Beninning qadimgi devorlari: kosmosdan ham ko‘rinadigan ulkan inshootlar

Biroq yangi yo‘llar, turar joy mavzelari, bozorlar va ustaxonalar tarmog‘i orasida bu yerda bir vaqtlar qudratli, mustamlakachilikkacha bo‘lgan podshohlik poytaxti bo‘lgan davrdan qolgan ancha qadimiy izlar ham uchrab turadi. Dunyodagi eng uzunlaridan biri hisoblangan qadimgi devor inshootlarining qoldiqlari hatto sun’iy yo‘ldosh tasvirlarida ham ko‘zga tashlanadi.

Benin Iya (ba’zan Benin devorlari deb ham ataladi) — bu o‘zaro bog‘langan xandaqlar va quruq devorlardan iborat ulkan tizim bo‘lib, ular shahar yuragidagi markaziy xandaqdan turib turli tomonlarga tarqaladi. Bu inshootlar bir necha asrlar davomida — milodiy VII asrdan XIV asrgacha — bosqichma-bosqich qurilgan va Benin podshohligida tartib va barqarorlikni ta’minlab turgan muhim mudofaa, siyosiy va iqtisodiy chegara vazifasini o‘tagan.

Landsat 9 sun’iy yo‘ldoshi ana shu qoldiqlarni qayd etgan. Yuqoridagi suratda ular aeroport yaqinidagi zich qurilgan hududda, Ikpoba daryosining g‘arbiy sohilida jar-yo‘l kabi yoyilgan to‘g‘ri va kamonsimon shakllardagi to‘q yashil chiziqlar sifatida ko‘rinadi. To‘q yashil rang qadimgi xandaqlarda o‘sib chiqqan daraxtlar va o‘simliklar bilan izohlanadi.

Majmua tuzilishidagi asosiy qismlar nisbatan tor va yuzaki chuqur xandaqlardan iborat bo‘lib, katta hududga tarqalgan. Ularning ko‘plab bo‘laklari zamonaviy qurilish sabab yo‘qolib ketgan yoki juda kichik bo‘lib, sun’iy yo‘ldosh tasvirlarida ko‘rinmay qolgan. Biroq Oredo, Egor va Ikpoba-Oxa kabi zamonaviy tumanlar orqali o‘tadigan ichki segmentlar to‘liq devorlar va xandaqlarni o‘z ichiga olganligi uchun Landsat suratlarida eng yaqqol ko‘rinadigan qismlar bo‘lib qolmoqda.

Arxeologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ushbu devorlar umumiy uzunligi 16 000 kilometrdan ortiq bo‘lgan va taxminan 6 500 kvadrat kilometr hududni qamrab olgan. Ana shu ulkan masofa tufayli inshootlar Ginnes rekordlar kitobiga «mexanik asrgacha bo‘lgan davrda qurilgan eng uzun mustahkamlanish tizimi» sifatida kiritilgan. Ayrim baholashlarga ko‘ra, ularning umumiy uzunligi Xitoyning Buyuk devoridan ham ancha katta bo‘lgan.