Вашингтонда қаерларга борса бўлади?

Kun.uz журналисти АҚШ пойтахти Вашингтонда бўлиб, қисқа муддатга келувчилар учун бориш мумкин бўлган баъзи манзилларни биттта жойга тўплади. 3-4 кун бу шаҳарда бўлиб, ҳақиқий Вашингтон руҳини ҳис қилиш кўз билан кўриш лозим бўлган жойлар анчагина, энг асосийси - National Mall. Вашингтон юраги ҳисобланган бу манзилда деярли барча монументлар жойлашган.

Вашингтон АҚШнинг бошқа штатларидаги асосий шаҳарлардан фарқли ўлароқ осмонўпар, баланд-баланд бинолари кам ҳудуд. Дунёдаги энг кучли давлатлардан бирининг пойтахти бўлган Вашингтонни сиз жуда ҳам катта, аҳолиси кўп мегаполис сифатида тасаввур қилишингиз мумкин. Лекин Вашингтон кичкина, унинг ҳудуди ҳаттоки Тошкентдан ҳам кичик. Аҳолиси эса бор-йўғи 600-700 минг.

National Mall – Вашингтоннинг юраги, шаҳар рамзлари жойлашган катта хиёбон. Вашингтонда бўлдим, деган ҳисни туйиш учун биринчи навбатда National Mall'га бориш шарт. Америкаликлар бу ерни “Американинг олд ҳовлиси” деб ҳам аташади. Чунки ям-яшил зона, катта майдон – Потомак дарёсигача чўзилган. Ёдгорликлар, монументлар – хуллас шаҳарнинг қоқ маркази. Бутун Маллни айланиб чиққани – бир неча соат ёки 1 кун вақтингиз кетади.

1-манзил – Вашингтон монументи

Бу Америка орзуларининг тошдан ясалган тимсоли. Қурилаётганда монументга қуёш тушади, у эса бутун шаҳарни ўз нури билан ёритиб, ўтган асрларнинг хотирасини сўзлайди, деган идеология билан қурилган. Бу монумент биринчи президент Жорж Вашингтон шарафига бунёд қилинган.

Обелиск – ҳашаматдан йироқ, ўта содда. Чўққисида эса лотинчада – худога ҳамд, дея битилган. Америкаликлар бу монументни хайрия пуллари эвазига қуришни бошлаган, лекин ишни давлат якунлаган. Қурилиш ишлари тўхтаб қолиб, кейин давом этгани сабаб – монумент икки хил рангда. Уни бугун Америка байроқлари безаб туради.

Иккинчи жаҳон уруши мемориали

2-манзил эса Вашингтон монументи қарама-қаршисида жойлашган – Икки жаҳон уруши мемориали. Объектга – жимликдаги ғалаба, деб ҳам таъриф берилади. 2004 йил очилган бу мемориал уруш фахрийларига аталади. Марказдаги катта фаввора атрофида 56 та устун қад кўтарган. Улар уруш давридаги АҚШнинг 48 та штати ва 7 ҳудуд, District of Columbia’ни акс эттирган. Ҳар бир устун эса миллат бирлигининг тимсоли дея қаралади.

Бу мемориал бугун америкаликлар ва сайёҳлар билан гавжум. Вашингтонда намлик даражаси юқори бўлгани учун фаввора атрофида ўтириб, дам оладиган, салқинлайдиганлар айниқса шу кунларда кўп. Фаввора марказида эса 4000 юлдуз бор, ҳар бир юлдуз 100 та америкаликларни ифодалайди, шунда жами 400 мингдан ортиқ ҳалок бўлганлар хотираси бунда акс этган.

3-манзил: Линколн монументи

Иккинчи жаҳон уруши мемориалидан тўғри юрилганда – Линколн монументини учратасиз. National Mall’даги балки энг ярқираган, ярашиб турган объект. АҚШнинг 16-президенти, қулликка чек қўйган Авраам Линколн шарафига қад кўтарган бинога – тинчлик ва тенгликнинг тошдаги ифодаси деб қаралади. Лекин бугун америкаликлар учун мармардан бўлган бу иншоот инсон шаъни, тенглик ва адолат рамзи. Архитектор Ҳенрй Бекон бу монумент учун неоклассик услубни танлаган. У қадимий юнон ибодатхоналарига ҳам ўхшайди, 36 та устун билан ўралган. Бу эса Линколн давридаги 36 штатни ифодалайди.

Линколн монументи айниқса Вашингтонда қуёш ботаётган вақтда чиройли кўринади. Айни шу вақтда ташриф буюрувчилар монумент зинапояларидан атрофни томоша қилишни ёқтиришади.

Ветнам уруши ёдгорлиги

4-манзил - Линколн монументи ўнг томонидаги Ветнам уруши ёдгорлиги. Тўғриси, бу монумент ўта содда, ҳатто мемориалга ҳам ўхшамайди.

Кўз илғамас майин қора тошлар «V» ҳарфини ифодалайди, яъни Ветнам урушини. Тошда фақат яқинига борса кўринадиган исм-фамилиялар бор, улар Америка ҳарбийлари, аниқроғи урушда ҳалок бўлганлар. Деворда 58 281 кишининг исми бор, рақамлар ҳар йили Пентагон билан текширилади. Хизмат жойи ва вафоти аниқланган ҳарбийлар яна бўлса, рўйхатга қўшилади.

1993 йилда бу монумент ёнига “Уч аёл” мемориали ҳам қўшилган. Уч аёлдан бири тиз чўкиб ярадорни бағрига босган, яна бири уни боғлаяпти, учинчиси эса осмонга қараган. Монумент атрофи гулларга ва байроққа тўла, одамлар зиёрат қилиб ўтишмоқда.

Корея уруши мемориали

5-манзил эса Линколн монументининг чап томонида – Корея уруши хотирасига бағишланади. Биласиз, Корея яриморолидаги 3 йиллик урушда АҚШ Жанубий Кореяни қўллаган. Ветнам уруши ёдгорлигидан фарқли ўлароқ Корея уруши ёдгорлиги юқори дид билан ишланган.

1995 йилда очилган монумент 19 та зангламайдиган пўлатдан ясалган ҳайкаллар ва девордаги аскарлар ишланмасини ўз ичига олади. Ҳайкалларга эътибор билан қаралса, Америка армиясининг турли ирқий гуруҳлари ифодаланган. 12 оқ танли, 3 афро-америкалик, 2 испан, 1 осиёлик ва битта америкалик туб ирқдан бўлган аскар.

Девор эса 41 та панелдан ясалган, унда аскарлар, автоматлар, самолёт ва уруш саҳнаси ўйиб акс эттирилган.

Монумент олдида эса хотира ҳавзаси ҳам бор. Бу ерда “Freedom is not free” – “Эркинлик – бепул эмас” деб ҳам ёзилган.

6-манзил - Мартин Лютер Кинг монументи

National Mall бўйлаб юрилганда Потомак дарёси бўйида оқ мармардан ясалган улкан тош – Мартин Лютер Кинг монументи ҳисобланади. Мемориал 2011 йилда, президент Обама даврида очилган. У фуқаролик ҳуқуқлари учун курашган Кинг хотирасига бағишланади. Осиёлик архитектор ишлаган бу монументда Мартиннинг ўзи ҳам осиёликка ўхшаб қолган. Бу National Mall’да биринчи қора танли инсон учун қўйилган монумент ҳисобланади. Ёдгорлик ҳудудига кираверишда “Inscription wall” яъни Кингнинг 14 та энг машҳур нутқидан иқтибослар келтирилган.

Айнан Мартин Лютер Кинг ёдгорлигидан сунъий кўлнинг нариги томонида оппоқ Жефферсон мемориали ҳам кўриниб туради.

Капитолий – АҚШ парламенти

7-манзил бу – National Mall’дан ташқарида, Вашингтоннинг маданий рамзига айланган – Капитолий тепалиги. Бу ерда АҚШ парламенти жойлашган, Сенат ва Вакиллар палатаси.

Капитолий балки Вашингтондаги энг ҳашаматли, энг виқор ва салобатли бино. Айниқса, бинонинг гумбази шаҳарнинг ҳар томонидан кўринади. Капитолий марказда ва унинг тўрт томонидан кварталлар қутбларга бўлинади. Америкаликлар манзилини айтганда шу қутбларга ҳам қарайди.

Капитолий қурилишига тамал тошни биринчи президент – Жорж Вашингтон қўйган. Лойиҳани эса уч архитектор ишлаган. Бино стили – неоклассик, юнон-рим услубини ҳам эслатади. Гумбазнинг баландлиги 88 метр, тепасида эса аёл кишининг ҳайкали бор. У эркинлик ҳайкали ҳисобланади.

Капитолийнинг икки томонида Сенат ва Вакиллар палатаси, ўртада марказий зал жойлашган. Капитолийга америкаликлар демократия тимсоли деб қарайди. Бино сайёҳлар учун очиқ, лекин ҳар куни эмас. Ташриф буюрувчилар қисмига кириш мумкин.

Оқ уй

Вашингтонда сиз кўришингиз шарт бўлган яна бир манзил – президентлар қароргоҳи Оқ уй. Бино салобат ва виқорли кўринса-да, яқинидан жуда содда. Сиз ўйлаганингиздек баланд эмас, лекин оппоқ.

АҚШ президентларининг расмий иш жойи ҳисобланган Оқ уй кичкина кўрингани билан 6 қаватли, 132 хонадан иборат. Президентнинг иш хонаси эса овал офис ҳисобланади. Унинг оиласи эса юқори қаватларда яшайди. Ер остида ҳам 3 қават жойлашган. Оқ уй қурилгандан бери йилдан йилга хавфсизлик чоралари кучайтирилган, айниқса 1960-1970 йилларда. 2019 йилда эса қўшимча панжаралар ҳам ўрнатилди, унгача бинога янада яқинлашиш мумкин эди.

Georgetown – асл америкаликлар маҳаллалари

Вашингтоннинг асосий ташриф қоғозларидан яна бири – Жоржтаун. Бу ерга бориш учун Вашингтондан бироз юриб, Виржиния штати чегарасидан ўтилади. Шаҳар ичидаги махсус, тарихан оқ танли америкалик аристократлар яшаган ҳудуд. Бинолар ва уйлар ўта тарихий, гўзал ва ўзига хос архитектурага эга. Маҳаллалар бўйлаб кўп одамларни кўрмайсиз. Лекин черковлар жуда сероб.

Агар сиз Вашингтонда кам муддатда бўлсангиз, мана шу манзиллар шаҳарни ҳис қилишингиз учун албатта керак. Уларни сақлаб қўйинг.

Шоҳрух Мажидзода тайёрлади.