Фарғонада қабул жараёни. ДХМга боришни истамаган, йўналишни қайта ўзгартираётган абитуриентлар

Шу кунларда қайси олий таълим муассасасига борманг, ҳар бирида юзлаб, минглаб ёшларга кўзингиз тушади. Уларнинг аксарияти ўзлари танлаган йўналишлар бўйича ҳужжат топшириш учун тонг отар-отмас йўлга чиқиб, шу ерга етиб келишган. Бу ерда эса навбат кутишга тўғри келади. Айниқса, ёзнинг жазирама иссиғида терлаб-пишиб навбат кутишнинг ўзи бўлмайди. Ҳатто айрим олий таълим муассасаларида иссиқнинг беаёв забтига чидай олмай ҳушини йўқотиб қўяётган абитуриентлар ҳақида ҳам эшитяпмиз. Бундай ҳолатлар кузатилиши, узундан-узун навбатлар юзага келиши қабул жараёнида ўзига яраша камчиликлар, муаммолар борлигини кўрсатиб турибди.

Бу борада Фарғона шаҳридаги ишлар қандай йўлга қўйилган? У ерда абитуриентлар қийналиб қолмаслиги учун барчаси инобатга олинганми? Абитуриентларда эътирозлар йўқми?

Биз шу каби саволларга жавоб топиш мақсадида Фарғонадаги олий таълим муассасаларида ҳужжат қабул қилиш жараёнини кузатдик.

Даставвал Фарғона давлат университетида бўлдик. Олийгоҳга кираверишда «ажиотаж» кўзга ташланмади. Университет ҳовлисига кириб борганимиз сари «қабул жазирамаси» сезила бошлашини кутгандик, лекин у ердаги ҳолатни «илиқ» деб баҳоласак бўлаверар экан. Бошқа жойларда навбат талашиш ҳолатларига гувоҳ бўлганимиз боис кўзларимизга ишонгимиз келмади. Бироқ ҳужжатлар расмийлаштирилаётган икки бинода ҳам ўзига хос сокинликка дуч келдик.

Бир аргументни айтиб ўтиш жоиз, мазкур таълим даргоҳига ҳам кунига 2-3 минг атрофида абитуриент келяпти, фақат қабул комиссияси иш ташкил қилишга масъулият билан ёндашган. Оддийгина қилиб айтганда, университет остонасини хатлаб ўтган абитуриентга навбат рақами туширилган «жетон» берилади ва ушбу қоғозда ўз тартиб рақамини билган абитуриент тўполонсиз ўз навбати келгунича шаҳар айланиб ҳам келиши мумкин. Тўполон ва «ур-сур»лар йўқ.

Бунинг сабаби сал кейинроқ қабул комиссиясининг масъул котиби Равшанбек Пирназаров билан суҳбатлашган чоғимизда ойдинлашди.

— Қабул жараёнини иккита бинода ташкил этганмиз. Абитуриентларнинг ҳужжатларини расмийлаштириш учун 42 нафар ходим жалб этилган. Шунча компьютер ҳам узлуксиз ишлаб турибди. Айрим ҳолларда ДТМ дастурида узилишлар рўй бераётгани сабабли ўзига хос муаммолар юзага келмоқда. Масалан, кечаги куни тушликдан кейин ҳужжатларни кутилган даражада қабул қила олмадик. Дастур яхши ишлаб турса, битта абитуриентнинг ҳужжатларини расмийлаштиришга атиги 5 дақиқа вақт кетади.

— Айрим шаҳарларда узундан-узун навбатларга, абитуриентларнинг ўрин талашишларига гувоҳ бўлгандик. Сизларда эса ҳаммаси батартиб экан. Бунинг боиси нимада?

— Бизда ҳам навбатда турганлар қаторлашиб кетади. Лекин ҳар бири учун жетон жорий этганмиз. Бу жетонларда тартиб рақами ва санаси ёзиб қўйилган. Абитуриентлар шунга қараб ҳужжат топширишади. Айтайлик, 100-рақамли жетон эгаси ҳужжатларини топшираётган пайтда келган йигит ёки қиз 400-рақамли жетонни олса, орада неча соат вақти борлигини чамалаб, шаҳарга чиқиб айланиб келади. Шу боис, бизда ўрин талашиш деган нарса йўқ. Бундан ташқари, абитуриентларга Давлат хизматлари марказларига ҳам боринглар, университетимиз ҳам ўша олтилик рўйхатига киритилган, деяпмиз. Лекин барибир шу ерга келишяпти. Биттаси у ерда ҳужжат қабул қилишмаяпти, деганди. Дарров қўнғироқ қилдим. ДХМ вакили телефонни ўша абитуриентга беришимни сўради. Ҳалиги йигит эса у билан гаплашишдан бош торди. Негаки, ДХМга бормаган. Буни ҳам тўғри тушуниш керак аслида. Чунки аксарият абитуриентлар университетнинг ўзига ҳужжат топширсам, ишончлироқ бўлади, деб ўйлайди.

Масъул котибнинг айтишича, айрим абитуриентлар танлаган йўналишини бир неча мартадан ўзгартириб кетишяпти. Бугун ҳужжатни расмийлаштириб уйига кетади. Эртасига эса иккинчи ё учинчи йўналишни ўзгартириш учун келади. Ўғил ёки қизининг танловидан қониқмаган ота-оналар ҳам келиб туришади.

«Биз бунга қарши эмасмиз. Лекин йўналишни ўзгартириш учун келаётганлар билан бир-иккита ходимимиз банд бўлиб қоляпти. Бундай вазиятда ишнинг бир маромда кетишига путур етиб қолиши мумкин. Шунингдек, биз Фарғонадаги бошқа институтларга ҳам ҳужжат қабул қиляпмиз. Чунки туманлардан қатновчи кўплаб транспорт воситалари университетимиз ёнидан ўтади.

Шуни таъкидлаш керакки, мазкур ОТМга ҳужжат топширган абитуриентлар сони 12,5 минг нафардан ошди. Сиртқи таълимга эса ҳозирча 3200 нафардан ортиқ талабгор ҳужжат топширди. Кундузги таълимда энг кўп ҳужжат мактабгача таълим йўналишига расмийлаштирилди (1356та). Бошланғич таълим, жисмоний маданият ва биология йўналишларида ҳам талабгорлар кўп», дея қўшимча қилди Равшанбек Пирназаров.

Университетни тарк этиш чоғида абитуриентлар билан қисқача суҳбатлашдик. Улар нолийдиган ҳолатлар йўқлигини айтишди. Хусусан, Дилафрўз Ҳасанбоева эрталаб соат еттиларда келганини, 274-рақамли жетонни олгани боис навбати келишини кутаётганини таъкидлади. Фарғона туманидан, Чимён томондан келган абитуриент қиз эса эрталаб келиб 521-рақамли жетон олган экан. Энди ҳамма қатори сабр-тоқат билан навбати келишини кутяпти. Бу ерда ҳам минглаб абитуриентлар ҳужжат топширяпти, лекин кўриб турибмизки, талашиб-тортишиш, «ур-сур» деган нарсалар умуман йўқ.

Бундай ҳолатни Тошкент ахборот технологиялари университетининг Фарғона филиалида ҳам кузатдик. Қабул ҳайъатининг маъул котиби Равшанбек Зулунов қуйидагича маълумот берди:

— Филиалимиз учун кундузги таълимга 330та, сиртқига 75та квота ажратилган. 5та йўналиш бор. Ҳозиргача кундузгига ҳужжат расмийлаштирган абитуриентлар сони 900 нафардан ошди, сиртқида эса 230 нафар бўлди. Булар биринчи йўналиш сифатида танлаганлар холос. Бошқа институтларда филиалимизни иккинчи ёки учинчи йўналиш сифатида танлаганлар сони ҳақида ҳозирча бизда маълумот йўқ. Лекин улар ҳам танловда қатнашади. Қабул жараёнини кузатиш асносида амин бўлдикки, навбат кутаётган ҳар бир абитуриент узоғи билан бир соат ичида ҳужжатларини расмийлаштириб уйига қайтяпти.

Фарғона ОТМларида биз борган 10 июль куни ҳолат меъёрда эканига гувоҳ бўлдик.