Ой томон йўл олган фазогирлар, Луҳанскни тўлиқ «озод қилган» Россия ва Трампнинг мурожаати – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

NASA фазогирлари Ой томон йўл олди

1 апрел куни тўрт нафар фазогир NASA'нинг «Artemis II» миссияси доирасида парвозни бошлади. Бу Ой атрофидаги ўта муҳим саёҳат бўлиб, инсонни Ой юзасига қайтариш йўлидаги энг дадил қадам ҳисобланади.

«Orion» экипаж капсуласи ўрнатилган Space Launch System ракетаси Флоридадаги «Кеннеди» коинот марказидан ўт олди. У ўзининг илк экипажи – уч нафар америкалик ва бир нафар канадалик фазогирни Ер орбитасига олиб чиқди.

Агар миссия режалаштирилганидек давом этса, NASA фазогирлари қарийб 10 кунлик экспедиция давомида Ой атрофида айланиб учади ва ортга қайтади. Бу жараёнда улар инсоният илгари ҳеч қачон етиб бормаган коинот қаърига — қарийб 406 000 км ичкарига боради.

NASA администратори Жаред Айзекман ушбу парвоз муқаддима эканини, бу миссиялар «Ой юзасида доимий мавжудликни» қўллаш ва Ой базасини қуришни ўз ичига олишини айтди.

Ўн йилдан кўпроқ тайёргарликдан сўнг амалга оширилган ушбу дастурда ҳар бир парвознинг қиймати 4 миллиард доллар атрофида бўлиб, у ўсиб борувчи харажатдир.

Ушбу миссия NASAʼнинг Ой юзасига инсонни қўндириши учун ҳал қилувчи «бош репетиция» вазифасини ўтайди. NASA 2028 йилда фазогирларнинг тарихдаги илк бор Ойнинг Жанубий қутбига қўнишини амалга оширмоқчи. Мақсад Хитойнинг 2030 йилда ўша ҳудудга режалаштирилган миссиясини ортда қолдириш.

Фазогирлар охирги марта АҚШ томонидан амалга оширилган 1972 йилдаги «Apollon» миссиясида Ойда бўлганди.

Эндиликда миллиардерлар Илон Маск ва Жефф Безос компаниялари NASA фазогирларини Ой юзасига қўндирадиган модулларни ишлаб чиқиш учун пойгалашмоқда.

Трамп америкаликларга мурожаат қилди

Доналд Трамп чоршанба оқшомида телевидение орқали чиқиш қилиб, АҚШ ҳарбийлари Эрондаги мақсадларига деярли эришганини айтди, аммо урушни тугатиш бўйича аниқ муддатларни келтирмади.

«Ҳамма кузирлар бизнинг қўлимизда, уларда эса ҳеч нарса йўқ», деди Трамп Оқ уйдан туриб халқига қилган мурожаатида. У Эроннинг бойитилган урани мақоми ва Ҳўрмуз бўғози каби ҳал этилмаган масалаларни юзаки тилга олиб ўтди. Унинг сўзларига кўра, уруш тугагач, бўғоз «табиий равишда» очилади.

Эронни ҳарбий жиҳатдан «зарарсизлантирилган» деб тасвирлашига қарамай, Трамп чоршанба оқшомида АҚШ ушбу давлатга яна икки-уч ҳафта давомида қаттиқ зарба беришини айтди.

«Кейинги икки-уч ҳафта ичида биз уларга жуда қаттиқ зарба берамиз. Биз уларни ўзларига муносиб бўлган тош даврига қайтарамиз», деди Трамп.

Шунингдек, Трамр агар Эроннинг янги раҳбарлари қониқарли даражада музокара олиб бормаса, АҚШ мамлакатнинг электр энергияси ишлаб чиқариш ва нефт инфратузилмасига ҳужум бошлашини билдирди.

Трамп америкаликлардан «бу можарога кенгроқ назар билан қарашни» сўраб, АҚШнинг Ироқ, Ветнам ва Кореядаги аввалги урушларда иштироки анча узоқ давом этганини таъкидлади.

Трамп аслида 19 дақиқалик мурожаатида деярли ҳеч қандай янгилик келтирмади: ёқилғи қуйиш шохобчаларида нархлар ошишидан азият чекаётган ва урушдан тоқати тоқ бўлаётган америкаликларга ҳам, АҚШ иттифоқчиларига ҳам деярли ҳеч қандай таскин бермади. Reuters/Ipsos ўтказган сўровномада АҚШ сайловчиларнинг 60 фоизи урушни ёқламаслигини, 35 фоизи эса уни қўллаб-қувватлашини айтган.

Трампнинг баёнотларидан кўп ўтмай акциялар тушиб кетди ва нефт нархи яна кўтарилди. Бу эса можаронинг яна бир қанча вақт давом этиши ҳақидаги умумий кайфиятни акс эттирмоқда.

Бундан олдинроқ Трамп НАТО иттифоқчилари бўғозни очишда ёрдам таклиф қилмаганидан ғазабда эканини билдирганди. У ҳатто 76 йиллик иттифоқдан чиқиб кетиш билан ҳам таҳдид қилди.

Россия Луҳанск тўлиқ эгалланганини билдирди

1 апрел куни Россия Мудофаа вазирлиги ўз кучлари Украина шарқидаги Луҳанск вилояти устидан тўлиқ назорат ўрнатганини маълум қилди. Бу — улар 2022 йилдан бери ўз назоратига ола олмай келаётган кичик бир ер парчасини эгаллаб олганидан далолат беради.

«Ғарб қўшинлари гуруҳи бўлинмалари Луҳанск Халқ Республикасини озод қилишни якунлади», дейилади Мудофаа вазирлиги баёнотида.

Москва 2022 йилда ўзиники деб даъво қилган тўртта вилоятидан бири — Луҳанскнинг 99 фоизидан ортиғи анча вақтдан бери аслида Россиянинг назоратида эди. Киев ва аксарият Ғарб давлатлари ушбу ҳудудларнинг қўшиб олинишини ноқонуний босиб олиш, деб рад этган.

Жанг майдонидаги ушбу хабарни мустақил равишда тасдиқлашнинг имкони йўқ. Украина ҳарбий вакили эса сўнгги олти ой ичида ушбу ҳудудда – жанг майдонида ҳеч қандай ўзгариш бўлмаганини айтди.

Бундан ташқари, Кремлнинг ташқи сиёсат бўйича ёрдамчиси Юрий Ушаков Украина қўшинларини бутун Донбассдан олиб чиқиш кераклигини айтди.

«Агар у (Зеленский) қўшинларни олиб чиқиш ҳақида қарор қабул қилса, биз унинг қўшинларни чиқарганини кейинчалик тасдиқласак, у ҳолда ҳарбий ҳаракатларни тўхтатиш учун истиқболлар очилган бўларди», деди Ушаков.

Индонезия соҳилларида кучли зилзила

Пайшанба куни Индонезиянинг Шимолий Молукка денгизида 7,6 магнитудали зилзила юз берди. Расмийлар ва гувоҳларнинг сўзларига кўра, ҳодиса оқибатида бир киши ҳалок бўлган, биноларга зарар етган.

Асосий зилзила силкинишлари Битунг ва Тернате шаҳарларида 10-20 сония давомида кучли сезилган, кейинги афтершоклар эса денгизда содир бўлган.

Индонезия метеорология агентлиги бешта ҳудудда цунами тўлқинлари қайд этилганини, уларнинг энг юқориси Шимолий Минахаса туманида 0,75 метрга етганини билдирди. Бундан ташқари, 50 га яқин афтершок — зилзиладан кейинги силкинишлар кузатилган бўлиб, уларнинг энг кучлиси 5,8 магнитудани ташкил этган.

Расмийлар дастлаб моделлаштириш натижалари 0,5 метрдан 3 метргача баландликдаги цунами хавфи борлигини кўрсатганини айтди, бироқ кейинроқ цунами хавфи ҳақидаги огоҳлантириш бекор қилинди.

Индонезия — вулқонларнинг сейсмик фаол камари бўлмиш «Тинч океани оловли ҳалқаси»нинг тектоник жиҳатдан мураккаб қисмида жойлашган. Эпицентр аҳоли зич жойлашган ороллардан 150 км масофада бўлса-да, АҚШ геология хизмати қўшимча қурбонлар эҳтимоли «паст» эканини ва иқтисодий зарар ҳам чекланган бўлиши кутилаётганини маълум қилди.