Гренландия Трампга “Олтин гумбаз” тизими учун зарур

АҚШ президенти Доналд Трамп Гренландияни “эгаллаш” бўйича режаларини яна бир бор тасдиқлади. Унинг таъкидлашича, ушбу Арктика ороли устидан назорат АҚШнинг “Олтин гумбаз” номли ракетага қарши мудофаа (РҚМ) тизимини яратиш учун ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Трамп бу ҳақда 14 январ, чоршанба куни Truth Social платформасида ёзган.

Трампнинг фикрича, Гренландиянинг АҚШ назоратига ўтиши жараёнига НАТО раҳбарлик қилиши лозим. “Агар биз буни қилмасак, буни Россия ёки Хитой қилади”, — деб ҳисоблайди у. Шунингдек, АҚШ президенти оролнинг АҚШ назоратига ўтиши Шимолий Атлантика алянсини “анча қудратли ва самарали” қилади, деб ишонишини билдирган. “Қолган барча вариантлар қабул қилинмайди”, — дея қўшимча қилган у.

Шу куни Вашингтонда Дания ташқи ишлар вазири Ларс Лёкке Расмуссен ва Гренландия мустақиллик ва ташқи ишлар вазири Вивиан Моцфелдт АҚШ давлат котиби Марко Рубио ҳамда вице-президент Жей Ди Вэнс билан учрашди. Кун тартибида — Трампнинг Гренландия бўйича режалари атрофидаги вазият.

Январ бошида Трамп яна бир бор Гренландияни куч ишлатиб эгаллаш мумкинлиги билан таҳдид қилган. “Гренландия масаласида биз нимадир қиламиз — уларга ёқадими-йўқми”, — деган у Оқ уйда. Трамп АҚШ миллий хавфсизлиги манфаатларига ишора қилиб, Гренландия атрофида Россия ва Хитой кемалари “жуда кўп” эканини таъкидлаган. “Биз Россия ёки Хитой Гренландияни оккупация қилишини қўймаймиз”, — деган у. Шу билан бирга, АҚШ буни қилмаса, “россияликлар ёки хитойликлар” Гренландияни эгаллаб олишига ишонч билдирган.

Оқ уй, шунингдек, Гренландия ҳокимиятига расмий Копенҳагенни четлаб ўтиб таклиф этиладиган “эркин ассоциация” келишуви лойиҳасини тайёрлаётгани айтилмоқда. Бундай шартномага кўра, божсиз савдо эвазига АҚШ қуролли кучлари орол ҳудудида тўлиқ эркин ҳаракат қилиш ҳуқуқига эга бўлиши мумкин. Politico нашри экспертлар ва Вашингтондаги манбаларга таяниб, АҚШ 2026 йил охиригача Гренландия устидан назорат ўрнатишни мақсад қилганини хабар қилган.

Дания ҳокимияти Гренландияга босим ўтказишни қабул қилиб бўлмас ҳолат деб атаб, Арктика минтақаси “ўз келажагини бошқа давлатлар аралашувисиз ўзи белгилашни исташи”ни таъкидламоқда. Гренландиядаги сиёсий партиялар етакчилари 9 январ куни қўшма баёнот билан чиқиб, орол аҳолиси ўз келажагини ўзи ҳал қилиши кераклигини билдирган. ЕИ давлатлари бу қарама-қаршиликда Дания ва Гренландияни қўллаб-қувватлаётгани айтилади.

Трамп “Олтин гумбаз”ни яратиш лойиҳасини 2025 йил май ойида тақдим этган. АҚШнинг ушбу ракетага қарши мудофаа тизими Исроилнинг “Темир гумбаз” (Iron Dome) тизими намунасида яратилиши ва бутун дунёдан, жумладан космосдан учирилиши мумкин бўлган ракеталардан ҳимояланиш учун мўлжалланиши айтилган.

ОАВ маълумотларига кўра, тизим тўрт даражали ҳимоядан иборат бўлади: космик қатламда — ракеталарни аниқлаш, огоҳлантириш ва кузатиш учун нишон кўрсатиш ҳамда РҚМ вазифалари, ер устида эса уч қатлам — ракеталарни ушлаб қолиш тизимлари, радар мажмуалари ва эҳтимол, лазерлардан иборат бўлиши мумкин. Лойиҳа қиймати 175 миллиард еврога баҳоланмоқда. Тизим 2028 йилда ишга туширилиши режалаштирилган.