Еврокомиссия раҳбари: атом энергиясидан воз кечиш — “стратегик хато”

Европа комиссияси (ЕК) раиси Урсула фон дер Ляйен Европанинг энергия балансида атом энергетикаси улуши қисқарганидан афсусда эканини билдирди.

“Менимча, Европа учун ташламалар даражаси паст бўлган ишончли ва ҳамёнбоп энергия манбаидан воз кечиш стратегик хато бўлди”, — деди ЕК раҳбари 10 март, сешанба куни Парижда атом энергетикаси бўйича конференция очилишида. Агар 1990 йилда Европа мамлакатлари электр энергиясининг учдан бир қисмини атом энергетикасидан олган бўлса, бугунги кунда бу улуш атиги 15 фоизни ташкил этмоқда.

Фон дер Ляйен импорт қилинадиган қазилма ёнилғига қарамлик Европани дунёнинг бошқа минтақаларига нисбатан ноқулай аҳволга солиб қўяётганини таъкидлади: “Қазилма ёнилғига келсак, биз қиммат ва беқарор импортга тўлиқ қараммиз”.

У АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши 10 кундан бери давом этаётган уруши бундай қарамлик билан боғлиқ заифликни “яққол эслатиб турган ҳолат” эканини айтди. Минтақадаги ҳарбий ҳаракатлар ва Ҳўрмуз бўғози орқали танкерлар ўтиши тўсиб қўйилгани сабабли жаҳон нефт ва газ нархлари кескин кўтарилди.

Париждаги чиқиши давомида Урсула фон дер Ляйен 2030 йилга қадар бутун ЕИ ҳудудида кичик модулли реакторлар (КМР)ни жорий этиш ва аъзо давлатлар ўртасидаги меъёрий ҳужжатларни уйғунлаштириш мақсадини эълон қилди. Анъанавий реакторлар тахминан 1000 мегаватт (МВт) электр энергияси ишлаб чиқарса, КМР атиги 300 МВт ишлаб чиқаришга қодир, аммо шу билан бирга арзонроқ ҳисобланади. Бундан ташқари, уларни заводларда серияли тарзда ишлаб чиқариш мумкин бўлгани учун бу кичик реакторларни анча тезроқ яратиш мумкин бўлади.

“Мантиқ жуда аниқ. Жорий этиш хавфсиз бўлганидан кейин, уни бутун Европа бўйлаб осон амалга ошириш мумкин бўлиши керак”, — деди ЕК раҳбари ва Европа ядровий энергетикасидаги инновацияларни қўллаб-қувватлаш учун 200 миллион евролик жамғарма тузилишини эълон қилди.

Шу билан бирга, Франция президенти Эммануэл Макрон бутун Европа бўйлаб реакторлар конструкцияларини стандартлаштиришни таклиф қилди — бу қадам сўнгги йилларда шартномаларни йўқотаётган Франциянинг давлатга қарашли ядровий гиганти EDF учун фойдали бўлиши мумкин.

“Атом энергетикаси мустақилликни — демак, энергетик суверенитетни — декарбонизация ва шу тариқа углерод нейтраллиги билан уйғунлаштиришнинг калитидир”, — деди у Париждаги конференцияда Урсула фон дер Ляйеннинг баёнотларини қўллаб-қувватлар экан.

Ушбу учрашувда қатнашган Греция бош вазири Кириакос Мицотакис эса унинг мамлакати кемачилик соҳасини декарбонизация қилиш учун атом энергиясидан фойдаланиш бўйича “муҳокамаларга бошчилик қилиш”ни режалаштираётганини айтди.

Ўз навбатида, Германия канцлери Фридрих Мерц Германияда атом энергиясидан воз кечиш қарори қайтарилмас эканини айтди. Берлинда Чехия бош вазири Андрей Бабиш билан учрашувдан кейин Германия ҳукумати раҳбари Еврокомиссия раисининг атом энергетикасидан воз кечиш стратегик хато бўлгани ҳақидаги фикрига қўшилишини билдирди. Аммо Германиянинг аввалги ҳукуматлари мамлакатда атом энергиясидан воз кечиш ҳақида қарор қабул қилиб бўлгани учун, “бу қарор қайтарилмайди”.

“Мен бундан афсусдаман, аммо аҳвол шу”, — дея dpa агентлиги Мерцнинг сўзларини келтиради.

Канцлер қўшимча қилишича, Германия ҳукумати бугун энергетика сиёсатини оптималлаштиришга эътибор қаратмоқда. Жумладан, қуёш чиқмайдиган ва шамол эсмайдиган пайтларда “захира манбалари” сифатида хизмат қилиши лозим бўлган, қайта тикланувчи энергия манбаларини ривожлантиришга ҳамроҳлик қиладиган янги газ электр станцияларини қуришга урғу берилмоқда.