Исроилда фаластинликларни камситувчи қонун, Ҳўрмузда ёқиб юборилган Кувайт танкери ва Германияга келган Аш-Шаръа – кун дайжести
|21:20 / 31.03.20266 2929 мин
Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.
Исроилда фаластинликларга ўлим жазосини белгиловчи қонун қабул қилинди
Исроил парламенти – ҳарбий судларда қонли ҳужумлар содир этишда айбдор деб топилган фаластинликларга ўлим жазосини белгиловчи қонунни қабул қилди.
Танқидчиларнинг таъкидлашича, қонун фақат «Исроил мавжудлигига чек қўйишни» мақсад қилган ҳужумларни содир этганларга нисбатан қўлланади. Бу эса ўлим жазоси фаластинликларга нисбатан қўлланишини, лекин шунга ўхшаш жиноятларни содир этган исроилликларга нисбатан қўлланмаслигини англатади.
Ушбу чора ҳукм чиқарилганидан кейин 90 кун ичида осиш орқали қатл этишни талаб қилувчи қоидаларни ўз ичига олади. Баъзи кечиктиришларга рухсат берилади, бироқ афв этиш ҳуқуқи мавжуд эмас. Қонун ўлим жазоси ўрнига умрбод қамоқ жазосини тайинлаш имкониятини ҳам кўзда тутади, бироқ бу фақат ноаниқ «махсус ҳолатларда» қўлланиши мумкин.
Исроил 1954 йилда қотиллик учун ўлим жазосини бекор қилган эди. Ғарбий соҳилдаги ҳарбий судлар ҳозиргача ҳам фаластинлик айбдорларни ўлимга ҳукм қилиш ваколатига эга, бироқ улар амалда бундай қилмаётганди.
Ушбу қонун лойиҳаси ўта ўнг миллий хавфсизлик вазири Итамар Бен-Гвир томонидан илгари сурилди. У овоз бериш арафасида сиртмоқ — дор шаклидаги нишон тақиб юрган.
Фаластин президенти Маҳмуд Аббос ушбу қонунчиликни халқаро ҳуқуқнинг бузилиши ва фаластинликларни қўрқитишга қаратилган муваффақиятсиз уриниш деб қоралади.
Исроилдаги Фуқаролик ҳуқуқлари ассоциацияси ушбу қонун устидан Исроил Олий судига апелляция берганини маълум қилди. Исроилнинг B'Tselem ҳуқуқни муҳофаза қилиш гуруҳи Ғарбий соҳилдаги ҳарбий судларда айбдор деб топиш даражаси 96 фоизни ташкил этиши ва иқрорлик кўрсатмалари қийноқлар орқали олинишини айтиб келади.
Уруш давом этмоқда. Трамп араблардан пул олмоқчи
30 март куни Эрон Дубай қирғоқларида хом нефт билан тўла танкерга ҳужум қилди ва уни ёқиб юборди. Кувайт байроғи остидаги «Ал-Салми» кемасига қилинган ушбу ҳужум — Ҳўрмуз бўғозида савдо кемаларига қилинган навбатдаги зарба бўлди.
Мавзуга оид
Кувайт томони қиймати 200 миллион доллардан ортиқ бўлган, тахминан 2 миллион баррел нефт ташиш қувватига эга танкердаги ҳужум ҳақида хабар бергач, дунё бозорларида хом нефт нархи яна кескин кўтарилди.
Кема эгаси бўлган «Kuwait Petrolium» зарар даражаси баҳоланаётганини билдирди ва нефт тўкилиши эҳтимолидан огоҳлантирди. Дубай расмийлари кейинчалик дрон ҳужумига учраган танкердаги ёнғинни назорат остига олишга муваффақ бўлган. Жабрланганлар ҳақида маълумот берилмади.
Урушда томонларнинг ҳужумлари сусайиш аломатларини кўрсатмаяпти ва кенг кўламли можаро хавфи ортиб бормоқда. Эрон тарафдори бўлган ҳусийчилар сўнгги кунларда Исроилга ракета ва дронлар отиш орқали урушга қўшилди. Туркия эса Эрондан учирилган баллистик ракета НАТОнинг мудофаа тизимлари томонидан уриб туширилганини маълум қилди.
АҚШ армиясининг элита 82-ҳаво-десант дивизиясининг минглаб аскарлари Яқин Шарққа етиб келмоқда. Оқ уй матбуот котиби Каролин Левитт кейинроқ Трамп Теҳрон билан ўзи белгилаган 6 апрел муддатидан олдин келишувга эришмоқчи эканини айтди. Левиттнинг сўзларига кўра, Эрон билан музокаралар олға силжимоқда ва Теҳроннинг оммавий равишда айтаётганлари АҚШ расмийлари билан шахсий учрашувларда айтаётганларидан фарқ қилади.
Reutersʼнинг ёзишича, Трамп араб давлатларидан уруш харажатларини тўлашни сўрашни кўриб чиқяпти. Левитт журналистнинг бу ғоя ҳақидаги саволига жавобан: «Бу унинг хаёлидаги ғоя эканини биламан ва ўйлайманки, бу ҳақда ундан яна кўпроқ эшитасиз», деди. Шу кунларда Трамп маъмурияти Конгрессдан ҳам уруш учун қўшимча 200 миллиард доллар маблағ сўраган. Ушбу сўров янги харажатларни тасдиқлаши керак бўлган АҚШ Конгрессида кескин қаршиликка учрамоқда.
Ҳиндистон аҳолисини санамоқчи
Дунёда энг кўп аҳолига эга деб ҳисобланадиган Ҳиндистонда аҳолини санаш жараёни бошланди. Миллиарддан ошган ҳар бир кишини санаб чиқиш учун 3 миллиондан ортиқ ҳинд амалдорлари жалб қилинади. Бу улкан вазифа пандемия сабаб кечиктирилган эди.
Ҳукуматнинг маълум қилишича, ҳар ўн йилда бир марта ўтказиладиган аҳолини рўйхатга олиш жараёни 1 апрелдан бошланади. Дастлаб ўзини онлайн рўйхатдан ўтказишни истаган фуқаролар учун қисқа муддат берилади. Шундан сўнг уйма-уй юриб ўтказиладиган икки босқичли жисмоний сўровномалар бошланади.
Расмийларга кўра, аҳолини рўйхатга олиш жараёнида касталар — табақалар ҳақидаги маълумотлар ҳам тўпланади. Бу ёрдам олувчилар сонини аниқлаш учун кераклиги айтилмоқда.
БМТ Аҳолишунослик жамғармаси маълумотларига кўра, 1,4 миллиарддан ортиқ аҳолига эга бўлган Ҳиндистон 2023 йилда аҳоли сони бўйича Хитойдан ўзиб кетган эди. Таҳлилчилар ва иқтисодчилар Ҳиндистон аҳолисининг ҳажмини хавотирли ҳолат деб ҳисобламайди. Балки малакали ишчиларнинг катта захирасини яратиш имконияти сифатида қарайди.
Ливанда БМТ тинчликпарварлари ўлдирилди
Душанба куни Исроил Байрутдаги «Ҳизбуллоҳ» фойдаланадиган инфратузилмага ракета зарбалари берди. Натижада Ливан пойтахти узра қора тутун қоплади. Ливан жанубидаги ҳужумларда БМТнинг индонезиялик уч нафар тинчликпарвар аскари ҳалок бўлди.
Индонезия воқеани қоралади ва тинчликпарвар аскарларга етказилган ҳар қандай зарар қабул қилинмаслигини билдирди, шу билан бирга «Исроилнинг Ливан жанубидаги ҳужумларини» ҳам қоралади.
Исроил ҳарбийлари ушбу ҳодисадан хабардор эканини ва улар «Ҳизбуллоҳ» ёки ҳарбийлар фаолияти натижасида юз берганини аниқлаш учун ҳар томонлама кўриб чиқилаётганини айтди.
Исроилнинг Ливанга берган зарбалари натижасида 1240 дан ортиқ одам ҳалок бўлган. Ливан Соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотларига кўра, дам олиш кунлари Исроил зарбалари оқибатида камида 10 нафар тиббиёт ходими ҳалок бўлган. Шанба куни ўз автомобилига берилган Исроил зарбаси натижасида уч нафар журналист ҳам ҳалок бўлди. Исроил ҳарбийлари душанба куни Ливан жанубидаги жангларда олтинчи аскари ҳалок бўлганини айтди.
Исроил Ливан чегарасидан қарийб 30 км шимолда оқиб ўтувчи Литани дарёсигача бўлган буфер зона – мустақил давлат ҳудудини босиб олмоқчи. Унинг қуруқликдаги қўшинлари Ливан чегарасидаги шаҳарларга бостириб кириб, у ерда уйларни вайрон қилмоқда.
Аш-Шаръа Германияга келди
Германия канцлери Фридрих Мерц ва Сурия президенти Аҳмад аш-Шаръа келгуси уч йил ичида олмон юртидаги сурияликларнинг 80 фоизи ўз ватанига қайтишига умид қилмоқда.
Берлинда Аш-Шаръа билан бўлиб ўтган учрашувдан сўнг сўзга чиққан Мерц Суриядаги вазият «ҳозирда тубдан ўзгаргани»ни айтди. Шу сабабли мигрантларнинг «ҳимояга бўлган эҳтиёжи қайта баҳоланиши лозим». Бироқ қайтиш жараёни қандай амалга оширилиши бўйича тафсилотлар кам бўлди.
Германиядаги миллионга яқин сурияликларнинг аксарияти 2015 йилдаги қочқинлар инқирози пайтида, собиқ канцлер Ангела Меркел фуқаролар урушидан қочганлар учун чегараларни ёпмаслик ҳақида қарор қабул қилганида келганди. Аммо бу Меркел учун сиёсий юкка ҳам айланди ва мигрантларга қарши кампаниялар бошланишига сабаб бўлди.
Хусусан, Германияда иммиграцияга қарши партияни қўлловчилар сони ошгач, Мерц ҳукумати ҳам мигрантларга нисбатан қаттиқроқ сиёсат юрита бошлади. Унинг сўзларига кўра, дастлабки устувор вазифа «яшаш ҳуқуқи муддати тугаганлар», айниқса, жиноятчиларни қайтариш бўлади. Аммо у бошқалар ҳам уларнинг ортидан боришини қўшимча қилди.
Мерц суриялик шифокорлар ва қаровчилар хоҳишларига кўра қолишлари ўз мамлакати манфаатларига мос келишини айтди. Шаръанинг таъкидлашича, Сурия Германия фуқаролар уруши даврида қочқинлар учун ўз эшикларини очганини ҳеч қачон унутмайди. Сурия етакчиси шунингдек, мигрантларнинг тартибли миграциясини ташкил қилиш ҳақида гапирган.
Зеленский сафардан мамнун
Украина президенти Володимир Зеленский Яқин Шарқ мамлакатларига қилган сафарини муваффақиятли деб эълон қилди ва хавфсизлик соҳасидаги ҳамкорлик бўйича бир қатор келишувлар имзоланганини айтди.
Зеленский арабларга Эрон томонидан учирилган дронлар ҳужумига қандай қарши туриш бўйича Украина тажрибасини таклиф қилганди. У Россияга қарши тўрт йил давом этаётган урушда орттирилган Украина технологик билимларини тарғиб қилди.
Киевга қайтганидан сўнг Зеленский Саудия Арабистони, БАА ва Қатар билан «тарихий» хавфсизлик келишувларига эришилганини маълум қилди. Унинг сўзларига кўра, Украина Иордания ва Кувайт билан ҳам иш олиб бормоқда, яна икки давлат — Баҳрайн ва Уммон ҳам қизиқиш билдирган.
Зеленский қурол-яроғ савдоси ҳукумат даражасида ҳал қилиниши кераклигини таъкидлаб, бизнес тузилмаларини мижозлар билан тўғридан тўғри алоқа қилишдан огоҳлантирди.
