Инфографика: дунёдаги энг чуқур 10 та кўл

Россиядаги Байкал кўли 1642 метр чуқурликка эга бўлиб, Ер юзида бундай чуқурликка эга ягона кўл бўлиб қолмоқда. Иккинчи ўриндаги Танганьика кўли бу кўрсаткичга яқинлашса-да, икки етакчи ҳамда қолган кўллар ўртасидаги фарқ ҳануз жуда катта.

Фото: advantour

WorldAtlas маълумотлари асосида тайёрланган инфографикада дунёдаги энг чуқур кўллар максимал чуқурлиги бўйича рейтингда тақдим этилган.

Россияда жойлашган Байкал нафақат энг чуқур, балки Ер юзидаги энг қадимий кўл ҳам ҳисобланади. Олимлар унинг ёши тахминан 25–30 миллион йил эканини таъкидлайди.

Байкалнинг максимал чуқурлиги 1642 метрга етади. Бу кўрсаткич 1470 метр чуқурликка эга иккинчи ўриндаги Танганьика кўлидан 172 метрга кўпдир.

Мутахассислар фикрича, бундай улкан чуқурлик ушбу сув ҳавзаларининг келиб чиқиши билан боғлиқ. Байкал ҳам, Танганьика ҳам рифт кўллари қаторига киради. Бундай кўллар фақат тектоник фаол ҳудудларда шаклланади.

Ер юзидаги кўплаб кўллар музликлар ҳаракати натижасида пайдо бўлган. Музликлар миллионлаб йиллар давомида релъефда чуқурликлар ҳосил қилиб, кейинчалик улар сув билан тўлган.

Рифт кўллари эса Ер қобиғи узоқ йиллар давомида чўзилиб, ёрилиб ва силжиб бориши натижасида юзага келган улкан ботиқликларда шаклланади. Кейинчалик ушбу ботиқликлар сув билан тўлиб, чуқур кўлларга айланган.

Ниҳоятда катта чуқурлик сабабли бу каби кўлларда жаҳон миқёсидаги улкан тоза сув захиралари мавжуд. Фақат Байкалнинг ўзида сайёрадаги музламайдиган юза сувлари захирасининг қарийб 20 фоизи сақланади. Бу эса унинг глобал аҳамиятини янада оширади.

Рейтингдаги айрим кўллар ўзига хос хусусиятлари билан ҳам ажралиб туради. Масалан, Антарктидадаги Восток кўли тахминан 1000 метр қалинликдаги муз қатлами остида жойлашган бўлиб, мутлақ қоронғиликда мавжуд.

АҚШдаги Крейтер кўли эса қадимий вулқон кратери ичида жойлашган.

Каспий денгизи суви оддий денгиз сувига нисбатан тахминан уч баробар кам тузли бўлса-да, 1030 метр чуқурлик билан рейтингда учинчи ўринни эгаллайди. Шу билан бирга, у майдони бўйича дунёдаги энг йирик кўл ҳисобланади.

Дунёдаги энг чуқур ўнта кўл рейтинги деярли барча қитъаларни қамраб олади. Рўйхатга Россия, Марказий Осиё, Шимолий ва Жанубий Америка, Африка, Антарктида ҳамда Жануби-Шарқий Осиёдаги кўллар киритилган.

Айрим кўллар бир нечта давлат ҳудудида жойлашган. Масалан, Танганьика кўли Танзания, Конго Демократик Республикаси, Бурунди ва Замбия қирғоқларини ювади. Каспий денгизи беш давлат билан чегарадош. О’Хиггинс — Сан-Мартин кўли Чили ва Аргентина ўртасида жойлашган бўлса, Малави кўли Мозамбик, Малави ва Танзания билан боғланган.