Ўзбекистон Марказий Осиё мамлакатларига сув масаласида давлатлараро мулоқот гуруҳини тузишни таклиф қилди

Марказий Осиёдаги трансчегаравий сув ҳамкорлиги минтақа барқарорлиги ва фаровонлигининг асосидир. Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлигининг сувни тежаш технологияларини ривожлантириш ва сувдан фойдаланиш бошқармаси бошлиғи Шарифжон Қўчқоров 19 декабрь куни Тошкент шаҳрида бўлиб ўтган "Халқаро сув хўжалиги ҳуқуқи минтақавий ҳамкорликни мустаҳкамлаш жиҳози сифатида" номли семинарда шундай баёнот билан чиқди. 

"Давлат раҳбари минтақа сув ресурсларидан биргаликда фойдаланиш масалаларини ҳал қилишни Ўзбекистон ташқи сиёсатидаги устувор йўналишлардан бири сифатида белгилаб берди. Шавкат Мирзиёев "Мамлакатимиз ташқи сиёсатининг энг асосий йўналишларидан бири яқин қўшнилар билан алоқаларни мустаҳкамлаш", "ўткир масалалардан қочмаслик, оқилона ечимлар излаш" эканини қайд этди.

Биз шундай ечимларни изламоқдамиз ва сув хўжалигидаги муаммоларга бағишланган икки томонлама ишчи гуруҳлар ўртасидаги мунтазам учрашувларда уларни топишга муваффақ бўлмоқдамиз.

БМТнинг превентив дипломатия бўйича минтақавий маркази 2017 йилнинг мартида Марказий Осиё учун Амударё ва Сирдарё ҳавзаларидаги сув ресурсларидан фойдаланиш тўғрисидаги конвенция лойиҳаларини юборди. Лойиҳалар сув ҳуқуқи соҳасидаги халқаро тан олинган экспертларни жалб қилган ҳолда ишлаб чиқилди. Конвенциялар лойиҳалари шунингдек Жаҳон банки, Европа Иттифоқи, АҚШ ҳукумати, Россия Федерацияси ва Хитой Халқ Республикасига ҳам йўлланган. Конвенцияларнинг мақсади - Марказий Осиёдаги трансчегаравий сув ресурсларидан фойдаланиш ва уларни тақсимлаш масалаларини тартибга солишга доир самарали механизмни ишлаб чиқиш. 

Ўзбекистон Марказий Осиёда сув ресурсларидан оқилона ва комплекс фойдаланиш бўйича минтақавий ҳамкорликни мустаҳкамлаш муҳимлигини эътироф этган ҳолда, БМТнинг привентив дипломатия бўйича минтақавий марказининг Амударё ва Сирдарё ҳавзаларида сув ресурсларидан фойдаланиш тўғрисидаги конвенцияларини ишлаб чиқишга доир ташаббусини миннатдорчилик билан қабул қилди. 

Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев БМТ Бош Ассамблеясида шундай деди: "Марказий Осиёда хавфсизлик ва барқарорликни таъминлашга доир муаммолар ҳақида гапирар эканмиз, минтақанинг умумий сув ресурсларидан биргаликда фойдаланиш каби муҳим масалани четлаб ўтиб бўлмайди. Биз БМТ Бош котибининг "сув, тинчлик ва хавфсизлик муаммолари чамбарчас боғлиқ" эканига доир позициясини тўлиқ қўллаб-қувватлаймиз. Ишончим комилки, сув муаммосининг минтақа мамлакатлари ва халқларининг манфаатларини тенг ҳисобга олувчи муқобили йўқ. Ўзбекистон БМТнинг превентив дипломатия бўйича Минтақавий маркази томонидан ишлаб чиқилган Амударё ва Сирдарё ҳавзаларидаги сув ресурсларидан фойдаланишга доир конвенциялар лойиҳаларини қўллаб-қувватлайди". 

Ўзбекистон ўз томонидан минтақанинг барча мамлакатлари билан давлатлараро сув хўжалиги соҳасидаги ҳамкорлик механизмларини такомиллаштириш бўйича конструктив мулоқот олиб боришга тайёр ва умумэътироф этилган халқаро ҳуқуқ нормалари асосида тегишли Конвенцияларни ишлаб чиқишда фаол иштирок этишга чақиради.

Биз барчани мулоқот қилишга ва ўзаро манфаатли ечимларни излашга чақириб қоламиз, биз минтақавий конвенцияларни биргаликда ишлаб чиқишни ниҳоясига етказамиз ва имзолаймиз.

    Шунингдек, биз Оролни қутқариш Халқаро фонди ва унинг икки комиссияси шафелиги остидаги ҳамкорликни сифат жиҳатидан янги даражага кўтаришимиз зарур. 
Аҳолининг ошиши ва шу тариқа сув ҳамда озиқ-овқатга бўлган эҳтиёжнинг ўсиши сув ҳажмининг камайиши, иқлим ўзгариши билан боғлиқ янги чақириқлар шароитларида бизнинг олдимизга минтақа мамлакатларининг сув хавфсизлигини таъминлаш бўйича катта вазифаларни қўяди. 

Бундай мураккаб шароитларда Ўзбекистон жамият, иқтисодиёт ва экология эҳтиёжларини қондиришда умумий сув истеъмолини камайтириш йўлида катта ишларни амалга оширмоқда.

Хусусан, ўтган юз йилликнинг 90-йиллари бошида Ўзбекистондаги умумий сув истеъмоли ҳажми 64 миллиард куб метр атрофида бўлган, республика аҳолиси сони эса 21 миллион кишини ташкил қилган. 

Бугунги кунда эса Ўзбекистондаги йиллик сув истеъмоли - 52 миллиард куб метрга яқин, аҳоли сони эса - 32 миллиондан зиёд. 

Шу муносабат билан сўнгги йилларда республикада иқтисодиётнинг барча жабҳаларида, шу жумладан қишлоқ хўжалигида сувни тежовчи технологияларга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Сўнгги йилларда 180 минг гектардан ортиқ ерларга сув тежовчи технологиялар татбиқ этилди, 30 минг гектар ерда томчилаб суғориш технологиялари жорий этилди ва ҳ.к.

Бироқ, Ўзбекистон Президенти таъкидлаганидек, "минтақанинг барча аҳолисини хавотирга солаётган саволларни ҳеч бир мамлакат алоҳида ҳал қила олмайди. Марказий Осиё доим сув ресурсларига тобеъ бўлиб келган, ҳозир эса глобал исиш ва сув истеъмолининг ўсиши шароитларида бу муаммо фақат чуқурлашмоқда.

Бугун агар ҳар бир қатра сувни асрамасак, бу келгуси авлод олдида жиноят бўлади. Бирор мамлакат ҳатто сувни тежовчи энг яхши технологияларни тежаб ҳам бу муаммони мустақил ҳал қила олмайди".

Биз ушбу икки минтақавий конвенция матнларини кўриб чиқиш бўйича ишлаш учун давлатлараро мулоқот гуруҳини тузишни таклиф қиламиз ҳамда минтақанинг барча давлатларини мулоқот қилиш ва ўзаро манфаатли ечимларни излашга чақириб қоламиз", - деди Қўчқоров.