Капитуляцияга тенг тинчлик режаси, Судан урушига юзланган Трамп ва Эрон ядро дастури можаролари – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Капитуляцияга тенг бўлган — тинчлик режаси

Украина урушини якунлаш бўйича режа юзасидан Вашингтон билан ишлашга тайёрлигини билдирди.

АҚШ томонидан қўллаб-қувватланган режа бўйича, Киев бутун Донбасс минтақасидан воз кечиши ҳамда ҳарбий кучларини кескин қисқартириши талаб қилинади. Лекин бу шартлар Украина иттифоқчилари томонидан узоқ йиллардан бери таслим бўлишга тенг деб баҳоланди.

Reutersʼнинг ёзишича, режада «Украина армияси 600 минг аскардан ошмаслиги лозим ва унга кучли хавфсизлик кафолатлари берилади» дейилган, бироқ тафсилотлар келтирилмаган.

Режада Россия фойдасига бир нечта ён беришлар ҳам бор: жумладан, Қрим, Луҳанск ва Донецк АҚШ томонидан де-факто Россияники сифатида тан олинади. Россия Украина кучлари назоратидаги Донецкнинг айрим ҳудудларидан чиқиб кетади.

Шунингдек, лойиҳа бўйича НАТО бундан буён кенгаймаслиги ва Украина ҳудудига қўшин жойлаштирмаслиги қайд этилган. Россия эса глобал иқтисодиётга қайта интеграция қилинади, санкцияларнинг бекор қилиниши «босқичма-босқич ва ҳар бир ҳолат бўйича алоҳида келишилади».

Президент Володимир Зеленский АҚШ армияси котиби Даниэл Дрисколл билан учрашувдан сўнг режанинг айрим бандлари борасида бирга ишлашини айтди. «Биз виждонан, конструктив ва тезкор ишга тайёрмиз», деди Украина президенти.

Европа Иттифоқи ташқи ишлар вазирлари эса — Киевдан оғир ён беришларни талаб қиладиган шартларга рози бўлмасликларини билдирди.

«Украиналиклар суверенитети ҳурмат қилинадиган адолатли тинчлик истайди. Аммо тинчлик — таслим бўлиш дегани эмас», деди Франция ташқи ишлар вазири Жан-Ноэл Барро.

АҚШ давлат котиби Марко Рубио тинчлик учун Киев ҳам, Москва ҳам ён бериши кераклигини айтди.

Кремл эса аниқ бирор нарса айтмади. «Ҳозирча ҳеч қандай маслаҳатлашувлар олиб борилмаяпти. Алоқалар бор, албатта, аммо бунинг номини маслаҳатлашув деб бўлмайди», деди Кремл матбуот котиби Дмитрий Песков.

Эрон ядро дастури

Эрон Халқаро атом энергияси агентлигига «мамлакатда текширувларни қайта бошлашга рухсат берувчи келишув»ни бекор қилмоқда. Бу қарор — MAGATE кенгаши Теҳрондан бойитилган уран ва ядровий объектлар ҳақида «аниқ маълумотларни» «дарҳол» тақдим этиш талаби ортидан қабул қилинди.

Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчийнинг айтишича, резолюция учун овоз берган давлатлар — Франция, Британия, Германия ва Қўшма Штатлар «Эроннинг ижобий нияти ва конструктив муносабатини менсимасликларини» кўрсатди. Улар MAGATE билан Эрон ўртасидаги ҳамкорликни издан чиқарди.

Жорий йил Исроил ва АҚШнинг бомбардимонидан кейин — Доналд Трамп Эроннинг ядровий дастурини «буткул йўқ қилганини» таъкидлаганди. Шундан сўнг Эрон ҳам инспекциялар фаолиятини тўхтатган, бироқ сентябрда уларни қайта бошлашга розилик берганди.

Эрон ўзининг ядровий дастури фақат тинч мақсадлар учун эканини таъкидлаб келади. MAGATE бош директори Рафаэл Гроссининг айтишича, Эрон 60 фоизгача бойитган уран миқдори — тахминан 90 фоизлик қурол даражасига жуда яқин. Агар Эрон дастурини қуроллантиришга қарор қилса, 10 та ядро бомбасини тайёрлашга етади.

Шарқий Осиёдаги табиий офатлар қурбонлари ошмоқда

Индонезиянинг Марказий Ява ҳудудидаги икки минтақада юз берган кўчкилар оқибатида ҳалок бўлганлар сони 30 нафарга етди. Мамлакатнинг офатларни камайтириш агентлиги қутқарув ишлари давом этаётганини билдирди.

Агентликка кўра, ўтган ҳафтадаги кучли ёмғирлардан кейин юзага келган кўчкилар ортидан 21 киши ҳануз бедарак йўқолган.

Қутқарувчиларнинг айтишича, ҳудудлардан қарийб минг нафар аҳоли эвакуация қилинган. Камида 700 нафар қутқарувчи, жумладан, полиция ва ҳарбий хизматчилар йўқолганларни излашни давом эттирмоқда.

Мамлакат об-ҳаво агентлигига кўра, Индонезияда ёмғирли мавсум сентябр ойида бошланган ва апрелгача давом этади. Бу эса кўплаб ҳудудларда сув тошқинлари ва кучли ёмғир хавфини оширади.

Бир неча кундан буён Ветнамнинг марказий ҳудудларида давом этаётган кучли ёмғир, сув тошқинлари ва кўчкилар натижасида ҳалок бўлганлар сони эса 41 нафарга етди.

Жанубий–Шарқий Осиёнинг ушбу ҳудудида ҳам сув босган шаҳар ва қишлоқларда сув сатҳи янада кўтарилмоқда. Хусусан, сўнгги уч кун ичида Ветнам марказий ҳудудларида ёғингарчилик 1 500 миллиметрдан ошди.

Трамп Судандаги урушни тугатмоқчи

АҚШ президенти Доналд Трамп чоршанба куни Судандаги давом этаётган гуманитар инқирозга эътибор қаратиш ниятини билдирди. Маълум бўлишича, бу масалани сешанба куни Вашингтонга келган Саудия валиаҳд шаҳзодаси Бин Салмон Трампдан илтимос қилган.

Саудияликлар Вашингтондан БААни Судандаги қуролли гуруҳга ёрдам беришни тўхтатишга кўпроқ ундашини хоҳлайди. Трамп буни АҚШ–Саудия инвестиция форумидаги нутқида ҳам эслатди:

«Жаноби олийлари Суданга оид жуда кучли бир иш қилишимни хоҳлайди. Мен бу масалага аралашиш режаларимда йўқ эди,» деди у. «Мен буни шунчаки ақлдан озган ва назоратдан чиққан нарса деб ўйлагандим. Аммо сиз ва бу хонадаги кўплаб дўстларингиз учун бу қанчалик муҳимлигини кўряпман», деди Трамп.

Суданда икки ярим йилдан бери армия ва Тезкор қўллаб-қувватлаш кучлари (RSF) ўртасидаги фуқаролар уруши бормоқда. Халқаро ташкилотлар Бирлашган Араб Амирликларини RSFни қўллаб-қувватлашда айблаган. Бу можаро ўн миллионлаб одамни ҳуманитар фалокатга гирифтор қилган.