Ўзбекистонда бензин нархи рекорд даражада қимматлашди. Сабаб нима?

29 июн куни Ўзбекистондаги биржа савдоларида 1 тонна АИ-92 маркали бензин баҳоси 13 млн 919 млн сўмгача кўтарилди. Бу – рекорд кўрсаткич саналади. 30 июнь куни нарх қисман арзонлашган бўлса-да, (1 тонна маҳсулот учун — 13 млн 844 минг сўм) ҳали ҳам юқорилигича қоляпти.

Нархлар июн ойининг бошига нисбатан 11,2 фоизга ошган. Хусусан, 1 июн кунги савдоларда 1 тонна АИ-92нинг ўртача нархи 12 млн 446 минг сўмни ташкил этган.

1 июндан 5 июнгача бўлган даврда биржадаги таклифи ҳажми энг камида 3 минг тоннани ташкил қилган. Масалан, 4 июн куни 4088 тонна маҳсулот сотувга қўйилган. 16 июн кунги савдоларда эса таклиф ҳажми 7705 тоннагача етган.

Ойнинг иккинчи ярмидан бошлаб эса биржага чиқарилган бензин миқдори камая бошлаган. Хусусан, 17 июнда бу кўрсаткич 1650 тоннагача қисқаради. Айнан 17 июндан 29 июнгача бўлган даврда таклиф ҳажми 2400 тоннага ҳам етмаган. Нархларнинг кескин ошиши 4-8 июн оралиғида юз берган. Бу даврда 1 тонна АИ-92 12 млн 473 минг сўмдан 13 млн 788 минг сўмгача ёки 10,5 фоизга қимматлашган.

Бензин импортига қарамлик

Ўзбекистонда нефт қазиб олиш ва қайта ишлаш қувватлари мавжуд бўлса-да, ички эҳтиёжни тўлиқ қоплаш учун импортга боғлиқлик йилдан йилга ошиб боряпти. Божхона қўмитаси маълумотларига кўра, 2026 йилнинг январ-май ойларида 373 млн долларлик 642 млн литр бензин импорт қилинган. Бу 2025 йилнинг мос даврига нисбатан миқдор жиҳатдан 84 фоизга, қиймат жиҳатдан эса 85 фоизга кўп. Охирги ойларда ички талабнинг қарийб тенг ярми ташқаридан олиб кирилаётган бензин ҳисобига қондириляпти.

Маълумот учун, жорий йилнинг 5 ойида Ўзбекистонда 502,2 минг тонна бензин ишлаб чиқарилган. Бу таҳминан 670 млндан 678 млн литргача бўлган кўрсаткич.

Ўз навбатида ички ишлаб чиқариш ҳажми ҳам охирги 2 йилда сезиларли даражада камайди. Масалан, 2023 йилда 1 млн 333 минг тонна бензин ишлаб чиқарилган бўлса, бу кўрсаткич 2025 йилда 1 млн 200 минг тоннагача ёки 10 фоизга қисқарган.

Россияда тақчиллик

Россияда бир ойдан буён ёнилғи тақчиллиги кузатиляпти. Украина армиясининг нефтни қайта ишлаш заводлари бўйлаб тўхтовсиз зарбалари нефтни қайта ишлаш ҳажмини кескин даражада қисқартириб юборди. Кўплаб ёнилғи қуйиш шохобчаларига бензин етказилиши тўхтаб қолди, ҳудудлардаги расмийлар эса уни сотишга чекловлар ўрнатди, шу билан бир вақтда, истеъмолчилар талабни ҳаддан ташқари ошириб юборишда айбланяпти. Инқирознинг реал кўламини баҳолаш қийин, чунки Россия ҳукумати кўплаб маълумотларни очиқламаяпти.

Ўзбекистондаги нархларнинг ошиши ҳам Россиядаги ёнилғи тақчиллиги билан бир пайтда юз беряпти. Чунки, мамлакатга импорт қилинадиган бензиннинг асосий қисми Россиядан олиб келинади.

Чакана нархлар ўзгариши

Биржадаги қимматлашиш шаҳобчалардаги чакана нархларнинг ошишига ҳам сабаб бўляпти. Хусусан, июн ойи бошидан бери пойтахтдаги АЁҚШларда импорт АИ-92 нархи сезиларли даражада кўтарилган.