Бениннинг қадимги деворлари: космосдан ҳам кўринадиган улкан иншоотлар

Айрим жиҳатлари билан Бенин-Сити Нигерияда жадал равишда ўсиб бораётган ўнлаб шаҳарларга ўхшайди. Ривожланаётган саноат ва қишлоқ хўжалиги секторлари билан қувватланиб, шаҳар сўнгги қирқ йил ичида 1,7 миллион аҳолига кўпайди, унинг майдони эса Ғарбий Африка харитасида бир неча баробарга кенгайди.

Фото: NASA

Бироқ янги йўллар, турар жой мавзелари, бозорлар ва устахоналар тармоғи орасида бу ерда бир вақтлар қудратли, мустамлакачиликкача бўлган подшоҳлик пойтахти бўлган даврдан қолган анча қадимий излар ҳам учраб туради. Дунёдаги энг узунларидан бири ҳисобланган қадимги девор иншоотларининг қолдиқлари ҳатто сунъий йўлдош тасвирларида ҳам кўзга ташланади.

Бенин Ия (баъзан Бенин деворлари деб ҳам аталади) — бу ўзаро боғланган хандақлар ва қуруқ деворлардан иборат улкан тизим бўлиб, улар шаҳар юрагидаги марказий хандақдан туриб турли томонларга тарқалади. Бу иншоотлар бир неча асрлар давомида — милодий VII асрдан XIV асргача — босқичма-босқич қурилган ва Бенин подшоҳлигида тартиб ва барқарорликни таъминлаб турган муҳим мудофаа, сиёсий ва иқтисодий чегара вазифасини ўтаган.

Landsat 9 сунъий йўлдоши ана шу қолдиқларни қайд этган. Юқоридаги суратда улар аэропорт яқинидаги зич қурилган ҳудудда, Икпоба дарёсининг ғарбий соҳилида жар-йўл каби ёйилган тўғри ва камонсимон шакллардаги тўқ яшил чизиқлар сифатида кўринади. Тўқ яшил ранг қадимги хандақларда ўсиб чиққан дарахтлар ва ўсимликлар билан изоҳланади.

Мажмуа тузилишидаги асосий қисмлар нисбатан тор ва юзаки чуқур хандақлардан иборат бўлиб, катта ҳудудга тарқалган. Уларнинг кўплаб бўлаклари замонавий қурилиш сабаб йўқолиб кетган ёки жуда кичик бўлиб, сунъий йўлдош тасвирларида кўринмай қолган. Бироқ Орэдо, Эгор ва Икпоба-Оха каби замонавий туманлар орқали ўтадиган ички сегментлар тўлиқ деворлар ва хандақларни ўз ичига олганлиги учун Landsat суратларида энг яққол кўринадиган қисмлар бўлиб қолмоқда.

Археологик тадқиқотлар шуни кўрсатадики, ушбу деворлар умумий узунлиги 16 000 километрдан ортиқ бўлган ва тахминан 6 500 квадрат километр ҳудудни қамраб олган. Ана шу улкан масофа туфайли иншоотлар Гиннес рекордлар китобига «механик асргача бўлган даврда қурилган энг узун мустаҳкамланиш тизими» сифатида киритилган. Айрим баҳолашларга кўра, уларнинг умумий узунлиги Хитойнинг Буюк деворидан ҳам анча катта бўлган.