галги сайловларда интрига анча юқори.

Сайлов нега иккинчи босқичга ўтгани эса тушунарли, бу гал ҳам ҳеч бир номзод 50 фоиздан кўпроқ овоз тўплай олмади.

Ҳал қилувчи дебат: асосий мавзу уруш бўлди

Сайлов финалидан аввал номзодлар ҳал қилувчи, яккама-якка дебатда иштирок этди. Унинг асосий мавзуси эса табиийки Украинадаги уруш бўлди. Дебатлар сайлов натижасига энг жиддий таъсир кўрсатадиган омил бўлиши аниқ. Сабаби, Макрон ижтимоий сўровларга кўра Ле Пенни 10 фоизга ортда қолдираётган бўлса-да, ҳали 10 фоиз сайловчилар кимга овоз бериш борасида бир қарорга келмаган.

2017 йилги сайловларда ҳам финалдан аввалги дебат натижа учун ҳал қилувчи бўлгани айтилади. Ўшанда экспертларнинг фикрича, Марин Ле Пен яхши тайёрланмагани сезилган ва дебатларда ўзини жуда қизиққон тутган. Таҳлилчилар Ле Пен бу гал олдинги хатоларини такрорламагани ва хотиржам кўринганига эътибор қаратди. Ўз навбатида Ле Пен Макронни издан чиқаришни ҳам уддалай олмаган, амалдаги президент кескин позиция эгаллаб совуққонлик кўрсатган.

Россия борасида тортишув

Россия ҳамда Украина ўртасидаги уруш мавзуси дебатнинг асосий қисмига айланди. Ҳар икки сиёсатчининг ҳам Россия борасида фикрлари кескин фарқли экани ойдек равшан.

Макрон уруш бошланишидан аввал Москвага борган кам сонли ғарблик сиёсатчилардан бири бўлди. 24 февралда уруш бошлангач, Макрон Россиянинг ҳаракатларини қоралаб, Ғарб санкцияларини қўллади. Шунингдек, Киевга қурол етказиб берилишини айтди. Макрон уруш вақтида Путин билан энг кўп телефонда гаплашган давлат раҳбари бўлди. Мулоқотни тўхтатмаган Макрон Путинни қоралашни ҳам канда қилмади. Француз нашрларининг ёзишича, бу кўп сонли мулоқотларда Путин ҳар сафар уруш қандай пайдо бўлганининг сабабларини тушунтирган.

Марин Ле Пен эса Россияни қўллаши ва «Путинчи эканини» яшириб ўтирмайди. Уни Путиннинг Европадаги асосий сиёсий иттифоқчиларидан бири деб аташади. Олдинги сайловдан аввал Ле Пен Путин билан кўришганди ҳам. Ўша учрашув ҳақида Францияда роса ёзишган. Путиннинг терроризмга қарши курашдаги ҳаракатларини мақтаган Ле Пен Россия президенти билан қарашлар борасида ҳамфикр эканини айтганди. Ле Пен Франция президентлигига номзод бўлатуриб Россия Думасида нутқ сўзлаган ва жуда кўп илиқ сўзлари билан ёдда қолган. Путиннинг Ле Пен билан учрашувдаги қуйидаги сўзлари дунё нашрларида сарлавҳага айланган: «Биз Франция президентлик сайловларига аралашмоқчи эмасмиз».

2017 йил сайловдан аввал Ле Пен Қрим босиб олинганига ишонмаслигини айтганди. Унинг фикрича, қримликлар референдумда овоз бериб, Россияга қўшилиш истагини билдирган. 2016 йил BBC'га интервью берган Ле Пен Путин давлатини ақлли бошқаришини айтган ва бу усул давлат манфаатларини ҳимоя қилишини таъкидлаганди.

Бу галги дебатларда Макрон рақибининг Россия билан фавқулодда яқинлигини айтиб, унинг партияси 2014 йил Россия-Чехия банкидан 9 миллион евро кредит олганини эслатди. Макроннинг айтишича, бу банк Россия ҳукуматига яқин ҳисобланади. «Сиз Россия ҳукумати ва Путинга боғлиқ одамсиз. Россия билан гаплашганда ўз банкирингиз билан гаплашасиз. Буни кўп ҳаракатларингиз исботлайди», деди Макрон дебатда.

Макрон Ле Пеннинг Қрим бўйича позициясини ҳам эслатди: «Қайси асосга кўра Қримни Россиянинг бир қисми деб ҳисоблайсиз? Биз халқаро қонунчиликка кўра ҳар куни ҳам босиб олинган ҳудудларни тан олавермаймиз», деди Франция президенти.

Бунга жавобан Ле Пен мустақил фикрловчи аёл эканини айтди. «Биринчи Чехия-Россия банки»дан кредит олганини изоҳлар экан, «Миллий бирдамлик» партияси етакчиси Францияда ҳеч қайси банк кредит бермаганини айтди. Кредит олгани ҳақидаги факт орқали Ле Пен Макронга «апперкот» беришга ҳаракат қилди: «Қийин иқтисодий ҳолатда бўлган жуда кўп французлар каби мен ҳам кредит олишга мажбурман», деди Ле Пен. Аммо Макроннинг қарши ҳужуми ҳам кучли чиқди: «Французлар сиздан фарқли ўлароқ пул сўраб Россияга югуриб боришмайди».

Марин Ле Пен Украина қурбони бўлаётган тажовузкорликни қўлламаслиги, Европа украиналик қочқинларни қабул қилиши кераклигини айтди, аммо Франция Украинага қурол юбориш орқали ҳарбий низо иштирокчисига айланиб қолишини таъкидлади. Олдинроқ Ле Пен хоним урушдан кейин НАТО ва Россия яна қалин алоқалар ўрнатиши мумкинлигини айтиб, танқидларга учраганди.

Яна нималар ҳақида тортишишди?

Финал дебати 2 соат-у 45 дақиқа давом этган бўлса, асосий тортишувлар нархлар ошиши, айниқса, энергия нархлари ошиши ҳақида борди. Ле Пен сайловда ғолиб бўлса, энергия учун қўшимча қиймат солиғини, 30 ёшгача бўлган фуқаролар учун эса даромад солиғини бекор қилишини айтди. Макрон эса энергия нархларига чеклов белгилагани Ле Пен таклиф қилганидан икки баравар самаралироқ эканини таъкидлади.

Олдинги йилларда Ле Пен Франция Европа Иттифоқидан чиқиши кераклиги ғоясини қўлларди. Ҳозир бу фикридан қайтган Ле Пен хоним иттифоқни ислоҳ қилиш кераклигини таъкидлайди. Макрон рақибининг «Турли миллатлар Европаси» ғояси Европа Иттифоқини тугатишини айтди. «Сиз одамларга ёлғон сотишни истаяпсиз», деди Макрон.

Номзодлар ислом ва миграция масаласида ҳам тортишиб қолишди. Хусусан, Марин Ле Пен мусулмонларга қарши агрессив позициясини ўзгартирмади. Унинг фикрича, Францияга ёппасига кириб келишнинг олдини олиши керак. Чунки французлар хавфсизлик нималигини унутиб қўйишмоқда. Ле Пен аёллар ҳижобда юришини тақиқлаш кераклигини айтди. Унинг фикрича, шу тариқа аёлларни «ислом босимидан озод қилиш керак». Ле Пен бу талабини аввал ҳам айтганди.

Макрон рақибининг ислом ҳақидаги фикрларига муносабат билдирар экан, бу фуқаролик урушига олиб келишини айтди. «Нима, сиз полицияни кўчада аёлларнинг рўмолини, яҳудийларнинг эса бош кийимини ечиб олишга юборасизми?» деган Макрон.

Томонлар пенсия ёши борасида ҳам баҳслашган. Макрон пенсия ёшини 62 дан 65 га кўтариш керак демоқда, Ле Пен эса бунга қарши. Икки номзоднинг фикри бир жойдан чиққан ҳолатлар ҳам бўлди. Масалан, Макрон ҳам, Ле Пен ҳам кўпроқ атом электростанциялари қуриш зарурлигини айтишди.

Сўровлар нимани кўрсатди?

Франция президентлик сайловларида теледебатлар жуда муҳим ҳисобланади. Чунки кўпчилик иккиланаётганлар айнан охирги дебатдан кейин бир қарорга келади. Биринчи турда унча катта фарқ билан олдинда бормаган Макроннинг устунлиги дебатлардан кейин анча мустаҳкамланган. Турли ижтимоий сўровларга кўра, Макронга 53-57 фоиз сайловчилар овоз бериши кутилмоқда. Дебатларни кузатган BFM TV томошабинларининг 59 фоизи Макрон келтирган аргументларни ишончли деб ҳисоблаган. 39 фоиз томошабин эса Ле Пеннинг сўзлари ишонарлироқ деб ҳисоблаган.