АҚШ Европада цензурани четлаб ўтиш учун онлайн-портал ишлаб чиқмоқда

АҚШ Давлат департаменти Европада ва бошқа мамлакатлардаги аҳолига ўз ҳукуматлари томонидан блокланган контентга кириш имконини берувчи онлайн-портал устида ишламоқда. Бу ҳақда пайшанба, 19 феврал куни Reuters агентлиги уч манбага таяниб хабар берди. Агентлик суҳбатдошларининг айтишича, гап “нафрат тили” ва “терроризм тарғиботи” сифатида таснифланадиган материалларга кириш ҳақида ҳам кетмоқда. Вашингтон бу қадамни цензурага қарши курашиш усули сифатида кўриб чиқмоқда.

Сайт freedom.gov манзилида жойлаштирилади. Reuters манбаларидан бири аниқлаштиришича, трафикни Америкадан кетаяпти деб “ниқоблаш” имконини берадиган VPN функциясини жорий этиш муҳокама қилинмоқда, шу билан бирга, фойдаланувчилар фаолияти кузатилмаслиги айтилмоқда. Айни пайтда сайтда қуйидаги анонс турибди: «Эркинлик яқинлашмоқда. Ахборот — куч. Сўз эркинлигига бўлган инсон ҳуқуқингизни қайта қўлга киритинг».

Лойиҳани АҚШ давлат котибининг ўринбосари Сара Рожерс назорат қилмоқда. Платформанинг тақдимоти ўтган ҳафта Мюнхен хавфсизлик конференциясида бўлиши кутилган, аммо у қолдирилган. Кечикиш сабаблари аниқ эмас, бироқ Давлат департаментининг айрим ходимлари, жумладан юристлар, ташаббус юзасидан хавотир билдирмоқда.

Уларнинг фикрича, портал ишга туширилиши АҚШ президенти Доналд Трамп маъмуриятининг анъанавий европалик иттифоқчилари билан муносабатларини янада кескинлаштириши мумкин. Бу муносабатлар аллақачон савдо можаролари, Украинадаги уруш ва АҚШнинг Гренландия устидан назорат ўрнатишга уринишлари сабабли осон даврни бошдан кечираётгани йўқ. Юристлар фикрича, Вашингтон амалда бошқа мамлакатлар фуқароларини маҳаллий қонунларни бузишга рағбатлантираётгандай ҳолатга тушиб қолиш хавфига эга.

Давлат департаментининг расмий вакили Reuters'га изоҳда Европага хос цензурани айланиб ўтиш дастури мавжудлигини инкор этди, бироқ қўшимча қилди: «Рақамли эркинлик устувор йўналиш ҳисобланади, ва бу VPN каби махфийлик технологияларини ҳамда цензурани айланиб ўтиш воситаларини тарқатишни ўз ичига олади». У портал анонси кечиккани ва юристлар эътироз билдиргани ҳақидаги маълумотни ҳам рад этди.

Трамп маъмурияти ташқи сиёсатининг устувор йўналишларидан бири сифатида, айниқса консерватив қарашларни ифода этувчи овозларнинг “сўз эркинлиги”ни ҳимоя қилишни белгилаган. Европада эса бу масалага ёндашув бошқача: ЕИда сўз эркинлигига доир чекловлар экстремистик тарғибот — нацизмни қўллаб-қувватлаган ғоялар қайта тарқалишининг олдини олиш, шунингдек яҳудийлар, муҳожирлар ва камсонли гуруҳларни қоралашни тўхтатиш истаги билан кучайтирилган.

Сара Рожерс ЕИнинг контентга киришни чеклаш сиёсатига қатъий қарши ҳисобланади. Октябрда лавозимга киришганидан бери у бир нечта Европа давлатларига ташриф буюриб, ўнг гуруҳлар вакиллари билан учрашган, АҚШ маъмурияти фикрича, улар маҳаллий ҳокимиятлар томонидан таъқибга учрамоқда.

Декабрда эълон қилинган Миллий хавфсизлик стратегиясида Трамп маъмурияти Европани муҳожирлик сиёсати сабабли “цивилизацион ўчириб ташланиш” хавфи кутаётгани ҳақида огоҳлантирган ва Европа мамлакатларининг ичида бу йўналишга қаршиликни қўллаб-қувватлашга ваъда берган.

Европа регуляторлари мунтазам равишда контентни ўчиришни талаб қилади. 2024 йилда Германия терроризмни қўллаб-қувватловчи материалларни ўчириш бўйича 482 та кўрсатма берган. Илон Маскка тегишли X платформаси эса декабр ойида ЕИда қоидаларга риоя қилмагани учун 120 млн евро миқдорида жаримага тортилган.