Трамп яқин кунлар ичида Эрон билан музокаралар тикланиши мумкинлигини айтди

АҚШ президенти Доналд Трамп сешанба куни кечқурун яқин икки кун ичида Теҳрон билан музокараларнинг иккинчи босқичи ўтказилиши мумкинлиги ҳақида гапирди. Ўтган ҳафта охирида Покистоннинг Исломобод шаҳрида ўтказилган биринчи босқич муваффақиятсиз якунланганди.

«Яқин икки кун ичида бирор нарса содир бўлиши мумкин ва биз у ерга боришга кўпроқ мойилмиз», – деган Трамп New York Post нашрига телефон орқали берган интервюсида.

Шу билан бирга, АҚШ президенти аввалига журналистга Эрон билан мулоқот «жуда секин кечаётгани»ни айтган, аммо бир ярим соат ўтганидан кейин мухбирга қайта қўнғироқ қилган ва унга Покистонда қолишни маслаҳат қилиб, яқин икки кун ичида нимадир рўй бериши мумкинлигини айтган.

Аввалроқ Покистондаги юқори мартабали манба AFP агентлигига мамлакат ҳукумати Вашингтон ва Теҳрон вакилларини яна бир бор учраштириш, шунингдек, амалдаги икки ҳафталик сулҳни узайтириш устида иш олиб бораётганини айтганди.

Покистон молия вазири Муҳаммад Аврангзеб ҳам Associated Press агентлигига берган интервюсида мамлакат раҳбарияти АҚШ ва Эрон ўртасидаги мулоқотни рағбатлантириш бўйича саъй-ҳаракатларни давом эттираётганини таъкидлаб, шанба куни Исломободда ўтказилган учрашув икки мамлакат делегациялари ўртасида деярли 50 йил ичидаги дастлабки тўғридан тўғри музокаралар бўлганини эслатган.

«Биз мулоқотни давом эттира олишимизни жуда хоҳлардик. Биз саъй-ҳаракатларимизни давом эттирамиз ва раҳбариятимиз бу билан шуғулланмоқда», – деган у Халқаро валюта фонди ва Жаҳон банки йиғилишлари доирасида.

CNN телекомпанияси манбаларига кўра, Теҳрон билан маслаҳатлашувларнинг иккинчи босқичида ҳам биринчи босқичда бўлгани каби АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнс, шунингдек Доналд Трампнинг вакиллари Стив Уиткофф ва Жаред Кушнер иштирок этиши кутилмоқда.

Трамп урушдан чиқишнинг дипломатик йўлини топишга топшириқ берган ва бу вазифа ижросини уларга ишонишда давом этмоқда, дейди CNN манбалари.

Хабар қилишларича, маъмурият вакиллари эҳтимолий учрашув деталларини муҳокама қилмоқда, лекин сешанба куни кечқурунги ҳолатга кўра, бундай учрашув бўлиб ўтиши аниқ эмасди. Эрон ҳам ҳозирча учрашувга тайёргарлик кўрилаётганини тасдиқламаган.

«Бўлғуси музокаралар муҳокама босқичида, аммо ҳозирча ҳеч нарса режалаштирилмаган», – деган CNN мухбирига америкалик мулозимлардан бири.

Жей Ди Вэнснинг ўзи кейинроқ Эрон билан музокаралар борасида оптимистик кайфиятда эканини билдириб, биринчи босқич муваффақиятсизликка юз тутганига қарамай, дипломатик саъй-ҳаракатларни давом эттириш ниятида эканини айтди.

Вэнснинг сўзларига кўра, музокарачилар ўтган дам олиш кунларида Покистонда «улкан ўсишга эришган», аммо Доналд Трамп «ўз услубидаги катта келишув» тузишга интилмоқда.

Вэнс президент санкцияларни бекор қилиш эвазига Эроннинг ядро қуроли яратишига ёки АҚШ томонидан террорчи деб тан олинган гуруҳларни молиялаштиришига тўсқинлик қилишни мақсад қилгани, бу эса Эрон халқига «фаровонлик ва жаҳон иқтисодиётига қўшилиш»га ёрдам беришини таъкидлаган.

«Мен бу амалга ошиши учун курашни давом эттираман. Мен ҳозирги ҳолатимиздан жуда мамнунман», – деган Вэнс Turning Point USA тадбирида.

Ҳўрмуз бўғозида нималар бўлмоқда?

Вашингтон вақти билан душанба куни соат 10:00 да (Тошкент вақти билан 18:00) АҚШ президенти Доналд Трамп томонидан Эрон портларини денгиз орқали блокада қилиш учун белгилаган вақт бошланди.

АҚШнинг минтақадаги кучлари қўмондонлиги аниқлик киритиб, Ҳўрмуз бўғози орқали Эрондан бошқа мамлакатларнинг портларига бораётган ва шундай портлардан чиқаётган кемаларнинг эркин ҳаракатланишига тўсқинлик қилинмаслигини маълум қилди.

Ўзи ҳам сув йўлини тўсиб қўйган Теҳрон АҚШ блокадасини «қароқчилик ҳаракати» деб атаган.

Шу билан бирга, АҚШ томонидан Эрон портларининг денгиз блокадаси жорий этилганидан кейинги биринчи кунларда унинг самарадорлиги сезиларли даражада ноаниқ бўлиб қолмоқда.

BBC’нинг хавфсизлик масалалари бўйича мухбири Фрэнк Гарднер етарлича тайёргарлик кўрилмагани ва транспондерларнинг фаолиятига бўлаётган тўсқинликларни бунинг эҳтимолий сабаблари сифатида келтирган.

BBC Verify журналистлари томонидан тасдиқланишича, сешанба куни Эрон билан боғлиқ камида тўртта кема (шундан иккитаси Эрон портларига кирган) бўғозни кесиб ўтган.

Эрон билан боғлиқ бўлмаган яна учта кемани ҳам душанба куни тушдан бўғоздан ўтаётганда кўришган.

АҚШ Марказий қўмондонлиги эса дастлабки 24 соат ичида бирорта ҳам кема бўғоздан ўтмаганини маълум қилди ва бу амалиётга 10 мингдан ортиқ ҳарбий хизматчи, шунингдек, ўнлаб ҳарбий кемалар ва самолётлар жалб қилинганини қўшимча қилди.

Қайд этилишича, олтита савдо кемаси «Америка кучлари кўрсатмалари»дан сўнг Эрон портига қайтган. BBC Verify томонидан таҳлил қилинган маълумотларга кўра, Эрон билан боғлиқ иккита кема бўғоздан ўтгандан сўнг йўналишини ўзгартирган.

Wall Street Journal сешанба куни кечқурун америкалик манбаларга таяниб, сўнгги 24 соат ичида Ҳўрмуз бўғози орқали 20 дан ортиқ тижорат кемалари ўтгани ҳақида хабар берди.

Сешанба куни Хитой блокадани «хавфли ва масъулиятсиз» қадам деб атади ва у фақат «кескинликни кучайтириши ва шундоқ ҳам мўрт бўлган ўт очишни тўхтатиш келишувига путур етказиши» ҳақида огоҳлантирди.

Шу билан бирга, сешанба куни Исроил ва Ливан Вашингтонда тўғридан тўғри музокаралар ўтказди – бу 1993 йилдан буён илк бор икки давлат расмийлари ўртасидаги учрашув бўлди.

Шу билан бирга, Америка маъмурияти расмийларидан бири BBC’га берган интервюсида Исломободдаги АҚШ-Эрон музокаралари ҳамда Вашингтондаги Исроил-Ливан музокаралари ўртасида ҳеч қандай боғлиқлик йўқлигини айтган.