АҚШ расман ЖССТ таркибидан чиқди

Доналд Трамп бир йил олдин Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотини (ЖССТ) Covid-19 пандемияси пайтида «хитойпарастликда» айблаб, ундан чиқиш тўғрисидаги фармонни имзолаган эди. Энди эса расман ташкилотни тарк этди.

АҚШ Соғлиқни сақлаш вазирлиги президентнинг позициясини тушунтирганидек, ЖССТ таркибидан чиқиш қарори пандемия давридаги вазиятни «нотўғри бошқариш», шунингдек, ташкилотнинг ислоҳотларга қодир эмаслиги ва унга аъзо давлатларнинг сиёсий таъсири туфайли қабул қилинган.

ЖССТ бу айбловларга қўшилмайди. Унинг бош директори Тедрос Гебреесуснинг айтишича, Қўшма Штатларнинг ташкилотдан чиқиши АҚШ учун ҳам, бутун дунё учун ҳам йўқотишдир. Ташкилот полиомиелит, ОИВ/ОИТС, оналар ўлимига қарши кураш бўйича глобал саъй-ҳаракатлари, шунингдек, тамаки устидан назорат бўйича халқаро шартномага ишора қилди.

Пандемиядан сўнг ЖССТ аъзо давлатлари биргаликда пандемияларнинг олдини олиш, уларга тайёргарлик кўриш ва агар у бошланган бўлса, жавоб бериш имконини берадиган халқаро шартнома тузиш устида ишладилар. У вакциналар ва дори-дармонларни адолатли тақсимлашни ҳам ўз ичига олган. Шартнома 2025 йил апрел ойида АҚШдан ташқари ЖССТга аъзо барча давлатлар томонидан якуний келишувга эришилди.

Илгари Вашингтон ЖССТнинг энг йирик донорларидан бири эди, бироқ 2024 ва 2025 йилларда ўз бадалларини тўламади ва бу аллақачон ташкилотдаги иш ўринларининг кенг кўламли қисқаришига олиб келди. ЖССТ ҳуқуқшуносларининг фикрича, АҚШ ушбу икки йил давомида тахминан 260 млн долларга баҳоланган қарзни тўлаши керак, Вашингтон эса бунга сабаб кўрмаётганини айтди.

АҚШ томонидан ЖССТни молиялаштириш тўхтатилди, америкалик ходимлар ЖССТнинг Швейцариядаги штаб-квартирасидан ва бутун дунёдаги офисларидан чақириб олинди. Барча ҳамкорлик ва дастурлар - улар юзлаб эди - тўхтатилди ёки тугатилди.

Трамп ўзининг иккинчи президентлик муддати бошида ЖССТдан чиқиш тўғрисидаги фармонни имзолаганида ҳам, ташкилот бу қарорни қайта кўриб чиқишга умид қилаётганини айтди, чунки «ЖССТ ва АҚШ сон-саноқсиз одамларнинг ҳаётини сақлаб қолди ва америкаликлар ва барча одамларни соғлиқ учун таҳдидлардан ҳимоя қилди».

Қарорни қайта кўриб чиқиш, ташкилотнинг сўзларига кўра, «дунё бўйлаб миллионлаб одамларнинг саломатлиги ва фаровонлиги учун» бўлади.