АҚШ ва Исроил Эронни йиқита оладими? Уруш стратегияси қай томон ўзгарди?

АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши бошлаган урушига ҳадемай бир ҳафта тўлади. Бу уруш – Яқин Шарқда кейинги 23 йил ичидаги энг катта уруш бўлмоқда. Бундан роппа-роса 23 йил муқаддам, 2003 йил март ойида АҚШ бошчилигидаги коалиция кучлари Ироққа бостириб кирган эди.

Бугун кўпчиликни ўйлантираётган асосий савол – Эрон сиёсий тизими ўзини сақлаб қола оладими? Ёки АҚШ ва Исроилнинг ҳарбий зарбалари натижасида йиқиладими?

Эрон – узоқ муддат урушга тайёрланган давлат. Трамп ва Нетаняҳу кутилмаганда Эронга катта зарбалар бериб, давлат раҳбарларини йўқотиш орқали ушбу давлатда ҳокимият йиқилишига умид қилган эди. Улар имом Хоминаий ўлдирилишидан сўнг Эрон халқи кўчаларга чиқиб, тизимга қарши бош кўтаришини кутганди. Лекин бу рўёбга чиқмади. Мухолифат кайфиятидаги аҳоли ҳам ўз норозилигини ортга сурди. Чунки бу ўринда АҚШ ва Исроил жиддий иккита хатога йўл қўйди.

Али Хоминаийни ўлдириш – ҳокимиятнинг легитимлигини синдирмади, аксинча, муқаддаслаштирди, уни шаҳид мақомига олиб чиқди. Қолаверса, ёш қизлар мактабига бўлган ҳужум натижасида камида 165 нафар ўқувчи ва ўқитувчиларнинг ўлдирилиши Эронни ва дунёни ларзага солди.

Шу сабабли ҳам Трамп ва Нетаняҳунинг дастлабки режалари амалга ошмади. Эронда ҳокимиятга қарши оммавий намойишлар бошланиб кетмади. Сиёсий элита ҳам бўлинмади, аксинча, жипслашди.

Хўш, энди АҚШ ва Исроил нимани режа қилмоқда? Кейинги кунларда ҳам Эронга ҳужум давом этмоқда. Эроннинг энг заиф нуқталаридан бири – ҳаво ҳужумидан мудофаа тизими. Қолаверса, Эроннинг ҳарбий денгиз флотига ҳам катта зарба берилди.

Ҳарбий экспертлар фикрича, АҚШ ва Исроил Эронга қарши «Югославия сценарийси»га ўтишди. 1999 йилда АҚШ бошчилигидаги НАТО кучлари аввалига собиқ Югославиянинг 700 та бошқарув ва ҳарбий объектларини, сўнгра яна 1200 та бошқа объектларини нишонга олиб, йўқ қилган эди. Натижада Югославиядаги Милошович режими йиқилади. Ҳозирда АҚШ ва Исроил Эронга қарши узоқ муддатли ҳаво ҳужумларини амалга ошириб, ҳарбийларни ва давлатни толиқтирмоқчи, сўнгра Эрон тизимини йиқитиш ниятида.

Бироқ, бу режа иш берадими? Аксарият ҳарбий экспертлар фикрига кўра, Эронда қуруқлик операцияси амалга оширилмаса – ҳокимият йиқилмайди. Мисол учун, 2003 йилда АҚШ Ироққа 170 минг кишилик қўшин билан бостириб кирган эди. Эрон ҳудуди Ироқникидан тўрт баравар катта, аҳоли сони ҳам 3 баравар кўп. Эронга қуруқлик орқали бостириб кириш учун АҚШ камида бир неча юз минг аскарни ҳаракатга келтириши талаб этилади. Бунга эса Трамп эриша олмайди. АҚШ Конгресси рухсат бермайди.

Халқаро даражада БМТ Хавфсизлик кенгашидан ҳам мандат ололмайди. Натижада халқаро ҳуқуқ нуқтайи назаридан бу уруш – нолегитим ва босқинчилик уруши сифатида қабул қилинади.

АҚШ Эронда қуруқлик амалиёти бошлаган тақдирда ҳам, бу узоқ муддатга чўзилади. Эрон катта урушга анчадан буён тайёрланган давлат ҳисобланади. Эроннинг ичида муқобил сиёсий ва ёки ҳарбий куч йўқ. Шунинг учун Эрон сиёсий тизимини йиқитиш осон бўлмайди.

Трамп шу пайтга қадар ўзини «Тинчлик президенти» деб кўрсатаётганди. У президентликка қайтгач, «7-8 та урушни тўхтатгани»ни айтиб мақтаниб келганди. Энди у нега Эронга қарши катта уруш бошлади?

Айтиш мумкинки, бу аслида АҚШнинг эмас, бу Исроилнинг урушидир. Трамп ҳокимиятга қайтгач, Нетаняҳу Трампнинг олдига 7 марта борди, учрашди, гаплашди. Демак, Нетаняҳу Трампнинг қарашларини ўз томонига оғдиришга муваффақ бўлди.

Исроилнинг режаси оддий. Масала – Эрон ядро дастурида эмас. Исроилнинг мақсади – минтақада Исроилдан бошқа бирорта қудратли давлат бўлмаслигига эришиш. Исроил – Яқин Шарқда гегемон бўлиш йўлидан кетмоқда. У гегемон бўлгач, «Катта Исроил» лойиҳасини бошлаша ҳаракат қилиши мумкин.

Демак, яқин йиллар ва ўн йилликлар ичида Яқин Шарқда тинчлик бўлмайди. Чунки Исроил бу минтақани қайта форматлаш ниятида ва АҚШ Исроилнинг асосий инструменти бўлади.