Эрон уруши ва НАТО ичидаги дарз кетиш: АҚШ яккаланмоқда

Трамп ва Нетаняҳу Эронга уруш очганига 20 кундан ошди, лекин уруш ҳали тугайдиганга ўхшамайди. Бугун АҚШ олдида бири-биридан оғир иккита вариант турибди.

Биринчиси, асосий мақсадга эришмай туриб, урушни тугатиш. АҚШ ва Исроилнинг энг асосий мақсади – бу Эрондаги сиёсий тизимни йиқитиш ва уларга қулай сиёсий тизимни яратиш эди. Лекин уруш давом этмоқда, тизим қуламади, аксинча, Эрон халқи ягона байроқ атрофида жипслашаётгандек кўринмоқда.

Агар Трамп Эрондаги сиёсий тизимни йиқитмасдан, урушдан чиқса, бунинг оқибатлари АҚШ учун ўта салбий бўлади. Исроил тўлиқ яккаланиб, сўна бошлайди. Араб давлатлари АҚШдан масофа сақлай бошлайди, улар АҚШга бўлган ишончи ва алоқаларини қайта кўриб чиқади. Американинг глобал рақибларининг шижоати ошади, дунёда кучлар нисбати ўзгариши тезлашади.

Иккинчи йўл: бу – Эрондаги сиёсий тизимни йиқитиш мақсадида қуруқлик операцияси ўтказиш. Лекин қуруқликдан бостириб кириш ҳам Эрондаги сиёсий тизим йиқилишини кафолатламайди. Эроннинг ҳарбий қўшинлари сони жами тахминан 800 минг – 1 миллион дейилади. Эрон – ўзини мудофаа қилаётган давлат. Одатда, бостириб кираётган давлатга мудофааланаётган давлатдан кўра 2-3 баробар кўпроқ қўшин керак бўлади, яъни тахминан 1,5 – 2 миллион ҳарбий. АҚШ ва Исроилнинг эса бундай ресурслари йўқ.

Қолаверса, қуруқликдан ҳужум қилинса, то Теҳронга етиб боргунга қадар жуда катта сонли инсоний талафотлар бўлиши шубҳасиз.

Мана шу фонда Трамп НАТО давлатларидан ёрдам сўради. Унинг талабига кўра, НАТО давлатлари Ҳўрмуз буғозини очишда, қолаверса, Эронга қарши урушда АҚШга ёрдам бериши керак керак экан. Лекин НАТО давлатлари бирин-кетин Трампга очиқчасига, баралла “йўқ” дейишди. Бу билан, Трамп халқаро майдонда янада обрўсизланди. Бу – НАТОнинг 77 йиллик тарихида кузатилмаган ҳолат бўлди. НАТО ичидаги энг асосий давлат – бу АҚШнинг ўзи. АҚШ нима деса, НАТОнинг қолган давлатлари одатда қабул қилар эди. Бироқ бу сафар АҚШ жуда яккаланиб қолди, бунинг сабаблари бир қанча.

Биринчидан, Трампнинг ўзи кўп йиллардан буён НАТОга қарши кампания олиб борди: НАТО унга керак эмаслиги, АҚШ НАТОдан чиқиб кетиши кераклигини айтди, Европадаги АҚШ ҳарбий базаларини ёпиш билан таҳдид қилди. Трамп НАТОга аъзо давлатлар ўзларининг ялпи ички маҳсулотининг 5 фоизига тенг миқдордаги маблағни мудофаага сарфласин, ва бу пулларнинг каттароқ қисмини АҚШдан қурол сотиб олишга йўналтирсин, деди. НАТОга аъзо давлат ҳисобланмиш Даниянинг таркибий қисми бўлган Гренландия оролини босиб олиш билан таҳдид қилди. Ва энг асосийси, Трамп ва Нетаняҳунинг Яқин Шарқдаги лойиҳалари – мудофаа эмас, босқинчилик экани, Ғазодаги геноцид эса мана шу сиёсатнинг бир бўлаги экани ҳаммага тушунарли бўлди.

Қолаверса, бугун Трамп ва Нетаняҳунинг Эронга қарши уруши – нолегитим. Ғарб жамиятларида бу урушни қўлловчилар фоизи жуда паст. Бу урушга қаршилар эса мутлақ кўпчилик. Агар ҳозир НАТО давлатларидан кимдир бу урушга қўшилса, сайловларда ўша ҳукумат тўлиқ ютқазади, жамиятлар Трамп ва Нетаняҳуни қўллаган сиёсатчига қарши овоз беради.

Бугун Трамп нега НАТО давлатларидан ёрдам сўрамоқда? Сабаби оддий ва ўта эгоистик: АҚШ ўзининг ҳарбий кемалари, крейсерларини Эрондан узоқда сақламоқда. Эронда гипертовушли ракеталар сероб. Шу сабаб, Ҳўрмуз буғозига АҚШ кемалари яқинлаша олмайди. Мана шу фонда Трамп НАТО давлатларига мурожаат қилиб, “ёрдам беринглар!” демоқда. Лекин НАТОнинг бошқа давлатлари ҳам аҳмоқ эмас, ўзларининг ҳарбийлари ва техникаларини Трамп ва Нетаняҳунинг ноқонуний уруши учун қурбон қилиш ниятида эмас.

Трапм ҳокимиятга келгач, дунё тартиботи тезроқ емирилиб бошлади. Худди шундай, НАТО ичида ҳам жипслик, ҳамжиҳатлик йўқолди. Эронга уруш сабабли НАТО ичидаги пишиб етилиб турган парокандалик очиқ расмийлашиб бошлади. Лекин бу – жараённинг энди бошланиши бўлиши мумкин.