Коррупцияга қарши агентликка қандай янги ваколатлар берилди?

ДХХ раиси Баҳодир Қурбонов ўтган ҳафтадаги чиқишида коррупцияни Ўзбекистон учун энг асосий 4 та таҳдиддан бири деб кўрсатган эди. Хўш, бу балони даф қилиш нималар қилиниши кутиляпти? Президент фармони билан, коррупцияга қарши курашиш соҳасидаги ўзгаришлар белгилаб берилди.

Катта лойиҳалар – лупа остида

Фармон асосида, Коррупцияга қарши курашиш агентлигига янги ваколатлар берилди.

Жумладан, агентлик бундан буён халқаро молия институтлари ва хорижий ҳукуматларнинг маблағлари ҳисобидан молиялаштириладиган лойиҳалар бўйича қарорлар қабул қилишда коррупциявий омиллар, шу жумладан, манфаатлар тўқнашувини аниқлаш ва олдини олишга масъул бўлади.

Ташқи манбалар ҳисобидан қилинадиган лойиҳалар кўпинча майда-чуйда эмас, миллионлаб ёки миллиардлаб долларлик йирик лойиҳалар бўлишини инобатга олсак, бу – Агентликнинг янги ваколатлари ичида энг муҳимларидан бири экани ойдинлашади.

Яширин ҳужжатлар

Берилган топшириққа кўра, Агентлик вазирлар, ҳокимлар ва бошқа мансабдорлар чиқараётган қарорлар ва буйруқларнинг кенг жамоатчиликдан асоссиз равишда яшириб қўйилишига чек қўйиши керак. Бу ерда гап E-qaror тизими ҳақида кетяпти. Фармон билан, Акмал Бурҳонов раҳбарлигидаги идорага E-qaror тизимида очиқлик тўғрисидаги қонунчиликка риоя этилишини назорат қилиш ва очиқликни таъминлаш бўйича таъсирлар чораларни қўллаш ваколати берилди.

“Республика ва маҳаллий ижроия ҳокимияти органлари томонидан қабул қилинган ҳужжатларни E-qaror электрон тизимида асоссиз равишда эълон қилмаслик – давлат ҳокимияти ва бошқарув органлари фаолиятининг очиқлиги тўғрисидаги қонунчиликни бузиш деб ҳисобланади ҳамда тегишли жавобгарликка тортишга асос бўлади”, – дейилади фармонда.

Коррупцияга қарши экспертиза

Коррупцияга қарши курашиш агентлиги амалдаги норматив ҳужжатларни коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш жараёнини мувофиқлаштириш ваколатини ҳам олди. Бунгача агентлик асосан янги ишлаб чиқилаётган ҳужжатларни коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиб келаётган эди. Энди эса, аллақачон қабул қилинган ва ҳозир амал қилиб келаётган минглаб ҳужжатлар ҳам экспертизага тортилиши мумкин. Уларда коррупцион хавф-хатарлар аниқланган тақдирда, Агентлик бу ҳақда Президент администрациясига ахборот киритади.

Юқоридагилардан ташқари, Коррупцияга қарши курашиш агентлиги – давлат органлари ва ташкилотларидаги коррупцияга энг мойил жараёнларни рақамлаштириш бўйича минимал талабларни ишлаб чиқиш, давлат органлари ва ташкилотларида коррупцияга қарши миллий менежмент тизимини жорий этиш бўйича ҳам ваколатли идора этиб белгиланди.

Сўралган маълумот берилиши шарт

Фармонда ёзилишича, бундан буён Коррупцияга қарши курашиш агентлиги сўраган маълумотларни тақдим этмаслик ёки нотўғри маълумотларни тақдим этиш – Агентликнинг қонуний фаолиятига тўсқинлик қилиш деб баҳоланади.

Шунингдек, Агентлик бирор бир тизимда коррупцион хавфни кўрган тақдирда, ўша тизимдаги энг юқори турувчи масъул идорага кўриб чиқилиши мажбурий бўлган тақдимномалар киритиш ҳуқуқини олди.

Ҳимоя ордери

Коррупцион ҳолатлар ҳақида хабар берган шахсларни Агентлик ўз ҳимоясига олиши кўзда тутиляпти. Яъни агар кимда ким коррупция ҳақида хабар берса, Агентлик томонидан уни таъқиб ва тазйиқлардан ҳимоя қилиш учун ҳимоя ордерини бериш амалиёти жорий қилинади.

Ҳимоя ордерининг реал аҳамияти нимадан иборат бўлиши, у қанча муддатга берилиши ва бошқа масалаларга тегишли норматив ҳужжатда аниқлик киритилади. Ҳужжат лойиҳаси 2026 йил май ойида тайёр бўлиши кўзда тутилган.

Ички назорат бўлинмалари

Коррупцияга қарши курашиш сиёсатида давлат органлари ва ташкилотларидаги ички назорат бўлинмаларига алоҳида урғу бериляпти. Фармонга кўра, бу бўлинмаларнинг фаолияти Агентлик билан узвий ҳамкорликда ташкил этилади.

Коррупцияга қарши курашиш ички бўлинмаларининг раҳбарлари ва ходимлари фаолиятига самарадорлик кўрсаткичлари (KPI) қўлланилмайди. Уларга KPI'га боғланган устамалар максимал миқдорда тўланади. Уларни интизомий жавобгарликка тортиш учун Агентликнинг розилиги керак бўлади.

Агар Агентлик бирор бир ташкилотда коррупция хавфи юқори деб ҳисобласа, ўша ташкилотдаги коррупцияга қарши ички назорат бўлинмасини кенгайтириб, қўшимча ходимлар қўшиши мумкин. Қўшимча ходимларни лавозимга тайинлаш ва лавозимдан озод қилиш Агентлик директорининг буйруғи билан амалга оширилади.

“Рақамли комплаенс”

Фармонга кўра, Коррупцияга қарши курашиш агентлиги давлат органлари ва ташкилотларининг ахборот тизимларига кириш имкониятини қўлга киритади. Бунинг учун “Рақамли комплаенс” номли дастурий мажмуа яратилиб, давлат органлари ва ташкилотларининг ахборот тизимлари шу мажмуага интеграция қилинади.

Бу орқали Агентлик фаолияти ахборот жиҳатдан таъминланади. Шунингдек, коррупцияга қарши ички назорат бўлинмалари фаолияти тўлиқ рақамлаштирилади.

“Рақамли комплаенс” 2026 йил 1 июлдан бошлаб синов режимида ишга туширилиши ва йил охиригача тўлиқ режимда ишлай бошлаши керак. Бу дастурий мажмуага зарур ахборот тизимларини интеграция қилишга асоссиз қаршилик кўрсатиш – Агентликнинг қонуний фаолиятига тўсқинлик қилиш деб баҳоланади.

Кўкрак нишони

Кўплаб ташкилотлар қатори энди Коррупцияга қарши курашиш агентлигида ҳам фаолларни кўкрак нишони билан тақдирлаш имконияти бўлади. Бу нишон “Коррупцияга қарши курашишга қўшган ҳиссаси учун” деб аталади ва у Агентлик директорининг буйруғи билан, ҳар йили 9 декабр – Халқаро коррупцияга қарши курашиш куни арафасида ўз эгаларига топширилади.

Мукофот коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашишга муносиб ҳисса қўшган давлат хизматчилари, фуқаролик жамияти институтлари вакиллари ва фаол фуқароларга берилади. Нишон билан бирга, моддий рағбат ҳам бўладими-йўқми, буниси ҳозирча маълум эмас.