“Ҳокимият сув бермасдан, энди еримни олиб қўймоқчи” — карманалик фермер

Навоий вилояти Кармана туманидан мурожаат қилган фермер Мавлуда Собирова ҳокимиятнинг “ерни топшир” деган босимидан арз қилди. У ғўзани суғориш учун сув берилмагани оқибатида режани бажаролмаган. “Вазирликка йиғлаб чиқиб, сув оламан. Шунда ҳам ҳамма тўрт марта суғорганида, мен икки мартагина сув ололдим. Ким зўр бўлса, ўша олади сувни”, дейди у. Фермер ерсиз қолса, қарзларини ёполмайди.

“Фермерчиликни 2015 йилда, 60 гектар ер билан бошлаганман. Техника олганман. Лизингга олган тракторимни тўлаб бўлдим. Томчилатиш қилдик. Ҳаммаси яхши кетаётганди. Аммо яқинда, ёқмай қолдимми ё кўнгли тўлмадими ҳокимимизнинг, еримни захирага топширишни талаб қиляпти.

Захирага топшир, дейди. Давлатдан қарздорлигим нима бўлади? Лизингдан қарзимиз бор, томчилатишдан қарзимиз бор. Ҳозир мен ерни топширсам, эртага қарздорликни қандай тўлайман? Ҳозир еримни олиб қўйса, у менинг ишимни ҳам, болаларимнинг келажагини ҳам олиб қўяди-ку! Мен қаердан боқаман уларни? Ёлғиз она бўлсам.

Оғир операция бўлганман уч йил олдин. Шунинг орқасидан орқага кетиб қолдим озгина. Агар мен касал бўлмаганимда, планлари тўлдириб, олға кетар эдим”, – дейди Мавлуда Собирова.

– Биз биламиз, кўпчилик фермерлар худди сизнинг аҳволингизда. Қарздорлик қандай ҳосил бўляпти?

– Вазирликка йиғлаб чиқиб сув оламан. Ҳамманинг ери тўрт марта сув ичса, менинг ерим икки марта сув ичди. Бир далам бир марта сув ичди ҳатто! Шу сабаб ҳосил яхши чиқмаяпти, қарзни ёпа олмаяпмиз. Харажатимизни қопламай қоляпти. Керакли вақтда сув бера олмаяпман. Минг дори берсак ҳам, қанча техника юрса ҳам, сув ичмаса, барибир пахта яхши ҳосил бермайди. Пахта нобуд бўляпти.

– Сувни фермерларга етказиш кимнинг вазифаси?

– Ирригация бўлиминики.

– Нега улар етказиб бермаяпти?

– Телефонимизни кўтаришмайди ҳатто. Фермерлар гуруҳи бор туманимизда, у ерда ёзсам, мени блоклаб ташлайди. Вазирликка, ирригация бўлимининг порталига чиқиб, йиғлаб, сув олганман.

– Сув етарлича етказиб берилмаяпти. Лекин режа талаб қилиняпти.

– Шундай.

– Режа ҳали ҳам борми? Режа йўқ деган гаплар, демак, бекор гап?

– Битта эмас, иккита режа бор. Фючерс бор, форвард бор. Фючерс – биржа орқали сотаётган биринчи шартномамиз бор, иккинчиси – ҳокимият томонидан қўйилган шартнома. 2026 йил пахтасини биржага қўйдик, 45 центнердан. Устига яна 7 центнер қўйишди, 52 центнер бўлди жами. 52 центнердан пахта етказиб беришимиз керак 2026 йилда.

Ким зўр бўлса, ўша сувни олади, тамом. Мен аёл бўлсам, кечаси ҳам юраман эркаклар қатори, лекин улардан сувни ўтказиб келиш жуда қийин.

– Дардларингизни эшитадиган кимдир борми? Мана, сиз шартномангизни бажаришингиз керак, тўғрими? Лекин сув етказиб берилмаяпти. Шартномани бажаришга имкон берилмаяпти.

– Шундай бўляпти.

– Дардингизни эшитадиган борми, қайсидир бир идора?

– Ҳеч ким эшитмайди.

– Дейлик, ҳозир ҳокимга телефон қиламан-да, нима бўляпти, деб сўрасам, нима дейди ҳоким, нима деб ўйлайсиз?

– План бажара олмайди, қўлидан келмайди, олиш керак, деб айтади. Лекин мен шудгоримни ҳам жойида қилиб қўйганман, ариғимни ҳам ковлаганман, мевали дарахтни ҳам экканман, техникаларни ремонт қилиб қўйганман. Мендан аҳволи оғир фермерлар бор. Бирорта техникаси йўқ фермерлар бор. Мен ўтган йили ҳокимнинг айтганларини ҳурмат қилиб, янги – 76-10 схемадаги Хитой сеялкасини олдим. Ҳозир менинг еримни олиб қўйса, эртага давлат олдидаги қарзимни қандай тўлайман? Томчилатишдан қарзим бор, лизингдан қарзим бор.

Касал бўлган вақтим биронта ҳокимиятга ё маҳаллага бормаганман, “мен касал бўлдим, пул беринглар”, деб. Оғир касал бўлган вақтим пул етмаганлиги учун яшаётган хонадонимни сотганман. Ҳозир мен дала шийпонида яшайман. Боқувчим йўқлиги сабабли яшаш хонадонимни сотганман.

– Фермер ҳам тадбиркорлик субъекти ҳисобланади.

– Шундай.

– Сиз ҳам ишлаб чиқарувчисиз. Пахта етиштирасиз. Мантиқан олганда, ҳокимият бу ерда нега керак сизга?

– Ҳокимият... Билмадим. Ҳокимият бизга топшириқ беради. Масалан, қишлоқ хўжалиги бўйича ҳоким ўринбосари бор, ундан ташқари туман ҳокими бор. Ҳозир туман ҳокими аралашаётганига ўзим ҳайронман. Энди бошидан аралашиб келади-да ҳокимлар.

Ҳозир пахта экиш учун бизга имтиёзли кредит ажратиши керак банк. Лекин ҳоким топшириғи билан, бермаяпти. Ҳоким қачонки “майли, шунга чиқар”, деб айтса, менга чиқариши мумкин, бусиз ололмайсиз кредит. Кредит ололмасам, ҳоким рухсат бермаса, мен пахтани қандай етиштираман? Чигит олишим керак, нефт маҳсулоти олишим керак, ҳаммасини чўнтагимдан қилолмайман.

Ерга ўрганиб қолганман, фарзандимдек нарса мен учун. Жуда яхши кўраман ерни. Жуда завқ билан ишлагандик, меҳр билан ўша ерга. Ҳозир ерни топшир деган бўлса ҳам, мен ҳар куни ернинг ичидаман. Мана, кеча ҳам 150 тадан зиёд мевали дарахт экдим ният қилиб яна. Ариқларимни ковлаттирдим, “тутларимни босма”, деб тракторчига илтимос қилдим. Буғдойларни ҳам экдим, шудгорда юрдим, техниканинг ичида ўзим ҳам юрдим қўшилиб.

Мана, яқинда муҳтарам президентимиз ҳам устоз-шогирд анъанасини олдинга сурдилар. “Қолоқ фермерга илғор фермерни қўш, қолоқ фермерни илғор фермер етакласин” – деди. “Ерни ол” деганларини эшитмадик лекин. Катта-катта, ёши катта фермерлар бор, устоз-шогирд қилсин бизни, тушунмаганимизни ўргатсин, агрономлик қилсин. Йўқ, ҳеч ким эшитмайди бизни.

Ҳоким изоҳи

Биз Кармана тумани ҳокими Шоҳрух Болтаев билан телефон орқали боғландик.

“Ер – давлатники. Фермер хўжаликлари ижара шартномаси асосида фаолият юритади. Бир марта эмас, икки марта эмас, йиллар мобайнида режани бажармайдиган, фермер хўжалигини ташкил этишда тартибга, қоидага умуман риоя қилмайдиган, ерни талон-торож қилган ҳолатлар юзасидан ўрганишлар ўтказиляпти. Қўшимча режалар қўйиляпти.

[Ерни захирага қайтариш] қонунчилик асосида қилинади. Қонунчилик бугунги кунда қанақа тақозо қилса, шундай тартибда бўлади”, деди туман раҳбари.

Шокир Шарипов тайёрлади.