АҚШ-Эрон президентлари ўзаро англашув меморандумини имзолади

АҚШ ва Эрон чоршанба куни ўз президентлари урушга чек қўйиш мақсадида имзолаган муваққат келишув матнини эълон қилди. Президент Доналд Трамп агар Эрон ўз мажбуриятларини бажармаса, ҳужумларни қайта бошлаш ва Эрон расмийларини йўқ қилиш билан яна таҳдид қилди.

14 банддан иборат келишув якуний сулҳ бўйича музокаралар олиб бориш учун оташкесим муддатини яна 60 кунга узайтиради.

Доналд Трамп ҳам, Эрон Президенти Масъуд Пезишкиён ҳам меморандумни инглиз ва форс тилларида рақамли имзолаган. Эрон ташқи ишлар вазирлиги эса келишув чоршанба кунидан бошлаб кучга кирганини маълум қилди.

🚨 President Donald J. Trump has SIGNED the Iran Memorandum of Understanding at Versailles in France. 🇺🇸 pic.twitter.com/JQ6qlbvFAF

— The White House (@WhiteHouse) June 17, 2026

Трамп ҳужжатни Франция президенти Эммануэл Макрон билан Версал саройида — биринчи жаҳон урушига расман чек қўйган машҳур шартнома имзоланган жойда имзолади.

«Агар ва бой бериб, келишувни бузишса, биз уларни аёвсиз бомбардимон қиламиз», деди Трамп матбуот анжуманида Эрон ҳақида гапирар экан. «Мен буни хоҳламайман. Уларнинг келишувга амал қилишини истайман».

Шунингдек, у эронликларни «ақлли одамлар» деб атади. АҚШ ва Эрон музокарачилари яқин 60 кун ичида доимий сулҳ устида иш олиб бормоқда, Трамп ушбу сулҳ Яқин Шарққа тинчлик олиб келиши ва нефть нархини пасайтиришига умид билдирган.

Трамп Эронга ҳужум қилиш бўйича илгари илгари сурган асосларидан камида биттасидан воз кечди. У Теҳронда баллистик ракеталар бўлмаслиги «адолатсизлик» бўлишини айтди.

«Мен шуни айтмоқчиманки, агар бошқа давлатларда бу нарса бўлса, уларда ҳам оз бўлса-да бўлмаслиги бироз адолатсизликдир», деди Трамп Парижда журналистларга.

Трамп феврал ойида «Эроннинг ракета саноатини ер билан битта қилиш» ҳақида ваъда берганди.

Эрон раҳбарлари байрам қилмоқда

«Ҳарбий ҳаракатлар орқали эришмоқчи бўлган ҳамма нарсамизга музокаралар орқали бир неча баробар кўпроқ эришдик; буни ҳатто қиёслаб ҳам бўлмайди», деди Эроннинг бош музокарачиси Муҳаммад Боқир Ғолибоф.

Меморандум барча жабҳаларда, жумладан Ливанда урушни зудлик билан тўхтатишни, Ҳўрмуз бўғозида денгиз қатновини «ҳеч қандай тўловсиз» тўлиқ тиклашни, АҚШнинг Эрон портлари блокадасини олиб ташлашни, Эронга қарши санкцияларни бекор қилишни, унинг активларини музлатишдан чиқаришни ҳамда урушдан кейинги тикланиши учун 300 миллиард долларлик инвестиция фондини ташкил этишни кўзда тутади.

Эрон, шунингдек, ўн йилликлар давомида берган ваъдасини қайта тасдиқлаб, ядровий қурол яратмаслик мажбуриятини олади. У Халқаро атом энергияси агентлиги назорати остида ўзининг бойитилган уран захираларини жойида «кучсизлантириш»га рози бўлди. Трамп уни олдинроқ мамлакатдан олиб чиқиб кетишни истаганди. Эрон эса буни рад этган.

Reutersʼнинг ёзишича, ўзининг жанговар риторикасига қарамай, Трамп урушга киришиш орқали хоҳлаган нарсаларига деярли эриша олмагандек кўринмоқда. Эрон эса ҳужумга учрашидан олдинги ҳолатга қараганда миллиардлаб долларлик санкциялардан халос бўлишга анча яқинлашди.

Эрон Ташқи ишлар вазирлиги матбуот котиби Исмоил Бақоийга кўра, икки президент келишувни аллақачон имзолагани сабабли Швейцарияда ҳеч қандай имзолаш маросими ўтказилмаслиги» мумкин.

Европа олқишлади, Исроил ҳамон жим

G7 етакчилари Франция саммитда ушбу келишувни олқишлади. Аслида Европа етакчилари АҚШнинг Эрон ядро дастури бўйича хавотирларига қўшилсалар-да, унинг БМТ рухсатисиз уруш бошлаш қарорини ҳеч қачон маъқулламаган. Шунингдек, улар Эрон супер-давлат ҳужумига бардош бериб ва бўғоз устидан назоратни сақлаб қолиш орқали ўз таъсир кучини ошириб олганидан хавотирда.

Келишув фонида – Франция, Германия, Буюк Британия, Япония, Италия, Канада ва АҚШ етакчилари қўшма баёнот бериб, Ливанда зудлик билан ўт очишни тўхтатишни талаб қилди. Меморандумдаги бандга кўра, Ливанда Исроил ва Ҳизбуллоҳ гуруҳи ўртасидаги ҳарбий ҳаракатлар тўхтатилиши керак эди.

Якшанба куни келишувга эришилгандан бери у ерда жанглар бироз пасайган, аммо бутунлай тўхтагани йўқ. Музокараларда иштирок этмаган ва Ливан жанубини босиб олган Исроил куч ишлатиш ҳуқуқини ўзида сақлаб қолишини айтмоқда.