АҚШни огоҳлантирган Эрон, Австралияда кучли ёнғинлар ва Кубага босим бошлаган Трамп – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Эронда намойишлар

Эронда икки ҳафтадирки тузумга қарши 2022 йилдан кейинги энг йирик намойишлар давом этмоқда. Ҳуқуқни ҳимоя қилиш ташкилотлари — Эрондаги фаоллардан олинган маълумотларга таянган ҳолда 490 нафар намойишчи ва 48 нафар хавфсизлик ходими ўлимини тасдиқлаган. Икки ҳафта ичида 10 мингдан ортиқ одам ҳибсга олинган. Лекин Эрон расман қурбонлар сонини эълон қилмаган.

Намойишлар 28 декабр куни нархларнинг кескин ошишига жавобан бошланган. Эрон расмийлари АҚШ ва Исроилни тартибсизликларни қўзғашда айбламоқда.

Пайшанбадан бери интернет узилиши туфайли Эрондан ахборот оқими чекланган.

АҚШ президенти Доналд Трамп эса намойишчиларга қарши куч ишлатилса, Эрон масаласида аралашиш билан таҳдид қилмоқда. Хусусан, Трамп якшанба куни Эронда Starlink орқали интернетни тиклаш масаласида Илон Маск билан гаплашишини айтди.

Бундан ташқари, Эрон бўйича вариантларни муҳокама қилиш учун Трамп яқин кунларда маслаҳатчилар билан учрашади. Вариантлар қаторига ҳарбий зарбалар, махфий кибер қуроллардан фойдаланиш ва ҳукуматга қарши манбаларга онлайн ёрдам бериш киради. АҚШ аралашуви эҳтимоли сабаб Исроил ҳам юқори шайлик ҳолатига ўтган.

Эрон парламенти спикери Муҳаммад Боқер эса Вашингтонни «хато ҳисоб-китоб»дан огоҳлантирди.

«Аниқ айтамиз: Эронга ҳужум бўлса, босиб олинган ҳудудлар — Исроил, шунингдек, АҚШнинг барча базалари ва кемалари биз учун қонуний нишон бўлади», деди у.

Трамп Кубага ҳам босим бошлади

11 январ куни АҚШ президенти Доналд Трамп энди Кубага Венесуэла нефти ва пул бормаслигини айтиб, орол Вашингтон билан келишув тузиши кераклигини билдирди.

«Кубага энди ҳeч қандай нефт ҳам, пул ҳам бормайди — нол! Улар жуда кеч бўлмасидан олдин келишув қилсин деб қатъий маслаҳат бераман. Куба кўп йиллар давомида Венесуэладан катта миқдорда нефт ва пул билан яшаб келди», деди Трамп. Лекин у қандай келишувни назарда тутаётганини аниқлаштирмади.

Венесуэла Кубанинг энг йирик нефт етказиб берувчиси ҳисобланади. Бироқ кема кузатув маълумотларига кўра, Николас Мадуро қўлга олингани ва нефт блокадаси жорий этилганидан бери Венесуэла портларидан Кубага бирорта ҳам юк жўнатилмаган. Бу орада Каракас ва Вашингтон 2 миллиард долларлик битим бўйича музокараларни олдинга сурмоқда.

Куба президенти Мигел Диас-Канел Трамп таҳдидини рад этиб, АҚШнинг Кубани мажбурлашга маънавий ҳаққи йўқлигини айтди.

«Куба эркин, мустақил ва суверен давлат. Бизга ҳеч ким нима қилишни буюрмайди», деди у.

Трампнинг Кубага ҳам босими АҚШнинг Ғарбий яримшарда ҳукмронлик қилиш амбицияларини кўрсатмоқда. Давлат котиби Марко Рубио каби юқори мартабали амалдорлар Венесуэладаги ҳолат Кубани ҳам «чегарага олиб келиши» мумкинлигини яширмай айтиб келмоқда.

Австралияда кучли ёнғинлар

Австралиянинг жануби-шарқида юз берган ёнғинлар оқибатида бир киши ҳалок бўлди ва 300 та кўчмас мулк объектлари вайрон бўлди.

Асосан Виктория штатида бўлаётган ёнғинлар жуда катта майдонни куйдириб юборган.

Виктория штатида фавқулодда ҳолат эълон қилинган. Минглаб ўт ўчирувчилар ва 70 дан ортиқ самолёт ёнғин билан курашмоқда. Ўндан ортиқ аҳоли пунктларидаги аҳолига уйларини тарк этиш тавсия қилинган.

Расмийлар жуда иссиқ, қуруқ ва шамолли об-ҳаво туфайли ёнғинлар бир неча ҳафта давом этиши мумкинлигидан хавотирда. Маълум қилинишича, штат бўйлаб 30 та фаол ёнғин бор, улардан 10 таси алоҳида хавф туғдирмоқда.

Полиция маълум қилишича, Лонгвуд яқинидаги Гобур қишлоғида инсон қолдиқлари топилган. Қурбон шахси ҳозирча аниқланмаган. Бутазор ёнғинларидан чиққан тутун Виктория бўйлаб тарқалган, жумладан, Мелбурн шаҳрида ҳам ҳаво сифатини ёмонлаштирмоқда.

Ҳамас сулҳнинг иккинчи босқичига тайёрланмоқда

Ҳамас тинчлик режаси доирасида фаластинлик технократлар қўмитаси ҳудудни бошқаришни қабул қилиб олгач, Ғазодаги мавжуд ҳукуматини тарқатиб юборишини билдирди. Бироқ гуруҳ бу ўзгариш қачон содир бўлиши ҳақида аниқ муддат айтмади.

Трамп бошчилигидаги халқаро орган — «Тинчлик кенгаши» 10 октябрда кучга кирган сулҳнинг бажарилишини, жумладан, Ҳамасни қуролсизлантириш, халқаро хавфсизлик кучларини жойлаштириш ва бошқа жиҳатларни назорат қилиши керак.

Лекин ҳозирча Ғазони бошқариши керак бўлган технократлар ҳам, кенгаш аъзолари ҳам расман ва тўлиқ эълон қилинмаган.

Миср расмийсига кўра, Ҳамас иккинчи босқичга ўтиш масаласини муҳокама қилиш учун Миср, Қатар ва Туркия расмийлари билан учрашувга делегация юбормоқда. Якшанба куни гуруҳ вакили Ҳазим Қосим технократлар қўмитасини тузишни тезлаштиришга чақирди.

Шу билан бирга, Ғазода сулҳдан кейинги ўлимлар сони ошишда давом этмоқда: Фаластин расмийларига кўра, дам олиш кунлари Исроил аскарларининг ҳужуми оқибатида яна уч фаластинлик ҳалок бўлган.

АҚШда ICEʼга қарши намойишлар

АҚШ Ички хавфсизлик вазирлиги Миннесота штатига яна юзлаб қўшимча ходим юбормоқда. Расмийларга кўра, Миннеаполис ва Cент-Пол ҳудудига аллақачон қарийб 2 000 нафар федерал ходим юборилган. Бу вазирлик тарихидаги энг йирик операция ҳисобланади.

Янги кучларнинг жойлаштирилиши шанба ва якшанба кунлари бутун АҚШ бўйлаб мингдан ортиқ митинглар бўлиб ўтаётган бир пайтда бошланди. Улар федерал ҳукуматнинг депортация сиёсатига ва чоршанба куни ICE ходими томонидан 37 ёшли аёлнинг отиб ўлдирилишига қарши ўтказилди.

Хусусан, шанба куни Миннеаполис кўчаларига ўн минглаб одамлар чиқиб, аёлнинг ўлдирилишига норозилик билдирди. Миннеаполисда совуқ ва кескин шамолга қарамай, жуда катта намойишлар оқими кузатилган.

Миннеаполис мэри Жейкоб Фрей намойишлар асосан тинч ўтаётганини ва қонунни бузганлар ҳибсга олинишини айтди.

Норозиликлар давомида 29 киши ҳибсга олинган. Миннесотадан уч нафар демократ конгрессмен ICE объектига киритилмади. Якшанба куни Ню Йоркда ҳам минглаб одамлар тинч юриш ўтказиб, Trump Tower олдида тўхтаб, йўлни тўсиб қўйган ва «Доналд Трамп кетиши керак!» дея ҳайқирган.

Миннесота расмийлари отишни асоссиз деб атаб, гувоҳлар видеоси Гуднинг машинаси агентдан узоқлашиб кетаётганини кўрсатганини айтмоқда. Ички хавфсизлик вазирлиги эса ходим ўзини ҳимоя қилиш учун ҳаракат қилганини, чунки Гуд машинани агент томонга ҳайдаганини таъкидламоқда.

Россия нишонига айланган Украина коммунал тизимлари

Киев расмийларининг айтишича, ўтган ҳафтада Россиянинг кучли зарбаларидан кейин Украина пойтахтида 1 000 дан ортиқ кўп қаватли уй ҳанузгача иссиқликдан узилиб қолган.

Президент Володимир Зеленский ҳужумлардан зарар кўрган ҳудудларда иш давом этаётганини айтиб, вазият айниқса чегара ҳудудларида «ҳали ҳам ниҳоятда оғир» эканини таъкидлади. Пойтахт атрофидаги Киев вилоятида 200 та фавқулодда бригада таъмирлаш ишларини олиб бормоқда.

Зеленскийга кўра, сўнгги бир ҳафта ичида Россия Украинага 1 100 та дрон, 890 дан ортиқ бошқариладиган авиабомба ва 50 дан ортиқ ракета — жумладан, баллистик, қанотли ва ўрта масофали қуроллар учирган.

У Россия айнан совуқ об-ҳавони кутиб вазиятни янада оғирлаштирганини ва бу «тинч аҳоли нишонга олинган рус террори» эканини айтди.

«Катта совуқлар яқин кунларда пасайиши кутилмаяпти, шунинг учун пойтахтдаги оғир вазият давом этади», деди Киев мэри Виталий Кличко.

«Бу ҳафта энергетика объектлари ва муҳим инфратузилмага бирор кун ҳужумсиз ўтмади. Жами 44 та ҳужум қайд этилди», деди Украина бош вазир Юлия Свириденко.