Харита: қайси мамлакатларда хавфсиз ичимлик суви ҳали ҳам муаммо?

Таҳлилга кўра, мамлакатлар ўртасидаги тафовут ҳали ҳам жуда катта. Ривожланган давлатларнинг аксариятида хавфсиз ичимлик сувидан фойдаланиш деярли барча аҳолини қамраб олган бўлса, дунёнинг бошқа ҳудудларида миллионлаб одамлар ҳамон ифлосланган ёки ишончсиз сув манбаларига таянишга мажбур.

UN Water ва Our World in Data маълумотлари асосида тайёрланган харита ҳар бир мамлакат аҳолисининг қанча қисми халқаро мезонларга жавоб берадиган хавфсиз ичимлик суви хизматларидан фойдаланаётганини кўрсатади. Харита сув таъминоти инфратузилмаси яхши ривожланган мамлакатлар билан муаммо ҳали ҳам ўткир сақланаётган ҳудудлар ўртасидаги катта фарқни яққол намоён этади.

Австралия, Белгия, Финландия ва Буюк Британия каби давлатларда аҳолининг қарийб 100 фоизи хавфсиз ичимлик сувидан фойдаланади. Аксинча, Чад, Марказий Африка Республикаси ва Бенинда бу кўрсаткич 20 фоиздан ҳам паст.

Мутахассислар бу тафовутни сув қувурлари тармоқлари, сувни тозалаш иншоотлари ва коммунал инфратузилмага йиллар давомида киритилган сармоялар билан изоҳламоқда.

Одатда юқори кўрсаткичга эга мамлакатларда замонавий сув тайёрлаш тизимлари ва барқарор коммунал хизматлар мавжуд. Даромади паст давлатларда эса молиялаштириш етишмаслиги, аҳоли сонининг тез ўсиши ҳамда иқлим ўзгариши сув таъминоти билан боғлиқ муаммоларни янада кучайтирмоқда.

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти тараққиётни баҳолашда «хавфсиз ташкил этилган ичимлик суви хизмати» мезонидан фойдаланади. Бу фақат сув манбасининг мавжудлигини эмас, балки сув яхшиланган манбадан келиши, уйнинг ўзида мавжуд бўлиши, доимий етказиб берилиши ҳамда хавфли кимёвий ва биологик ифлослантирувчилардан холи бўлишини ҳам назарда тутади. Ушбу талаблар БМТнинг Барқарор ривожланиш мақсадлари доирасидаги 6-мақсад — барча учун тоза сув ва санитарияни таъминлаш вазифасига киради.

Мутахассислар хавфсиз ичимлик сувига эга бўлиш жамоат саломатлиги, таълим сифати ва иқтисодий ривожланишга бевосита таъсир қилишини таъкидламоқда. Ишончли сув таъминоти юқумли касалликлар тарқалишини камайтиради, болаларнинг мактабга қатнашини оширади ва иқтисодий ўсишга хизмат қилади.

Бироқ кўплаб ҳудудларда аҳоли оқова сувлар, саноат чиқиндилари ёки қишлоқ хўжалиги оқимлари билан ифлосланиши мумкин бўлган манбалардан фойдаланишда давом этмоқда. Айниқса, марказлашган сув тармоқларини қуриш қимматга тушадиган қишлоқ ҳудудларида бу муаммо янада долзарб.

Вазиятга иқлим ўзгариши, аҳоли сонининг ортиши ва айрим мамлакатларда сув истеъмолининг юқорилиги ҳам салбий таъсир кўрсатмоқда.

Шунга қарамай, Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти ва ЮНИСЕФнинг сўнгги баҳолашларига кўра, глобал миқёсда катта ютуқларга эришилган. Бироқ ҳали ҳам Ер юзи аҳолисининг тахминан чорак қисми уйида хавфсиз ичимлик сувидан фойдаланиш имкониятига эга эмас.