Эрон афсонавий Apacheʼни урди. Уруш қайталанди

Доналд Трамп Эронда уруш тугагани ҳақида анча аввал айтганди. Кейин томонлар музокарага жуда яқин, кутиб туринг, икки ҳафтагина қолди ва биз ғалаба эълон қиламиз, деди. Лекин куни кеча Трамп «ҳарбий қудрати тўлиқ йўқ қилингани»ни айтган Эрон армияси Ҳўрмуз бўғози узра учаётган Американинг машҳур Apache вертолётини уриб туширди.

Эрон олдин Америка самолётини ҳам уриб туширган, лекин Apache қулаши жиддий воқеа бўлди. Чунки вертолёт пастлаб учади, уни душман осмонида патрулга чиқарган давлат учоққа ҳеч ким хавф солмаслигига ишонади, жанг майдонида ғалабаси тайин бўлган деб билади.

Америка армиясининг бу афсонавий вертолётини аввал ҳам уриб туширишган, айнан Яқин Шарқда, Ироқ уруши давомида. Эронликлар Apacheʼни ургач, Америка яна Эронга зарбалар ёғдирди, музокаралар тўхтаб қолди. Америка ва Исроил бошлаган мантиқсиз уруш Қўшма Штатларда жаҳон чемпионати бошланган вақтда ҳам давом этадиган бўлди.

Карбалода ҳам уришганди

Apache жуда машҳур учоқ, ҳарбий вертолётлар орасида энг машҳури деса ҳам бўлади. Американинг бу афсонавий учоғи кўп марта Яқин Шарққа «кўмилган». Ироқдаги урушда америкаликлар бир нечта Apache йўқотган. Ироқликлар уни танкка қарши қурол ёки оддий пулемёт билан уриб туширган. Шунингдек, чўл шароитида қийинчиликка учраган вертолётлар қулаб тушган ҳолатлар ҳам бўлган.

2003 йил босқинчилар Карбалони эгаллаш учун вертолётлар билан штурм қилганда жиддий ҳужумга учрайди. Ҳужумда қатнашган 31 вертолётнинг барчаси зарар кўради, битта Apache уриб туширилади. Уриб туширилган учоқ ва асир олинган учувчиларни телевизорда кўрсатишади. Кейинчалик америкаликлар вертолётни ҳаво зарбаси билан йўқ қилади, лекин шармандалик учун ўша воқеаларнинг ўзи кифоя эди. Кейинчалик яманлик ҳусийчилар ҳам Саудия армиясига тегишли Apacheʼни уриб туширганини хабар қилганди. Айнан Карбалодаги ҳолат бу машҳур вертолёт билан содир бўлган энг эсда қоларли воқеа бўлганди.

Мана, энди Эронда Apache уриб туширилиши навбатдаги эскалацияга сабаб бўлмоқда. Айтганча, топинг-чи, эронликлар уни нима билан уриб туширишди? Эсингизда бўлса, Ироқда Apacheʼни маҳаллий деҳқон отасидан қолган эски қурол билан уриб туширибди, деган уйдирма тарқалганди. Ҳозирги интернет асрида бунақа гап тарқатиш имконсиз. Ҳа, тўғри топдингиз, Apache эронликлар томонидан дрон билан уриб туширилган. 2026 йилда бошқача бўлиши ҳам мумкин эмас ахир. Украина замонавий уруш қоидаларини буткул ўзгартириб юборди, энди қиммат ракеталар, танклар, темир-терсак даври ўтди. Мана, Apache деганларини ҳам арзон-гаров дрон билан уриб туширишди.

Уруш чўзилажак

Энди бу воқеанинг энг муҳим аҳамиятига тўхталсак. Доналд Трамп ва Бинямин Нетаняҳу Эронга қарши уруш бошлаганда ваҳималари жуда катта эди. Ахир биринчи соатларнинг ўзида Али Хоминаий ўлдирилди, унга қўшиб бутун Эрон олий раҳбарияти йўқ қилинди. Бир қарашда энди Эрон ҳеч қандай қаршилик қилолмайдигандек эди.

Катта эҳтимол икковлон Эронда Венесуэлада бўлгани каби мутлақ диктатура ҳукмрон деб ўйлашган. Мантиқан ўйлаб қаралса, диктатура ҳукмрон давлатда раҳбар қуласа, тузум ҳам қулайди. Ҳа, Эронда инсон ҳуқуқлари билан боғлиқ вазият ёмон, аёллар ҳуқуқи ҳимояланмаган, лекин бу давлат бошқаруви дунёвий диктатуралардек эмас. Ҳукумат бир кишининг қўлида бўлиши мумкин, лекин бошқарув кўпчиликдан иборат диний кенгаш назоратида.

Хоминаийдан кейин ким ўзини янги сиёсий лидердек кўрсатса, Америка ва Исроил уни ўлдира бошлади, лекин урушнинг тўртинчи ойига келиб Эрон оқ байроқ кўтармади, бойитилган уранни Америкага бермади, биз таслиммиз, демади. Қайтага урушнинг тўртинчи ойига келиб Америка Apache вертолётини йўқотди ва яна урушни қайта тиклади.

Уруш деганда Биринчи жаҳон урушига ўхшаган кимда қанча одам бўлса, окопдаги мантиқсиз ўлимга юборган ахмоқона урушни тушунмаслик керак. Айнан ўша Биринчи жаҳон урушидан кейин европаликлар билан бир қаторда дунё катталари сафига қўшилган Америка бу давр ичида ақл бовар қилмас даражада кучайиб кетди. Бугун бутун дунёдаги давлатлар ҳарбий харажатларини қўшса ҳам, Американикидек бўлмайди. Эрон ва Америка ўртасидаги фарқ таққослаб бўлмайдиган даражада.

Бу Америка учун уруш эмас, «СВО» бўлиши керак эди аслида. Бунақа урушда Америка армиясининг биргина аскари ўлиши, биргина ҳарбий учоғи йўқотилиши ҳам жанг майдонидаги мағлубиятга тенглаштирилади. Ҳеч ким Америка Эрондаги нечта ҳарбий заводни йўқ қилганини санамайди, лекин битта Америка вертолёти қулашини ҳамма гапиради, америкаликлар ютқазяпти дейди. Чунки фарқ шу даражада катта.

Америка ҳеч қачон бу урушни бошламаслиги, бошлаганда ҳам, уни ўзига гард юқтирмай бир неча кунда юмалоқ ёстиқ қилиши керак эди. Бу асло Ироқ ёки Афғонистондаги урушга ўхшамайди, Трамп буткул бошқача даъво билан бошлаганди бу «махсус ҳарбий амалиётни».

Ва урушнинг тўртинчи ойига келиб яна ядровий келишув ўртага чиқмоқда. Ваҳоланки Трамп президентликка келган пайтда Обама маъмурияти билан Эрон ҳукумати ядровий келишув имзолаган, Теҳрон ядро дастурини ривожлантирмасликка рози бўлганди. Трамп келиши билан келишувни бекор қилади. Энди шунча уруш, шунча қурбонлардан кейин яна айланиб-ўргилиб ўша ядровий келишувга тўхталишяпти.

Бугун Америкада футбол бўйича жаҳон чемпионати бошланади. Бу инсоният тарихидаги энг кўп кузатиладиган, диққат марказида турадиган ҳодиса. Бутун дунёнинг кўзи Америкада, футбол мухлислари уйқусини Америка вақтига тўғрилаш ҳақида ўйламоқда. Лекин мана шу дунё диққат марказидаги, бутун дунёдан меҳмонларни кутиб олаётган Америка Яқин Шарқда урушиб ётибди.

Мен сиёсатчи эмасман, лекин бунинг номини стратегик хато дейишади. Ҳеч нарса мамлакат номини ёмонотлиқ қилишга арзимайди. Охирги ойларда Американинг халқаро авторитети жиддий зарар кўрди. Ҳеч қандай натижа келтирмаган уруш шунга арзирмиди? Менимча, арзимасди...