Валюта операциялари тартибида нималар ўзгарди?

Бу ўзгаришлар Марказий банк бошқарувининг 2026 йил 30 мартдаги 10/9-сонли қарорига асосан киритилди.

Асосий ўзгаришлар 

Жисмоний шахсларнинг ҳисобварақларидаги нақд валютани олишларига қўйилган чекловни бекор қилди. 22 апрелдан 46¹-банд қўшилди. Унда банк қайси ҳолатларда нақд чет эл валютасини мижозларнинг ҳисобварақларидан бериши мумкинлиги кўрсатилган.

Жисмоний шахсларга ҳисобварақларидаги маблағ доирасида нақд чет эл валютаси чекловларсиз берилади. Бу агар доллар ҳисобварағида 50 минг доллар бўлса, мижоз битта транзакция орқали ҳамма маблағни ечиб олиши мумкин дегани.

Юридик шахслар нақд валютани фақат иккита ҳолатда олишлари мумкин.

• устав фондига жисмоний шахслар томонидан илгари киритилган валюта маблағларини қайтаришда;
• ходимларни Ўзбекистондан ташқарига хизмат сафарига юбориш билан боғлиқ операцияларда.

Хорижий компанияларнинг ваколатхоналари ва филиаллари ҳам нақд валютани шу асосда олишлари мумкин: ходимларни хизмат сафарига юборишда. Дипломатик ваколатхоналар бошқа мақсадлар учун валютани банкларга расмий хат асосида олишлари мумкин.

Банклар шикастланган купюраларни муомаладан чиқаради

39-бандга хатбоши қўшилди: банклар томонидан 37 ва 38-бандларда кўрсатилган шикастланиш белгилари мавжуд бўлган банкноталарнинг қайта муомалага чиқарилишига йўл қўймайди.

Илгари банк мижозга қайтим сифатида, ҳисобварақдан ечиб беришда ёки айирбошлаш пайтида ёпиштирилган, йиртиқ ёки майда доғлари бор купюрани бериши мумкин эди. Бундай банкнота расман қонуний тўлов воситаси ҳисобланарди. 22 апрелдан бошлаб шикастланиш белгилари бор барча купюралар банк томонидан инкассога юборилади. Мижозга фақат тоза банкноталар берилади.

Қуйидаги шикастланиш белгиларига эга банкноталар муомалага чиқарилмайди:


Мижознинг ҳуқуқи ўзгаришсиз қолди. Банк муомалага яроқли бўлган шикастланган купюрани айирбошлашни рад этмайди. Муомалага яроқсиз банкнота банк томонидан инкассога қабул қилинади. Бу асосий қоидаларнинг 35-бандида мустаҳкамланган.

Хорижликлар носавдо тусдаги ўтказмаларни амалга ошириши мумкин

Фуқароликка боғлиқлик олиб ташланди. Энди Ўзбекистон банкида ҳисобварағи бўлган жисмоний шахс бошқа жисмоний шахсларнинг Ўзбекистон банкларидаги ҳисобварақларига носавдо тусдаги валюта ўтказмаларини қабул қилиши ва юбориши мумкин.

Хорижий инвесторлар биргина мурожаат билан даромадларини чиқариб олишлари мумкин

23-бандга учта янги хатбоши қўшилди. Улар ПФ-254 фармонига боғланган бўлиб, норезидентлар учун Ўзбекистон фонд бозорида ишлашни соддалаштиради.

Хорижий инвестор қуйидаги ҳолларда репатриация учун валютани сотиб олиши мумкин:

• фонд биржасида қимматли қоғозларни сотишдан олинган даромадлар;
• дивидендлар;
• фоизлар ва купонлар;
• облигацияларни сўндириш;
• қимматли қоғозлардан олинган бошқа даромадлар.

Банк инвестор мурожаати асосида валюта сотиб олади. Тузатиш киритилишидан олдин тасдиқловчи ҳужжатлар тўплами ва ҳар бир операцияни алоҳида келишиш талаб қилинарди.

Хорижий сайёҳлар ҚҚСни нақд чет эл валютасида қайтариб олишади

22 апрелдан бошлаб қоидаларда банк ҳисобрақамидан нақд валюта бериш учун янги асос жорий этилди. Хорижий фуқаролар банк орқали Tax Free тўғрисидаги қонунчилик белгилайдиган тартибда ҚҚСни нақд валюта шаклида қайтариб оладилар.

Хорижий сайёҳлар ҚҚС қайтармасини картага, ўтказмалар ёки ваучерлар орқали оларди. Энди эса банк кассалари орқали нақд пул шаклида қайтариб олиш мумкин бўлди.

Қўшимча равишда, 46-бандга норезидент жисмоний шахслардан нақд валюта қабул қилиш ҳақида янги хатбоши киритилди. Агар чет эллик фуқаро 45-банднинг олтинчи, еттинчи ёки саккизинчи хатбошиларида кўрсатилган асослар бўйича валюта киритса, банк уни нафақат стандарт ҳужжатлар тўплами асосида, балки маблағларнинг қонуний манбасини тасдиқловчи бошқа ҳужжатлар асосида ҳам қабул қилади.

Марказий банк бутун валюта бозорини FERUz’га боғламоқда

21-бандга «Валюта операцияларини ҳисобга олиш» (FERUz) тизими фаолиятига оид хатбоши қўшилди. Энди банклар валюта олди-сотдисига оид барча операциялар ҳақидаги маълумотларни ушбу тизимга киритадилар:

• банклар ўртасидаги;
• мижозлар билан;
• валюта своплари бўйича;
• деривативлар бўйича.

Энди тизим бутун валюта бозорини кўради: нақд, нақдсиз, банклараро ва муддатли бозорларни.

33-бандда FERUz тизимига уланиш тартиби баён қилинган. Банклар айирбошлаш кассалари, банк офислари, чакана бўлинмалар ва валюта айирбошлаш шохобчалари ҳақидаги маълумотларни Марказий банкнинг ҳудудий Бош бошқармасига тақдим этадилар. Бош бошқарма объектларни беш банк иш куни ичида рўйхатдан ўтказиб, маълумотларни Марказий банкка юборади. Марказий банк эса яна беш банк иш куни ичида ушбу маълумотларни тизимга киритади. Банкоматлар орқали амалга ошириладиган операциялар FERUz тизимидан озод қилинган.

Банклар своплар ва деривативлар бўйича битимларни ISDA стандартлари асосида тузади

10-банд қайта ёзилди. Марказий банк ва банклар валюта своплари ва деривативлар бўйича битимларни уч йўл билан тузадилар: тўғридан-тўғри ўзаро, ўз мижозлари билан ёки валюта биржаси орқали. Халқаро своплар ва деривативлар ассоциацияси (International Swaps and Derivatives Association, ISDA)нинг намунавий шартлари ёки биржанинг ички қоидалари асос сифатида қўлланилади.

Мижоз валюта сотиб олиш бўйича аризадаги хатони қайта ариза топширмасдан тузатади

24-бандга иккинчи хатбоши қўшилди. Агар валюта сотиб олиш бўйича ариза 23-банд талабларига зид равишда расмийлаштирилган бўлса, мижоз унга техник тузатиш киритади. Банк аризани рад этмайди.

Илгари банк нотўғри расмийлаштирилган аризани рад этарди. Юридик шахс ҳужжатларни қайтадан тўплаб, қайта ариза топшириши керак эди. Энди эса компания хатони тузатади ва айнан шу ариза билан ишни давом эттиради.

24-банднинг учинчи хатбошисидан «ва тасдиқланади» деган ибора чиқариб ташланди. Ариза рўйхатдан ўтказилган пайтнинг ўзида қабул қилинган ҳисобланади.

Барча банклар ягона қоидалар асосида ишлайди

Қарордаги барча тегишли бандларда «тижорат банклари» деган сўзлар «банклар» деган сўзга алмаштирилди.

Ушбу ўзгариш тартибга солишни бирлаштиради. Энди Ўзбекистондаги барча банклар — тижорат, ихтисослашган ва давлат банклари валюта операциялари бўйича ягона қоидалар асосида ишлайди. Илгари айрим меъёрлар фақат тижорат банкларига нисбатан қўлланиларди.