Ҳаёт эвазига ҳаёт: уруш Украинада аёллар танасини бозорга айлантирди

Уруш оқибатида Украина глобал суррогатлик марказига айланиб қолди. Клиникалар камбағал ва ночор аёлларни нишонга олиб, тинимсиз бу орқали пул ишлашни реклама қилмоқда. Украина парламенти эса суррогатликни чеклаш мақсадида қонунни муҳокамага қўйди.

Қирғинбарот уруш фақат давлат армияси ёки мудофаа институтлари учун қизил чироқнинг ёниши эмасди, бутун бошли цивилизацияни ортга тортди.

Россия бошлаган урушнинг тўртинчи йили давом этаркан, украиналиклар оғир шароитлар, кундалик турмушнинг қийинчиликларидан азият чекмоқда. Украина бугун глобал суррогатлик марказига ҳам айланиб қолди, яъни украиналик аёллар бошқалар фарзанд кўриши учун танасини ижарага бермоқда. Давлат парламенти эса энди буни қонунан чеклашга ҳаракат қиляпти.

Уруш миллионлаб одамларнинг иш ўринлари ва бизнеслар йўқотилишига, инфляциянинг ошишига ҳамда Украина ялпи ички маҳсулотининг кескин пасайишига олиб келди. Бу эса аҳолининг кундалик турмуш тарзига ўта қаттиқ таъсир ўтказмоқда.

BBC нашри эълон қилган материалда келишича, украиналик аёллар агар уруш бўлмаганида ҳеч қачон суррогатликка рози бўлмасликларини айтишган.

Шарқий Украинадан бўлган 22 ёшли аёл - Карина бугун суррогат она, хитойлик жуфтликнинг эмбриони билан ҳомиладор. 17 ёшида Каринанинг уйи вайрон бўлган, чунки у яшаган шаҳар Бахмут Россиянинг кенг кўламли босқини биринчи босқичида шиддатли жанг майдонларидан бирига айланганди.

Шаҳарнинг катта қисми вайронага айлангач, Карина ва унинг турмуш ўртоғи Киевга кўчиб ўтишади. Лекин иш топишга қийналишади, кунлик харажатларни қоплаш учун имкон топа олишмайди. Ёш оиланинг ёш чақалоғи бўлгани сабаб Карина тижорий сурогатликка рози бўлади. Унинг айтишича, агар уруш бўлмаганида, у ҳеч қачон суррогат она бўлишни танламасди.

BBСʼнинг ёзишича, аёл суррогатлик учун 17 минг АҚШ доллари ишлаб топади. Бу Украинадаги ўртача иш ҳақидан тахминан икки бараварга кўп, лекин пулнинг катта қисми туғуруқдан кейин берилади.

Маълум бўлишича, агар фарзанд эгизак бўлса, хизмат нархи 21 минг долларгача чиқади. Масалан, 22 ёшли Карина энди кўпроқ суррогатлик қилиб, уй олишни режа қилмоқда.

Урушдан аввал ҳам Украинада бу нарса кенг тарқалган эди. Бироқ энди мамлакат парламенти алоҳида ҳужжат билан суррогатликни чекламоқчи. Бу таклифни эса парламент аъзолари кенг қўллаб-қувватлаган.

Қонун лойиҳаси репродуктивликни товарга айлантиришда ва камбағал, ҳимоясиз аёлларни эксплуатация қилишда айбланган бу соҳани янада қаттиқроқ тартибга солишга қаратилган. Ҳужжатни ишлаб чиққанлар шунингдек, уруш туфайли туғилиш даражаси кескин пасайган бир пайтда, украиналик аёллар чет элликлар учун суррогат чақалоқларни туғдирмасликлари кераклигини таъкидламоқда.

Аёллар ҳуқуқлари фаоли Мария Дмитриевага кўра, қонун узоққа бормайди, суррогатликни чеклай билмайди.

"Уруш туфайли умидсиз аёллар сони ортиб бормоқда ва клиникалар уларга бу имкониятни тақдим этяпти, чунки ғарблик жуфтликлар чақалоқларни арзон нархларда сотиб олишни хоҳлашади. Суррогатлик ахлоқий асосларга тўғри келмайди, қонун эса узоққа бормайди”, - дейди у.

Маълум бўлишича, бу давлатда клиникалар яхши даромад олиш мумкинлигини реклама қилиб, айнан камбағал ва ночор аҳволда қолган аёлларни нишонга олмоқда. Масалан, бундай рекламалардан бирида аёлларнинг печкасига ўтин олиши ёки болалари учун иссиқ кийим олиши ўртасидаги танлов тасвирланган.

Энг йирик суррогатлик клиникаларидан бири - BioTexCom инсон репродукция маркази фаолияти давомида ҳаттоки қора жума акцияларини ҳам эълон қилган.

Бироқ бу иши учун клиника жиддий танқидларга учраган. 2018 йилда ҳам клиника бошқарувчилари одам савдоси жинояти билан гумонланиб, улар устидан тергов бошланган эди.

Компания айбловларни рад этган. Бошқарувчилар одамларга ота-она бўлиш орзуларини рўёбга чиқаришга ёрдам бераётганини, аёлларга эса қонуний йўл билан пул ишлаш имкони туғилганини айтган.

Бироқ суррогатлик билан туғилган болалардан воз кечиш ҳолатлари ҳам тез-тез учрайди. BBCʼнинг ёзишича, ҳозир беш ёшга тўлган, 2021 йилда муддатидан аввал миясида шикастланиш билан туғилган Вей исмли болакай Киевдаги ногиронлар уйида яшайди. Унинг бундай туғилганидан хабар топган жануби-шарқий осиёлик ота-онаси ундан воз кечишга қарор қилган. Унинг суррогат онаси ҳам болани хоҳламагач, туғилган чақалоқ ногиронлар уйида қолиб кетган.

Қонунга ўзгартириш киритишни қўллаб-қувватлаётганлардан бири бўлган Украина Соғлиқни сақлаш вазирлигидан Валерия Соручаннинг айтишича, суррогатлик орқали туғилган болаларнинг «кўпи» ташлаб кетилмоқда, аммо ҳукумат бу борада аниқ рақамларни сақламайди.

Вазирлик вакили принципиал жиҳатдан суррогатликка қарши эмас, лекин соҳа тартибга солинмаганидан норози. Давлат ходими чет элликларнинг бу мақсад билан Украинага келишини тақиқлаш тарафдори.

Қонун лойиҳаси ҳозир парламентда муҳокамада, аксарият қонунчилар буни қўлласа-да, қабул қилиниш-қилинмаслиги даргумон.