Трамп: Эрон билан музокаралар яхши кетяпти, унга келишув қизиқ

Уммон воситачилигида АҚШ ва Эрон ўртасидаги билвосита музокаралар дам олиш кунларидан кейин давом этади, биринчи раунд эса «жуда яхши» ўтди. Бундай баёнотларни АҚШ президенти Доналд Трамп жума куни, 6 феврал кечқурун Air Force One президент самолёти бортида журналистлар билан суҳбатда берди.

«Биз Эрон бўйича жуда яхши музокаралар ўтказдик. Эрон, афтидан, келишувга эришишдан жуда ҳам манфаатдор. Кўрамиз, бу қандай битим бўлар экан», — деди Трамп. Шундан кейин АҚШ президенти Яқин Шарқ томон «катта армада» — Америка кемаларининг йирик гуруҳи ҳаракатланаётганини эслатди.

Журналистнинг келишувга эришишнинг тахминий муддатлари ҳақидаги кейинги саволига Трамп АҚШда «вақт жуда кўп» эканини айтиб, мисол тариқасида Венесуэлани келтирди: унинг айтишича, бу мамлакат бир неча ҳафта АҚШ блокадасида бўлган, шундан кейин АҚШ ҳарбийлари мамлакат раҳбари Николас Мадурони ўғирлаб, мамлакатдан олиб чиқиб кетган. «Биз бироз кутиб турдик, — деди Трамп шу контекстда. — Шошилиш керак эмас».

Шу билан бирга, Трамп Эроннинг савдо ҳамкорларига нисбатан жазоловчи божлар жорий этиш билан таҳдид қилди. Президент имзолаган фармонга кўра, бундай божлар Эрондан товар ёки хизматлар сотиб оладиган мамлакатлардан АҚШга импорт қилинадиган маҳсулотларга нисбатан жорий этилиши мумкин. Оқ уй раҳбари аниқ давлатларни айтмади, бироқ мисол сифатида 25 фоизлик бож даражасини келтирди.

Вашингтон Уммон пойтахти Масқатга делегация юборганида, Теҳрондан бир вақтнинг ўзида бир неча йўналиш бўйича ён беришларни талаб қилган: Эрон ядровий дастурининг келажаги, мамлакат ракета арсеналини қисқартириш ҳамда Яқин Шарқдаги прокси-кучларни қўллаб-қувватлаш масалалари бўйича. Эрон эса олдиндан огоҳлантиришича, Уммонда фақат АҚШ билан ядровий келишувни қайта тиклаш ва Эронга нисбатан санкцияларни бекор қилиш масалалари муҳокама қилинади.

Масқатда делегациялар уммонлик воситачилар орқали мулоқот қилганидан кейин Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Арағчи тадбир «ижобий муҳитда» ўтганини ва икки мамлакат дипломатлари муҳокамани давом эттиришга келишиб олганини билдирди. Бироқ, Арағчи таъкидлашича, суҳбатлар фақат «ядровий муаммо» ҳақида бўлган.

Арағчининг сўзларига кўра, Масқатдаги билвосита учрашувдан кейин ҳар икки давлат делегациялари маслаҳатлашувлар учун ўз пойтахтига қайтиб кетади.

АҚШ президенти Доналд Трамп бир неча бор, агар Теҳрон 2015 йилда тузилган ва 2019 йилда де-факто амал қилишдан тўхтаган Эрон ядровий дастури бўйича келишувни қайтадан тузишга рози бўлмаса, ҳарбий чоралар қўллаш билан таҳдид қилган. 2025 йил баҳорида у Эронга ултиматум эълон қилиб, янги келишув тузиш учун мамлакатга «икки ой» муҳлат берган.

2025 йил июн ойида АҚШ Эроннинг ядровий объектларига ҳаводан зарбалар берди — ўша пайтда бошланган Исроилнинг мамлакатга қарши ҳарбий операциясини қўллаб-қувватлаган ҳолда. Бу зарбалар оқибатларининг кўлами ҳақида ишончли маълумотлар йўқ, аммо Трамп Эроннинг ядровий дастури йўқ қилинганини айтган.

2026 йил бошидан АҚШ Яқин Шарқдаги ҳарбий иштирокини сезиларли даражада кенгайтирди. Трамп бу қадамларни, жумладан, Эрондаги ҳукуматга қарши намойишларнинг шафқатсиз бостирилгани билан изоҳлаган, расмий маълумотларга кўра, ўша воқеаларда қарийб уч минг киши ҳалок бўлган. Шундан кейин минтақада АҚШ ҳарбий-денгиз кучлари «дунёдаги энг йирик жанговар кема» деб атайдиган Abraham Lincoln авиаташувчиси ва уни қўллаб-қувватловчи кема гуруҳи пайдо бўлди. Уммонда музокаралар бошланишидан сал олдин эса АҚШ ўз фуқароларини Эронни зудлик билан тарк этишга чақирган.