Инфографика: АҚШ давлат қарзи кимларнинг қўлида?

Маълумотлар АҚШ Молия вазирлиги, АҚШ Қўшма иқтисодий қўмитаси, TIC статистикаси ва Федерал захира тизими маълумотларига асосланган бўлиб, 2026 йил март ҳолатига кўра келтирилган. Ўсиб бораётган тақчилликни молиялаштириш учун АҚШ ички институтлардан тортиб хорижий давлатлар ва ўзининг марказий банкигача бўлган кенг доирадаги кредиторларга таянади.

39 триллион долларлик умумий қарз ҳажмининг қарийб 31,4 триллиони ёки 81 фоизи оммавий қарз ҳиссасига тўғри келади. Бу ички ва ташқи инвесторлардан жалб қилинган маблағларни англатади. Қолган 7,6 триллион доллар ёки 19 фоиз эса давлат ичидаги қарз бўлиб, ҳукумат олдидаги мажбуриятларини акс эттиради. Бу сумма дунёдаги энг бой йигирма миллиардернинг жами бойлигидан тахминан икки баравар кўпдир.

Оммавий қарз — бу ташқи эгалар олдидаги мажбуриятлар бўлиб, у фоиз ставкалари, қарз олиш қиймати ва молия бозорларига бевосита таъсир кўрсатади. Давлат ичидаги қарз эса, аксинча, ҳукуматнинг ўз тузилмаларига, энг аввало ижтимоий ҳимоя каби дастурларга бўлган қарзидир.

Оммавий инвесторлар орасидаги энг йирик қарз эгалари ўзаро фондлар ва пенсия жамғармалари бўлиб, улар ҳиссасига қарийб 6,6 триллион доллар тўғри келади. Бу ишончли ва юқори ликвидли активларга бўлган катта талабни акс эттиради. Федерал захира тизими ўз балансида тахминан 4,4 триллион доллар ушлаб турибди — бу Япония, Буюк Британия ва Хитой каби учта энг йирик хорижий кредиторнинг жами кўрсаткичидан ҳам кўпроқ.

Хусусий инвесторлар орасида америкалик тадбиркор Уоррен Баффет алоҳида ажралиб туради: Berkshire Hathaway компанияси орқали у 2025 йил охири ҳолатига кўра тахминан 339 миллиард долларлик АҚШ ғазначилик векселларига эга бўлган энг йирик эгадир.

АҚШ ялпи ички маҳсулотга нисбатан қарздорлик даражаси энг юқори бўлган давлатлар ўнталигига киради ва қарз ҳажми ўсишда давом этмоқда — ҳар уч ойда тахминан бир триллион долларга. Бу динамика турмуш даражасига бевосита таъсир қилади.

Қарз ортиб боргани сари федерал бюджетнинг тобора каттароқ қисми фоиз тўловларига сарфланади, бу эса инфратузилма, мудофаа ва ижтимоий дастурларга ажратиладиган харажатларни сиқиб чиқаради. Юқори қарз юки иш ҳақи ўсиши ва янги иш ўринлари яратилишини секинлаштириши, шунингдек фоиз ставкалари ошишига олиб келиши мумкин. Бу эса, ўз навбатида, ипотека, кредитлар ва кредит карталари бўйича қарзларни қимматлаштиради.

Шу тариқа, давлат қарзи ўсиб бориши билан унинг тузилиши ва қарз эгалари ўртасида қандай тақсимлангани молия бозорлари ҳамда умуман иқтисодиёт учун хавф-хатарларни тушунишда ҳал қилувчи омилга айланади.