Сурия армияси мамлакат шимолидаги ҳудудлардан курд кучларини сиқиб чиқарди

Сурия ҳукумати қўшинлари ва уларга иттифоқчи қабилавий кўнгилли отрядлар икки кунлик ҳужум натижасида мамлакат шимолидаги, тахминан 10 йил давомида курд кучлари ушлаб турган кенг ҳудудлардан уларни сиқиб чиқарди. Бу ҳақда душанба, 19 январ куни CNN телеканали хабар берди.

Сурия армияси иттифоқчилари билан бирга Ҳалаб, Ракка ва Дайр-аз-Зор вилоятларининг катта қисмини эгаллади, шунингдек, Фирот дарёсидаги икки гидроэлектростанцияни назоратга олди. Сурия расмийларининг билдиришича, Дамашқ энди йирик нефт ва газ конларини ҳам назорат қилмоқда.

Ҳукумат кучлари Ракка шаҳрини ҳам эгаллаган. Бу шаҳар бир вақтлар ИШИД террористик ташкилотининг асосий таянч нуқтаси бўлган. Ракканинг қўлга олингани геолокация қилинган суратлар билан тасдиқланган.

Сурия ҳукумат кучлари (улар таркибида собиқ радикал гуруҳлар вакиллари ҳам борлиги айтилади) билан курдлар етакчилигидаги “Сурия демократик кучлари” (SDF) коалицияси жангчилари ўртасидаги тўқнашувлар январ бошида Суриянинг энг йирик шаҳри — Ҳалабдан бошланган. 10 январга келиб ҳукуматга содиқ қўшинлар шаҳарни назоратга олган, курд жангчилари эса шарқ томон, Фиротга қараб чекинган.

17 январ куни Сурия давлат агентлиги Sana Сурия ҳукумат қўшинлари ва ИИВ кучлари Ҳалабдан шарқда жойлашган Дайр-Хафир ва Мескена шаҳарларига кирганини хабар қилди. 18 декабрда эса Сурия армияси Фиротни кесиб ўтгани ҳақида хабар келган.

18 январ куни Сурия ҳокимияти SDF билан ўт очишни тўхтатиш тўғрисида келишув имзоланганини эълон қилди. Бу келишув Дайр-аз-Зор ва Ракка вилоятлари устидан Сурия ҳукумати тўлиқ назорат ўрнатишини назарда тутади. Бироқ эртаси куни SDF Дамашққа иттифоқчи гуруҳлар ҳали ҳам уларга ҳужум қилаётганини билдирди: “Бизнинг кучларимиз билан ушбу гуруҳлар ўртасида Раккадаги ал-Актан қамоқхонаси атрофида шиддатли тўқнашувлар кетяпти. Бу ерда ИШИД террорчилари сақланади, бу эса ўта хавфли вазиятни юзага келтирмоқда”, — дея таъкидлайди курдлар.

Суриянинг ўтиш давридаги президенти Аҳмад аш-Шаръа 18 январ куни SDF қўмондони Мазлум Абди билан учрашув режалаштирилганини, бироқ ёмон об-ҳаво сабабли у 19 январга кўчирилганини айтди.

Мамлакатдаги кескин вазият туфайли аш-Шаръа 19–20 январ кунларига белгиланган Германияга сафарига бормаслигини маълум қилди. У Берлинда ГФР президенти Франк-Валтер Штайнмайер ва канцлер Фридрих Мерц, шунингдек, Германия сиёсий ва бизнес доиралари вакиллари билан учрашиши керак эди. Музокараларнинг асосий мавзулари Сурия қочқинларининг ватанга қайтиши ва қарийб 14 йиллик фуқаролик уруши ортидан Сурияни тиклаш масалалари бўлиши кутилган.

Мерц аш-Шаръани Германияга таклиф қилиш ўз кучида қолишини билдирди: “Сурия — Яқин Шарқдаги катта ва муҳим мамлакат, бутун минтақага фаровонлик ва тинчлик олиб келиши мумкин бўлган давлат. Шунинг учун мен президентни Германияга таклиф қилдим”, — деди канцлер. У, шунингдек, Германияда ҳали ҳам тахминан бир миллионга яқин суриялик қочқин яшашини эслатди. Дамашқ ва курдлар ўртасидаги ўт очишни тўхтатиш келишувини Мерц “умидбахш белги” деб атади, бироқ “ҳали катта иш қилиш керак”лигини таъкидлади.

Аввалроқ dpa агентлиги Германияда аш-Шаръанинг ташрифига қарши бир неча норозилик акциялари тайёрланаётгани ҳақида хабар берган. Намойишчилар “Аҳмад аш-Шаръа — Мерц томонидан таклиф этилди, биз томондан айбланади” шиори остида федерал канцлер идораси биносидан Бранденбург дарвозаларигача юриш ўтказишни режалаштирган. Шунингдек, бошқа бир акция ҳам кутилганди.

2025 йил октябрда Сурияда Башар Асад ағдарилганидан кейин биринчи парламент сайловлари ўтказилди. Улар тўғридан тўғри эмас — сайлов ҳайъати аъзолари овози асосида амалга оширилган. Шунингдек, “хавфсизлик” сабабли мамлакатнинг 14 вилоятидан 3 тасида сайлов ўтказилмаган.

2024 йил охирида Асадни ағдарган Аҳмад аш-Шаръа аввал Абу Муҳаммад ал-Жўлоний номи билан танилган. У 2003 йилда АҚШ раҳбарлигидаги халқаро терроризмга қарши коалиция кучларига қарши курашиш учун Ироқда “Ал-Қоида”га қўшилган. 2006 йилда Америка ҳарбийлари уни ҳибсга олган ва у Ироқ қамоқхоналарида беш йил ўтирган.

Озодликка чиққанидан сўнг, 2011 йилда аш-Шаръа “Жабҳат ан-Нусра”ни — “Ал-Қоида”нинг Суриядаги бўлинмасини тузиб, унга раҳбарлик қилган. Бу гуруҳ бир муддат ИШИД билан ҳамкорлик қилгани айтилган. 2017 йилда “Жабҳат ан-Нусра” қайта ташкил этилиб, “Ҳайъат Таҳрир аш-Шом”га айланган. Янги гуруҳнинг асосий мақсади Асадни ағдариш бўлган.

Fox News телеканали эфирида 10 ноябр куни чиқиш қилар экан, ўтиш даври президенти аш-Шаръа “Ал-Қоида” билан ҳамкорлиги “ўтмишда қолган иш” эканини айтган.