ЧАЭС саркофагини тиклаш юзлаб миллион евро талаб қилади

Чернобил АЭСнинг тўртинчи реактори устидаги янги ҳимоя қобиғини лойиҳалаштирган ва қурган Bouygues Travaux Publics ҳамда Vinci Construction Grands Projets француз компаниялари 2025 йил 14 феврал куни Россия дронининг ЧАЭС саркофагига берган зарбаси оқибатида келиб чиққан шикастланишлар бўйича дастлабки техник баҳолашни якунлади. Таҳлил натижаларига кўра, қурилишига қарийб 20 йил меҳнат ва 2 миллиард доллардан ортиқ маблағ сарфланган объект ҳозирда ўзининг ҳимоя функцияларини бажармаяпти, деб хабар қилди DW’га жума куни, 13 февралда Европа тикланиш ва тараққиёт банки (ЕТТБ).

“Асосий вазифа сифатида 2030 йилгача янги хавфсиз конфайнментнинг тўлиқ функционаллигини тиклаш белгиланди — бу пўлат арка конструкциясининг коррозияга учраш хавфини чеклаш ва узоқ муддатли хавфсизликни таъминлаш учун зарур”, — деди ЕТТБнинг ядровий хавфсизлик департаменти раҳбари Балтазар Линдауэр. Унинг айтишича, таъмирлаш ишлари қийматининг якуний баҳосини ҳозирча айтиш мумкин эмас, бироқ “ҳозирги маълумотлардан келиб чиқиб, умумий қиймат бир неча юз миллион евро бўлиши мумкин”.

Россия дрони зарбаси натижасида тўртинчи реактор устидаги янги ҳимоя қобиғи герметиклигини йўқотган. Бу унинг асосий вазифасини — 1986 йилдан бери тўпланиб келаётган радиоактив чангнинг ташқи муҳитга чиқиб кетишининг олдини олишни бажариш учун ўта муҳим ҳисобланади. Шунингдек, таҳлилда айтилишича, конструкция ичидаги кран ускуналари ҳам ишламай қолган.

ЕТТБ, француз компанияларининг хулосаларига таяниб, қўшимча равишда шундай деган: радиоактив чанг тарқалишининг олдини янги хавфсиз конфайнментни учинчи энергоблокнинг бетон конструкциялари билан боғлаб турган махсус мембрана олиб турган. У шикастлангач, муаммо янада оғирлашган, чунки бу мембрана Чернобил лойиҳаси учун махсус буюртма асосида тайёрланган ва ҳозир бозорда бундай материаллар мавжуд эмас.

Россия зарбаси оқибатида конфайнмент ичидаги ҳарорат режими ҳам бузилган — шу сабаб объектнинг намлигини назорат қилиш энди мумкин бўлмай қолган. Конструкция ичидаги босим йўқолиши туфайли эса пўлат арка конструкциясининг коррозияга учраши учун шароит пайдо бўлган; бу эса унинг қулаб тушишига олиб келиши мумкин.

Мутахассислар баҳосига кўра, янги ҳимоя қобиғи 2030 йилдан кечиктирмай тикланиши шарт, акс ҳолда оқибатлар фалокатли бўлади. Агар бу амалга ошмаса, Чернобил муаммоси бир неча баробар кескинлашади, дея огоҳлантирмоқда таҳлил муаллифлари.

ЧАЭСнинг янги хавфсиз конфайнменти (янги ҳимоя қобиғи) — 165 метр узунликда ва 110 метр баландликдаги аркасимон конструкция. Унинг оғирлиги 36 200 тонна. Қобиқ вайрон бўлган Чернобил АЭСнинг 4-энергоблоки устига 2016 йил ноябр ойида ўрнатилган. Бу — ер устидаги энг катта ҳаракатланувчи конструкция бўлиб, камида 100 йил хизмат қилишга мўлжалланган.