Мантиқсиз уруш. Уни бошлаганлар қандай тугатишни билмаяпти

Бугун Америка ва Исроил Эронга қарши бошлаган қонли урушининг 13-куни. Биз кўп ишлатадиган ўхшатишга мосласак, «Tehran in three days» деган «СВО» ўхшамади. Диний кенгаш Хоминаийнинг ўғлини янги олий раҳбар деб эълон қилишга ҳам улгурди. Америка ҳеч қандай ҳарбий ва стратегик мақсадига эришмагани ҳақида энди Трампнинг яқинлари ҳам гапира бошлади. АҚШ президенти Эрондаги уруш кўз кўриб қулоқ эшитмаган муваффақият келтиради деб ўйлаганди, лекин Американинг 47 йиллик душманини бомбалаш операцияси амалда стратегик хатога айланиб кетди.

Нимани кўзлашганди?

Эсингизда бўлса, Доналд Трамп ва Бинямин Нетаняҳу урушнинг илк кунларида эронликларга мурожаат қилиб ҳукуматни қўлга олишга чақирганди. Ўшандан билиш мумкинки, бу икковининг мақсади Хоминаийни ўлдириш бўлган холос. Раҳбар ўлгач, одамлар кўчага чиқиб ҳокимиятни қўлга олиши, кейин янги раҳбар қўл остида Эрон «Исроил ва Америка билан дўст бўлишига» умид қилишган. Ишонинг, катта эҳтимол айнан шунақа қилишган. Бўлмаса нега эронликларга «Биз тугатгач, кўчага чиқиб ҳокимиятни қўлга олинг», дейишсин? Нетаняҳу ҳатто ўзини сунъий интеллектда форсча гапиртириб, видеосини тарқатди.

Америка чиндан кучли давлат, ҳукумат тепасида жуда кучли стратеглар борлигига шубҳа йўқ. Лекин ана шу Американинг президенти ўзига боғлиқ бўлмаган ҳаракат устига режа тузган, 47 йил Америкага ўлим деб бақирган одамлар бир кунда Америка билан дўст бўлиб қолишига умид қилган кўринади. Уруш стартидаги ўша исёнга чорловни бошқача тушуниш мумкин эмас.

Кейин америкаликлар Эронга қарши операцияда ҳеч қанақа «Б» режа йўқлиги, ҳаммаси режа асосида кетаётганини айтиб чиқишди. Лекин Хоминаий ўлгандан кейин нима қилиш кераклиги катта эҳтимол ўйлаб ҳам кўрилмаган. Балки улар Эрон раҳбари биринчи кундаёқ ўлишини кутмагандир ҳам.

Америка ва Исроилда Хоминаийни ўлдиргандан кейинги ҳаракат режаси бўлганида, улар ҳозиргидек нефт омборларини портлатиб ўтирмасди. Эрон дунёдаги нефтга энг бой давлатлардан бири, Ҳўрмуз бўғозидан дунё нефт транзитининг катта қисми амалга оширилади. Бу давлат атрофидаги конфликт доим нефт нархига таъсир қилган.

Қора олтиннинг бир бочкаси 100 доллардан қимматгача чиқиб борди. Тўғри, ҳозир нарх тушди, лекин бозорда стабиллик йўқолди. Вазият шунчаликка бордики, Америка Россияга қарши жорий қилинган нефт санкцияларини бекор қилиши мумкин экан. Аниқ режа билан бошланган ҳарбий операция бунақа жиддий муаммолар келтириб чиқармаслиги керак мантиқан қараганда.

Кимнинг манфаати?

Яқинда Конгрессдаги йиғилишда америкалик собиқ ҳарбий «Биз Исроил манфаати учун урушмаймиз, бу урушнинг Америкага кераги йўқ», деб исён кўтарди. Америкада бу эътирозлар борган сари кўпроқ янграмоқда. Исроил ва Америка давлати ҳозир ҳар қачонгидан яқиндир, лекин Америка жамиятининг Исроилга муносабати энг яхши ҳолатда деб бўлмайди. Тобора кўпроқ америкаликлар бу уруш Исроил манфаати учун бошланганига ишонч ҳосил қилмоқда.

Америка Эронни бомбалаяпти, Эрон бунга жавобан атрофидаги мусулмон давлатларга ракета отяпти, Яқин Шарқда мусулмон давлатлар бирлашишига ҳеч қандай умид ҳам йўқ. Бу Исроил орзу қиладиган сценарий ахир.

Оддий савол: Эрон Америкага қандай хавф солаётганди? Бир гуруҳ эронликлар кўчага чиқиб Америка ва Исроилга ўлим тилаши орқалими? Дунёнинг кўп давлатларида Америкага ўлим тилашади, бу янгилик эмас. Қуролсиз одамлар ўз давлатида ўз тилида ҳайқираётгани дунёдаги энг кучли давлатга қандай хавф туғдириши мумкин? Ахир улар Перл Ҳарборга ҳужум қилгани йўқ-ку?

Демократия ёмонотлиқ бўлди

Уруш бошланишидан аввал эронликлар ҳукуматга қарши тарихдаги энг катта норозилик намойишлари ўтказганди. Эронликлар озод яшашга ҳақли эканини айтиб кўчаларга чиқишди, минглаб эронликлар ўлдирилди, ўликхоналар жасадга тўлди. Ўшанда мухолиф кайфиятдаги эронликлар чиндан Америкадан ёрдам кутган, лекин мактабларни, тўғри келган жойни бомбалашни сўрамаганди.

Эронда чиндан ҳукуматга норози кайфиятдаги одамлар кўп, улар Америка бизга ёрдам беришни истайди деб ўйларди. Лекин кўз ўнгида Америка бомбаси мактабга тушганини кўрган одам мамлакатини жанг майдонига айлантирган давлатни асло дўст деб билмайди. Трамп мухолиф кайфиятдаги эронликларга «Сизда ҳукуматни қўлга олиш учун тарихий имкон пайдо бўлди», деб айтганди. Лекин аслида ҳозир Эрон ҳукуматида барча сиёсий қарашдаги халқни ягона ғоя атрофида бирлаштириш учун тарихий имкон пайдо бўлди. Қандай мақсад-у, қандай натижа...

Америкада Стив Бэннон деган одам бор, у Трампнинг биринчи сайлов кампаниясини бошқарган, ўша пайт Оқ уйнинг бош стратеги бўлган. Яқинда педофил Эпштейн файлларида унинг роса ёзишмалари чиқди. Ана шу одам Трампнинг урушни бошлаш қарори хато бўлгани ҳақида юқоридаги фикрларимизга ўхшаш гапни айтди.

«Трампнинг бошланғич режаси Эрондаги оятуллога қарши гуруҳларни қўллаш эди. Бунинг ўрнига Исроил форс миллатини бирлаштиришга эришди», деди сиёсатчи. Бу гапнинг таржимаси мана бундай бўлади: Трамп эронликларга ёрдам бермоқчи эди, лекин орага Исроил қўшилиб, урушни ўз манфаатига бурди ва охир-оқибат тарқоқ эронликларни бирлаштирди. Барчасини бошқа одам бошлагандир, лекин аслида уруш кимнинг манфаатига ишлаётганини ҳамма билиб бўлди.

Энг ёмони Эрондаги урушда демократия ёмонотлиқ бўляпти. Демократияга алоқаси бўлмаган одамлар бу ажойиб қадриятни ёмонга чиқаришди. Ишонинг дўстлар, демократия бу бировнинг давлатини бомбалаш, кимнингдир манфаати учун уруш бошлаш эмас. Демократия бу ҳукумат чинакамига халққа тегишли бўлиши, халқнинг талаби билан ёмғирдан кейин расвоси чиққан йўллар асфалт қилиниши, халқнинг талаби билан мактаб, боғчалар қурилиши, электр линиялари тортилиши, маошлар ошиши — ана шулар демократия. Жуда истеъдодли, мард, минглаб қурбон беришдан қўрқмайдиган эрон халқи ана шундай асл демократия истаганди, мактаблари бомбаланишини эмас...