Буюк Британияда 18 ёшли талаба ўлими туфайли намойиш ва тартибсизликлар рўй берди

Буюк Британияда 2025 йил охирида Саутҳемптонда ҳалок бўлган 18 ёшли талаба Генри Новак иши атрофидаги можаро авж олмоқда. Унга 23 ёшли Викрам Дигва бир неча бор пичоқ тиққан. 1 июн куни суд Дигвани умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилди. Маълум бўлишича, можаро жойига етиб полициячилар аввалига Дигвани ирқчилик ҳужумига учраган жабрланувчи деб ҳисоблашган ва ярадор Новакни ҳибсга олишган. Кўп ўтмай у оғир жароҳатлардан вафот этган. Дигвага суд ҳукми эълон қилинган куни полициячиларнинг бодикамерасидан олинган, Новакнинг ҳаётининг сўнгги дақиқалари акс этган видео намойиш этилди. Видеода талаба пичоқлангани ва нафас олишга қийналаётганини айтади, аммо полициячилар Новакнинг сўзларига ишонишмайди ва унинг қўлларига кишан тақишади. Видео эълон қилингач, Саутҳемптонда ултраўнг фаоллар ва ўнг консерватив сиёсатчилар иштирокидаги норозилик акцияси ўтказилди. Намойиш полиция билан тўқнашувларга уланган. Қуйида Генри Новакнинг ўлдирилиши, Британия жамоатчилиги ва сиёсатчиларининг ушбу ишга  реакцияси ҳақида нималар маълум экани келтирилади.

Саутҳемптон университети биринчи курс талабаси, 18 ёшли Генри Новак 2025 йил 3 декабр куни ҳалок бўлган. Ўша оқшом у дўстлари билан учрашувдан кейин ётоқхонага қайтаётганди. Ётоқхона яқинида унга белбоғига ханжар осиб олган 23 ёшли Викрам Дигва ҳужум қилади. Новак ва Дигва учрашуви ва ҳужумга гувоҳ бўлганлар йўқ. Қўшни уйларда яшовчилар Новакнинг қичқириғини эшитишган, у тиғ зарбасидан кейин жон бераётганди.

Айблов томони маълумотига кўра, Дигва Новакка беш марта пичоқ урган, ўпка соҳасига берилган зарба унинг тақдирини ҳал қилган. Ҳужумдан кейин Дигва онаси Киран Каурга қўнғироқ қилган ва полиция келгунича ханжарни олиб кетишни сўраган. Кейинроқ қурол оиланинг уйидан топилган.

Дигва воқеа жойига етиб келган полициячиларга ўзига нисбатан ирқчилик руҳидаги ҳужум амалга оширилганини айтган. Талабани ҳибсга олишган Уларнинг мулоқоти ва Новак ҳаётининг сўнгги дақиқалари полициячининг либосига ўрнатилган регистраторга ёзиб олинган. Видеоёзув 1 июн куни полиция томонидан эълон қилинди.

Ёзувда тўрт нафар полициячи ҳовлисида бир неча киши бўлган уйга яқинлашаётганини кўриш мумкин. Улардан бири Новакни девор ёнига ўтқазгани, чунки у гандираклаётгани ва оғзида қон борлигини айтади. Шу пайт талаба заиф овозда нафас ололмаётганини билдиради.

Камераси бор полициячи Новакдан ўрнидан туришни ва исмини айтишни сўрайди. Талабанинг жавоби тушунарсиз чиқади. Шунда полициячилар Дигвадан яна жабрланувчилар борми, деб сўрашади. У эса Новак унга ҳужум қилиб, бошидан салласини тушириб юборгани ва сочидан тортганини айтади. «Кўзимнинг мана бу жойи шишган, мана бу жойида кўкариш бор», – дея қўшимча қилади Дигва.

Шундан сўнг кадрда яна девор остида инграб ётган ётган талаба кўрсатилади. Полициячи уни шимининг тасмасидан ушлаб, судраётганида, Новак такрорлай бошлайди: «Мени пичоқлашди. Ёрдам беринг. Тез ёрдам чақиринг. Мени пичоқлашди». Полициячи аввалига қаеринга уришди, деб савол беради ва кейин дейди: «Сени пичоқлашган деб ўйламайман, оғайни».

Мулоқот давомида талабани ўтқазишга ҳаракат қилишади, лекин у ерга йиқилиб тушаверади. Натижада, полиция ходимлари ётган ҳолатида унинг қўлларини қайириб, кишан солишади, Новак эса улардан ёрдам сўрашда давом этади. Видео охирида полициячилар Новакни кўздан кечириб, унга ҳуқуқларини эслатиб, у ҳужум учун ҳибсга олинганини билдиришади.

Суд Викрам Дигвани умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилди. Новакни ҳибсга олган полициячиларга ҳозирча айблов қўйилмаган

Кейинроқ судда маълум бўлишича, ҳибс вақтида Новак ҳушини йўқотиб бўлганди. Ҳэмпшир графлиги ва Уайт ороли полицияси ходимлар дарҳол жонлантириш амалларига киришгани, аммо талабанинг ҳаётини сақлаб қола олишмаганини маълум қилган. Судда чиқиш қилган суд-тиббий эксперти полициячиларда Новакни қутқариб қолиш имкони бўлмагани – жароҳат чуқур бўлиб, ички қон кетиши кузатилганини аниқ қилиб айтди, дея таъкидлайди идора.

Терговда аниқланишича, Дигва Новакка 21 сантиметр узунликдаги тиғли ханжар билан жароҳат етказган. Ўзи бу қуролни сикҳларнинг диний анъанасига амал қилиш учун ёнида олиб юрганини айтган. Сикҳлар жамоаси эса бу ханжар кирпан (сикҳларнинг учи тўмтоқ бўлган ва маросимларда тақиладиган ханжари) деб ҳисоблаб бўлмаслигини маълум қилган.

1 июн куни суд Дигвани қотилликда айбдор деб топди. У умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилинди, у фақат 21 йилдан кейин муддатидан олдин шартли равишда озод қилиниши мумкин. Маҳкумнинг онаси Киран Каур эса жиноятга шерикликда айбланган. Унга 17 июн куни ҳукм ўқилади.

Генри Новакнинг оиласи полициянинг талабага нисбатан қилган ҳаракатларини «ғайриинсоний ва таҳқиромуз» деб баҳолади. «Генри нафас ололмаётгани ҳақида полициячиларга тўққиз марта айтган. Пичоқлангани ҳақида тўрт марта. Генрини эса шағал устида судрашган, қўлларини қайириб, кишан солишган», – дейди унинг отаси Марк Новак. У полициячиларнинг ўғлига ва Дигва билан қандай муомилада бўлганини кузатишга «чидай олмагани»ни айтади. Шу билан бирга, у Генрининг оиласи унинг ўлимидан ўзаро нафратни кучайтиришда фойдаланилишини истамаслигини қўшимча қилган.

Полиция Новакнинг оиласидан расман узр сўради. Бироқ, ҳозирча чақирувга чиққан бирорта ҳам полициячига айблов қўйилмаган. Полиция назорати мустақил бошқармаси (IOPC) ходимларга нисбатан тергов давом этаётганини маълум қилди. Ҳэмпшир полицияси маълумотларига кўра, улардан уч нафари ўз фаолиятини давом эттирмоқда, тўртинчиси эса истеъфога чиққан. Уларнинг барчаси иш бўйича гувоҳ ҳисобланади, уларга нисбатан ҳеч қандай чеклов қўлланмаган.

Ўнг популистлар полицияни икки хил стандартларда оқ танлилар ҳуқуқлари поймол этилишида айблади. Саутҳемптонда Новакни ҳибсга олган полициячиларга қарши норозилик акцияси тартибсизликка айланиб кетди

2 июн куни регистраторлардан олинган видео эълон қилингач, Саутҳемптондаги марказий полиция бўлими олдида норозилик намойиши бўлиб ўтди. Мингга яқин намойишчи Буюк Британия байроқлари ҳамда «Қўлингиз Генрининг қонига беланган», «Болаларимизни қутқаринг» ва «Воқеа жойидаги полициячилар қамалсин» шиорлари ёзилган плакатлар билан келди. Одамлар «Ирқчи полиция, кўчаларимиздан йўқол», «Шармандалар», «Мен нафас ололмаяпман» дея ҳайқиришган.

Ўнг қанот фаоли Томми Робинсон митинг ҳақида анонс берган ва уни қўллаб-қувватлаганди. У намойишчилар қаршисида сўзга чиқиб, Ҳэмпшир полициясини оқ танли британияликларга нисбатан ирқчиликда айблади. «Агар Генри оқ танли бўлмаганида, унга кишан солинмасди», – дейди фаол. Унинг сўзларига кўра, ҳукумат оқ танли британияликларни «иккинчи навдаги фуқаролар» деб ҳисобламоқда. «Оқ танли бўлиш имтиёзи? Генри ерда ётганида оқ танлилар имтиёзига эга одамга ўхшармиди?» – дея қўшимча қилади Робинсон.

Бир неча юз киши Дигванинг уйи яқинидаги Новак ўлдирилган жойга боришга уринганидан сўнг, норозилик намойишлари тартибсизликлар ва полиция билан тўқнашувларга айланиб кетди. Намойишчилар полициячиларга шишалар, пиво банкалари, чиқинди қутилари ва ҳатто электр скутерларини отишди. Тўқнашувлар оқибатида 11 нафар полициячи ва хизмат ити жароҳатланган. Тартибсизликларда иштирок этган икки киши қўлга олинган.

Буюк Британия бош вазири Кир Стармер Новакнинг ўлдирилиши ва иш тафсилотларини «даҳшатли ва карахт қилувчи» деб атади. Бош вазир 17 ёшли ўсмирнинг отаси сифатида полициячилар регистраторидаги кадрларни кўрганида ўзини ёмон ҳис қилганини таъкидлаган. «Полиция бир қатор жиддий саволларга жавоб бериши керак», – дея қўшимча қилади у.

Стармер норозилик намойишлари пайтида полициячиларга қилинган ҳужумларни, шунингдек, сиёсий рақиби, Reform UK партияси етакчиси Найжел Фаражнинг баёнотларини қоралади. Мухолифатчи полиция камераларидан олинган видео эълон қилингандан сўнг, Британия жамиятини Новак ишига «совуқ ғазаб» билан жавоб қайтаришга чақирганди.

«Ирқчи деб аталишдан қўрқиш Генри Новакнинг ўлдирилишини аниқлаш истагидан кучлироқ бўлиб чиқди», – деди Фараж полициячиларнинг ҳаракатларига баҳо бериб. У мамлакатдаги институтлар «оқ танлилар ҳуқуқлари ва имтиёзлари этник озчиликлар ҳуқуқларидан камроқ аҳамиятга эга» бўлган икки хил стандартлардан фойдаланишини таъкидлаган.

Бош вазир парламентнинг 3 июн кунги йиғилишида Reform UK етакчисини амалда Новакнинг ўлимидан сиёсий мақсадлар ва нафрат қўзғатишда айблади.

Консерваторлар етакчиси Кеми Баденок ҳам аввалроқ Фаражни жамиятдаги бўлинишни кучайтиришда айблаган. У полиция келиб чиқиши ва терисининг рангидан қатъи назар, барча фуқароларга бир хил муносабатда бўлиши кераклигини қайд этган.