АҚШга «йўқ» деган европаликлар, Қримда қулаган ҳарбий самолёт ва Бағдодда ўғирланган америкалик журналист – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Эрондаги уруш давом этмоқда

Расмий Вашингтон Теҳрон раҳбарияти билан тўғридан тўғри музокаралар ўтказиш ва ҳатто келишувга эришилмаган тақдирда ҳам можарони тўхтатиш имкониятларига ишора қилмоқда.

«Менинг қиладиган ягона ишим — Эронни тарк этиш ва биз буни жуда тез орада амалга оширамиз», деди АҚШ президенти Доналд Трамп Оқ уйда журналистларга. «Биз жуда яқин орада чиқиб кетамиз. Бу жараён балки икки ҳафта, балки уч ҳафта ичида юз бериши мумкин», дея қўшимча қилди у.

АҚШ операциясини тўхтатиши учун муваффақиятли дипломатия шартми, деган саволга Трамп: «Эрон келишув тузишга мажбур эмас, йўқ», деди.

Бундан аввал АҚШ агар Теҳрон 15 банддан иборат режани қабул қилмаса, операцияларни кучайтириш билан таҳдид қилганди. Ушбу режанинг асосий талаблари орасида Эроннинг ядровий қуролга интилмаслик мажбурияти, уранни бойитишни тўлиқ тўхтатиш ва Ҳўрмуз бўғозини тўлиқ қайта очиш бандлари бор.

Оқ уйнинг билдиришича, Трамп чоршанба куни «Эрон бўйича муҳим янгиликларни етказиш учун» халққа мурожаат қилади.

Марко Рубио эса томонлар ўртасида «қайсидир паллада» учрашув ўтказиш имконияти борлигини ва АҚШ «марра чизиғини кўраётганини» айтди. «Бу бугун эмас, эртага ҳам эмас, лекин у яқинлашмоқда», деди у.

АҚШнинг баёнотларига қарамай, чоршанба куни эрта тонгда ҳар икки томондан ҳужумлар давом этмоқда. Кувайт халқаро аэропортидаги ёқилғи бакларига дронлар зарбаси натижасида кучли ёнғин келиб чиқди. Баҳрайн расмийлари эса Эрон ҳужуми оқибатида номаълум компанияда ёнғин чиққанини маълум қилди.

Эрон давлат матбуоти АҚШ—Исроил ҳаво ҳужумларидан сўнг Теҳроннинг бир неча ҳудудларида портлашлар эшитилгани ва ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари ишга тушганини хабар қилди. Шунингдек, Бандар-Аббос портида жойлашган Эроннинг энг йирик йўловчи терминали – Шаҳид Ҳаққоний порти тунда ҳаво ҳужумига учради.

Эрон Инқилобий гвардияси чоршанба кунидан бошлаб минтақадаги АҚШ компанияларига қарши янги таҳдид билан чиқди. Рўйхатга 18 та корхона, жумладан, Microsoft, Google, Apple, Intel, IBM, Tesla ва Boeing киритилган бўлиб, улар яқин вақтлардан бошлаб нишонга олиниши айтилган.

Уруш ортидан нефт ва ёқилғи нархларининг кўтарилиши АҚШдаги уй хўжаликлари бюджетига таъсир қила бошлади. Бу эса ноябр ойида бўлиб ўтадиган оралиқ сайловлар олдидан Трамп ва унинг Республикачилар партияси учун сиёсий бош оғриғига айланган.

Қримда ҳарбий самолёт ҳалокати

31 март куни Қримда Россия ҳарбий самолёти ҳалокатга учради, натижада бортдаги 29 кишининг барчаси ҳалок бўлди.

Россия Мудофаа вазирлигининг маълум қилишича, Ан-26 самолёти билан «навбатдаги парвоз» вақтида алоқа узилиб қолган. Шундан сўнг унинг қолдиқлари топилган.

Техник носозликлар самолётнинг қояга урилишига сабаб бўлгани айтилмоқда. Бортда 6 нафар экипаж аъзоси ва 23 нафар йўловчи бўлган; ҳалокатдан ҳеч ким омон қолмаган.

Россия Қрим яриморолини 2014 йилда Украинадан аннексия қилиб олган эди. Тўрт йил аввал Россия босқини бошланганидан бери Қримда ҳам жанговар ҳаракатлар тўхтовсиз давом этмоқда.

Мудофаа вазирлиги самолётга ташқи томондан ҳеч қандай зарар етмаганини маълум қилди, бу эса ҳалокатга ракета, дрон ёки қушлар билан тўқнашув сабаб бўлгани ҳақидаги шубҳаларни инкор этади.

Ан-26 — совет даврида ишлаб чиқарилган самолёт бўлиб, асосан ҳарбий мақсадларда оғир юкларни ва унча кўп бўлмаган йўловчиларни қисқа ва ўрта масофаларга ташиш учун ишлатилади. Ҳаво кемаси Украинанинг «Антонов» авиация компанияси томонидан ишлаб чиқарилган.

Европаликлар АҚШга «йўқ» демоқда

Европа давлатлари, хусусан, Испания, Франция ва Италия АҚШ—Исроил ҳарбий операцияларининг айримларига қаршилик кўрсатмоқда.

Шу ой бошида Трамп НАТОдаги узоқ йиллик иттифоқчиларини қўллаб-қувватлаш етарли бўлмагани учун «қўрқоқлар» деб атаган эди. Сешанба куни у АҚШ ва Исроилнинг зарбаларида ёрдам бермаган мамлакатларни кескин қоралади.

Хусусан, Трамп Францияни Исроилга ҳарбий юк олиб кетаётган самолётларнинг ўз ҳудуди орқали учиб ўтишини тўсиб қўйишда айблади. У Франция «жуда фойдасиз» бўлаётганини ёзди.

Франция президенти маъмурияти эса бу қарор можаро бошланганидан бери уларнинг сиёсатга мос келишини билдирди. Манбаларга кўра, Исроил Эронга қарши урушда қўлланадиган АҚШ қурол-яроғларини ташиш учун Франция ҳаво ҳудудидан фойдаланмоқчи бўлган. Франция эса буни рад этган.

Исроил Мудофаа вазирлиги ўз баёнотида Францияни Исроилга ўқ-дорилар етказиб беришга фаол тўсқинлик қилаётганликда айблади. Исроил Франциядан барча ҳарбий харидларни тўхтатишини ва ҳарбийлари билан янги ҳамкорлик қилмаслигини маълум қилди.

Шунингдек, Италия ҳам ўтган ҳафтада АҚШ ҳарбий самолётларининг Яқин Шарққа йўл олишдан олдин Сицилиядаги авиабазага қўнишига рухсат бермаган. Кейинроқ Италия мудофаа вазири Вашингтон билан ҳеч қандай келишмовчилик йўқлигини, аммо АҚШ амалдаги келишувлардан ташқари мақсадлар учун махсус рухсат олиши кераклигини ёзиб қолдирди.

Испания эса Эронга ҳужумларда иштирок этаётган АҚШ самолётлари учун ўз ҳаво ҳудудини тўлиқ ёпиш қарорини ҳимоя қилмоқда. Бош вазир Педро Санчес АҚШ ва Исроил зарбаларини энг кўп танқид қилаётган етакчилардан бири бўлиб қолмоқда. Мудофаа вазири Маргарита Роблеснинг таъкидлашича, Испания ўз базаларидан фақат НАТО иттифоқчиларининг умумий мудофаасини таъминлаш мақсадидагина фойдаланишга рухсат беради.

Трамп, шунингдек, Британияни ҳам ёрдам бермаётганликда айблади.

Бағдодда америкалик журналист ўғирланди

Сешанба куни Бағдодда америкалик журналист аёл ўғирлаб кетилди. Полицияга кўра, расмийлар уни бутун шаҳар бўйлаб қидирмоқда.

Ироқ Ички ишлар вазирлиги журналист ўғирлаб кетилганини тасдиқлади. Бироқ унинг фуқаролигини ошкор қилмади. Вазирликнинг билдиришича, бир гумонланувчи қўлга олинган ва журналистни озод қилиш бўйича ҳаракатлар давом этмоқда.

Исми ошкор этилишини истамаган полиция мулозимлари кейинчалик жабрланувчининг шахсини аниқлади — Шелли Китлсон. У Римда истиқомат қилувчи америкалик мустақил журналист бўлиб, минтақадаги бир қанча урушларни ёритган ва кўплаб нашрлар учун мақолалар тайёрлаб келган.

Полиция мулозимлари сўзларига кўра, Китлсонни фуқаролик кийимидаги тўрт киши қўлга олиб, номаълум автомобилда олиб кетган.

АҚШ Давлат департаменти расмийси Бағдодда америкалик журналист ўғирлаб кетилганидан хабардор эканини ва журналист бундай хавфдан огоҳлантирилганини айтди.

«Биз унинг имкон қадар тезроқ озод этилишини таъминлаш учун ФҚБ билан мувофиқлаштириш ишларини давом эттирамиз», деб ёзди департамент расмийси. Шунингдек, америкаликларга ҳар қандай сабаб билан Ироққа сафар қилмаслик тавсия этилди.

Сурия президенти Британияга келди

Сурия президенти Аҳмад аш-Шаръа Германиядан сўнг Буюк Британияга келиб, бош вазир Кир Стармер билан учрашди. Етакчилар ушбу даврни Британия—Сурия муносабатлари учун «муҳим палла» деб атаган.

Британия ҳукумати баёнотига кўра, етакчилар «Ҳўрмуз бўғозини қайта очиш бўйича ҳаётий режага эҳтиёж борлигини» таъкидлаган. Шунингдек, томонлар Яқин Шарқда давом этаётган можарони муҳокама қилиб, вазиятнинг янада кескинлашувига йўл қўймаслик ва минтақавий барқарорликни тиклаш зарурлигини таъкидлади.

Сурия давлат ОАВларига кўра, Аш-Шаръа эндиликда қурол-яроғ устидан мутлақ назорат фақат давлат қўлида эканини ва мамлакатда қуролли гуруҳлар истисно қилинишини таъкидлаган. У, шунингдек, Сурия АҚШ—Исроилнинг Эронга қарши урушидан четда қолишга интилаётганини айтган.