“Фақат 13 киши ўғирлангани тан олинган” – Шимолий Корея агентлари нима учун Япония фуқароларини ўғирлашганди?

Разведкачилар тайёрлаш учун ўғирланган одамлар

Япония ҳукумати энг камида 17 киши ўғирланганини даъво қилади. КХДР ўғирланганларнинг сони 13 та эканини айтади. Шимолий Корея жосуслари томонидан содир этилгани гумон қилинадиган бошқа одам ўғирлашлар далиллар етарли бўлмагани ва бошқа қатор важларга кўра, на Япония ва КХДР расмийлари томонидан тан олинмаган.

Шимолий Корея расмийлари тутқунликдагиларнинг беш нафари музокаралар натижасида ўз ватанига қайтгани, қолган саккиз киши эса вафот этганини таъкидлайди. Бироқ Япония буни ёлғон маълумот деб ҳисоблаб, ўғирлаб кетилган фуқароларининг иши қайтадан тергов қилинишини талаб қилиб келади.

Ўғирлаб кетилганлар ўртача 20-30 ёшда бўлишган. Уларнинг энг кичиги Мэгуми Ёкота исмли қиз бўлиб, у атиги 13 ёшда эди. Ўғирланганларнинг аксарияти сиёсат ва ҳукмрон доиралардан узоқ, оддий одамлар бўлгани айтилади.

Ўғирлаб кетилган японлар Шимолий Корея махсус хизматлари томонидан Япония ҳудудида амалга ошириладиган разведка амалиётларига тайёргарлик кўриш жараёнига жалб этилган. Хусусан, улар разведка хизматлари ходимларига япон тили ва маданиятини ўргатиш билан шуғулланган.

Япония бош вазири Дзюнитиро Коидзумининг 2002 йилда Шимолий Кореяга ташрифи чоғида КХДРнинг ўша пайтдаги раҳбари Ким Чен Ир 13 япониялик ўғирлаб кетилганини тан олган ва бунинг учун расман узр сўраган. Бу КХДР инсон ҳуқуқларини бузгани расман тан олинган камдан-кам ҳолатлардан биридир.

Шу билан бирга, Ким Чен Ир бундай махсус операцияларни ўтказишга буйруқ бермаганини, бу ишлар мамлакат олий раҳбариятининг рухсатисиз амалга оширилганини айтиб, японларнинг ўғирланишига алоқадор масъул шахслар жазоланишига ваъда беради. Олий даражадаги ушбу музокаралардан сўнг беш нафар япониялик (шу жумладан уларнинг КХДРда туғилган болалари ҳам) ватанига қайтарилгани айтилади. Бироқ айбдорлар жазога тортилиши ҳақидаги ваъда бажарилмайди.

Ҳозирга қадар ўғирлаб кетилган бошқа японларнинг тақдири номаълумлигича қолмоқда. КХДРнинг ишонтиришича, ўғирлаганларнинг саккиз нафари вафот этишган. Шимолий Корея агентлари томонидан ўғирланган деб гумон қилинадиган бошқа ҳолатларни КХДР расмийлари тан олишмайди ва бу ишларга алоқадор эканликларини рад этиб келишади.

Японияда кўпчилик бу одамларнинг ҳеч бўлмаганда бир неча нафари тирик экани ва улар қандайдир давлат сирларидан хабардор эканликлари туфайли озод этилмаётганликларига ишонишади.

Тирик қайтганлар ҳикояси

Асирликдан тирик қайтган беш кишининг тақдири кўпчиликни қизиқтириши табиий. Ушбу шахслар 2002 йилнинг 15 октябрида, КХДР доҳийси ва Япония бош вазирининг учрашувидан сўнг ватанларига қайтишга муваффақ бўлишади.

Бироқ манбаларда келтирилишича, Шимолий Корея расмийлари уларни тутқунликдан тўлиқ озод қилишни исташмайди, қайтиш шарти билангина Японияга бориб-келишларига рухсат берилади. Бироқ фарзандларини КХДРда олиб қолишади.

Тутқунлар икки ҳафтадан сўнг ортларига қайтишлари керак эди. Бироқ улар қайтишмайди. Узоқ давом этган музокаралар натижасида икки йиллик айрилиқдан сўнг Японияга қайтган 5 шахс Корея яриморолининг шимолида қолиб кетган оила аъзолари қайтарилади.

Ватанларига тирик қайтишга муваффақ бўлган японларнинг кўксига Ким Ир Сен ва Ким Чен Ир қадалган эди. Улар жазоланишдан қўрқиб, узоқ вақт давомида ушбу нишонларни ечишмайди. Фақатгина Японияда бутунлай қолишлари аниқ бўлганидан сўнггина нишонларини ечиб олишларига рози бўлишади. Шундан ҳам КХДР расмийлари тутқунлик вақтида уларнинг “юракларини олиб” қўйганини билиш мумкин.

Ўғирлаб кетилганлар ҳақида турли-туман қўрқинчли ҳикоялар тилдан-тилга кўчиб юрган. Жумладан, бедарак кетган одамларни ўзга сайёраликлар олиб кетгани ҳақида гап-сўзлар тарқалган. Кимлардир эса буни серияли қотиллик эканига ишонган.

Изсиз ғойиб бўлганларни охирги марта кўришган жойлардан кишанлар, матодан тикилган сумкалар ва бошқа буюмлар топилган бўлиб, уларнинг ҳеч бири Японияда ишлаб чиқарилмаган эди. Юртларига тирик қайтишга муваффақ бўлган 5 нафар эркак-аёл ва оила аъзоларининг ҳикоялари орқалигина воқеалар аслида қандай содир бўлганини билиш имкони туғилди.

“Ёшлигимни ўғирлашди” – 24 йил давомида тутқунликда яшаган эркак ҳикояси

Каору Хасуикэ ҳозир 65 ёшда. У 1978 йил 31 июлда севган қизи Юкико Окудо билан бирга Хонсю оролининг шимоли ғарбидаги пляждан ўғирлаб кетилган. Ўшанда Каору 21 ёшда бўлиб, университетнинг юридик факультетида таҳсил оларди. 

Пляжда одамлар шовқинидан холи овлоқ жойга боришганда бир эркак келиб ундан “зажигалка” сўрайди. Шу пайтда уларнинг ортидан яна икки эркак келиб, жуфтликка мушт туширади. Зўравонлар қиз ва йигитини кичкина қайиққа ортиб, қирғоқ яқинида турган балиқчилар кемасига олиб боришади ҳамда тинчлантирувчи дори ёрдамида уларни ухлатиб қўйишади. Икки кундан кейин улар КХДРга етиб боради ва манфур коммунистик режимнинг Японияда фаолият олиб борувчи жосуслари тармоғини яратиш йўлидаги оламшумул режаси қурбони бўлишади.

Севишганлар асирликда вақти – 1980 йилда Каору Хасуикэ билан турмуш қурган. Ҳозир уларнинг бир ўғил ва бир қизи бор. Ушбу жуфтлик ўғирланган бошқа ҳамюртлари билан бирга 2002 йилда Японияга қайтишади, бироқ уларнинг фарзандлари Шимолий Кореяда қолади. КХДР ҳукумати шу тариқа уларни ортга қайтаришга умид қилишган. Бироқ эр-хотин Японияда қолишга қарор қилади ва фарзандларини озод қилиш учун ариза беришади. Ниҳоят 2004 йили уларнинг ватанларида қолишига рухсат берилади ва фарзандлари қайтарилади.

“Бу ҳаётимдаги энг узоқ давом этган хавотирли кунлар эди. Мен болаларимнинг қайтишига умид қилдим ва ўзимни иш билан чалғитишга уриндим. Ўша кунларни зўрға яшаб ўтдим”, – деб эслайди у.

Японияга келганидан сўнг, Хасуикэ Шимолий Кореядаги бошидан кечирганлари ҳақида “Ўғирлаш ва менинг қарорим” номли китоб ёзади. Китобда у узоқ вақт давомида Японияга қайтаришларини талаб қилгани, ҳаттоки ўз жонига қасд қилиш ҳақида ўйлагани, сўнгра ҳеч қачон ватанга қайтолмаслигига амин бўлиб корейсчани ўргана бошлагани, Юкико билан қандай оила қургани ҳақида ёзади. 24 йил давомида жуфтлик бошқа ўғирланганлардан алоҳида сақланган, бир неча марта яшаш манзиллари ўзгартирилган, уйлари мунтазам қўриқланган.

The Guardian нашрининг ёзишича, КаоруХасуикэни хорижий давлатлардаги хуфялик учун тайёрлашмоқчи бўлишади. Бироқ Ливандан ўғирлаб олиб келиниб, хуфияликка ўқитилган икки аёл Югославиядаги хизмат сафари давомида қочиб кетгач, КХДР халқаро жосуслар тармоғини яратиш хатарли эканини англаб етади ва ушбу дастурга нуқта қўяди.

Сўнгра Хасуикэ хуфияларга япон тилини ўқитишга жалб этилади. Бироқ 1987 йили Жанубий Корея авиалайнерини портлатишда гумонланиб қўлга олинган Шимолий Корея агенти япон тилини Япониядан ўғирлаб кетилган Яэко Тагучи исмли аёлдан ўрганганини айтиб бериб, КХДРнинг одам ўғирлаш билан боғлиқ сирларини фош этгани ортидан хуфяларга япон тилини ўргатиш дастури ҳам тугатилади.

Ушбу воқеалардан сўнг, Каору ватанга қайтгунига қадар япон тилидаги газеталарни корейсчага таржима қилиш билан шуғулланган. Кунларнинг бирида у япон тилидаги газетада ўзининг ота-онаси ҳақидаги мақолани ўқиб қолади. Ота-онаси фарзандини ўғирлаганлардан ўғилларини қайтаришларини ёлвориб сўрагани ҳақида сўз боради ва бу унинг юрак-бағрини тилка пора қилади.

“Менинг ёшлигимни ўғирлашди. Ҳаётим кескин ўзгариб кетди. Қанчалик ғайритабиий туюлмасин, ушбу тажриба менга озодлик ва оиланинг қадри ва аҳамиятини ҳис қилишга, умидсизликка тушиб қолганимда ундан қандай чиқиб кетишга ўргатди. Ўғирлаб кетилганим нафақат менинг, балки яқинларимнинг ҳаётига ҳам таъсир қилди. Бу воқеа ҳаётдан роҳат олиб яшашимиз бўлган йиллар давомида ғам-андуҳ ичида яшашга мажбурлади”, –дейди Каору Хасуике The Australian нашрига берган интервьюсида.

2013 йилнинг апрель ойида Хасуикэ маҳаллий университетнинг иқтисод кафедраси доценти вазифасига тайинланади ва у ерда 2008 йилдан буён япон ва корейс тилларидан дарс бериб келади. Бундан ташқари, у таржима бизнеси билан шуғулланади. Рафиқаси Юкико эса болалар боғчасида ишлайди.

“Эримдан миннатдорман” – тутқунликда америкалик қочқинга турмушга чиққан япон аёли ҳикояси

Хитоми Сога айни пайтда 63 ёшда. У 1978 йилнинг 12 августида онаси Миёси Сога билан биргаликда бозордан қайтишаётганда Садо оролидан ўғирлаб кетилган. Шимолий Кореяга етиб борганларидан сўнг она-болани ажратишади, шундан сўнг Хитоми онаси ҳақида ҳеч қандай янгилик эшитмайди.

Япон қизига корейсча Мин Хе Гён исми берилади. Корея яриморолидаги уруш вақтида КХДР ҳудудига қочиб ўтган 6 америкалик ҳарбийнинг бири – АҚШ Қуролли Кучларининг собиқ сержанти Чарльз Роберт Женкинс унга инглиз тилини ўргата бошлайди. 1980 йилда икки тутқун турмуш қуришади. Ўшанда йигит 40, қиз эса 21 ёшда бўлган. Чарльз ва Хитоми икки қизнинг ота-онаси бўлишади.

2002 йили Хитомига икки ҳафтага ватанига бориб келишига рухсат берилади, эри ва қизлари КХДРда қолишади. Аёлнинг отаси соғлиғидаги муаммо туфайли уни кўришга Токиога кела олмайди. Рафиқаси ва қизи бедарак йўқолганидан 15 йил ўтиб, уларнинг маъракасини ўтказган ота қизи тирик қайтиб келганидан ўзида йўқ қувонгани шубҳасиз

Япон ҳукумати собиқ тутқунларни белгиланган муддатда қайтармасликка қарор қилади ва бунинг ўрнига уларнинг оилаларини бирлаштириш учун Шимолий Корея билан музокарага киришади. КХДР расмийлари япон оилаларининг мамлакатда қолган аъзоларини қайтаришга қарор қилади. Натижада уларнинг аксарияти Японияга қайтишади. Аммо Чарльз ва унинг қизлари Шимолий Корея ҳукумати шу усул орқали уларнинг садоқатини синовдан ўтказяпти деган хаёлга боргани учун жазоланишдан қўрқиб мамлакатда қолишади.

Япон ҳукумати уларнинг ҳимояси кафолатланишига ишонтиргандан кейингина у қизлари билан бирга даставвал Индонезияга боради. 2004 йилнинг июлида эса у ердан Японияга ўтади. Япония ҳукумати АҚШдан уни афв этишини сўрайди, лекин бу сўров рад этилади. Шундан сўнг Женкинс армия сафидан қочгани, душманга ёрдам бергани ҳақидаги айбловларни тан олади. АҚШ Қуролли Кучлари ҳарбий трибунали томонидан у 30 кунлик қамоқ жазосига ҳукм қилиниб, барча маош ва имтиёзлардан маҳрум этилади.

Ҳатто том маънода озод бўлиб, оиласи билан бирга Японияда яшай бошлаганидан кейин ҳам Чарльз умрининг охиригача ўзи, рафиқаси ёки қизлари КХДР агентлари томонидан ўғирлаб ёхуд ўлдириб кетилишидан хавотирда яшаган.

Чарльз Япониядаги туристик хиёбонларнинг бирида гуручли нон сотган, сувенирлар дўконида ишлаган. Қариб кучдан қолгач, мамлакатда анча-мунча машҳур бўлгани учун маҳаллий сайёҳлар билан суратга тушиб, эвазига ҳақ олиб кун кечирган. Ҳарбий хизматдан қочиб, пенсия олиш ҳуқуқидан маҳрум бўлгани учун умрининг охиригача ишлаган америкалик эркак бу орқали хотинига қарам бўлиб қолишни, рўзғорнинг барча оғирлиги унинг зиммасига тушишини хоҳламаган.

Шу билан бирга, ўша йиллари у гарчи рафиқаси қарши бўлса-да, КХДРда ўтган кунлари ҳақида “Ҳақиқатни айтиш учун” деб номланган китоб ёзади. Мемуарнинг инглизча нашри “Ихтиёрсиз коммунист: Шимолий Кореядаги қочқинлигим, ҳарбий суд ва 40 йиллик қамоқ” деган ном билан чоп этилган.

2008 йилнинг 15 июлида унга Япониянинг доимий фуқароси мақоми берилади. Умрининг сўнгги дамларини Японияда ўтказган собиқ сержант 2017 йили 77 ёшида вафот этади.

Хитоми Сога 2012 йили Шимолий Корея ҳукуматидан онаси ва бошқа ўғирланган японияликларни қайтаришни ёлвориб сўрайди, бироқ қарши тараф бунга ҳеч қандай реакция билдирмайди.

Асли касби ҳамшира бўлган Хитоми ватанига қайтганидан сўнг, қариялар уйида ишлаган. Мактабни битиришга ҳам улгурмаган аёлга 2002 йили шаҳодатнома топширилади.

Хитоми уни Японияга қайтишга кўндирган турмуш ўртоғидан миннатдор.

“Японияга бир ўзим қайтиш ҳақидаги қарорга келишим қийин бўлди. Лекин Чарльз мени кўндирди. “Ватанга қайтишинг керак”, деб айтди у менга. Айнан у айтгани учун ҳозир шу ерда яшаяпман десам муболаға бўлмайди. Мен буни жуда қадрлайман”, – дейди аёл.

Уч нафар фарзанди КХДРда қолиб кетган ота-она ҳикояси

Омон қайтганлардан бири – Ясуси Чимура айни пайтда 67 ёшда. У 23 яшар пайтида, 1978 йил 7 июлда қаллиғи Фукиэ Хамамото (у ҳам 67 ёшда) билан биргаликда Обама шаҳри яқинидаги пляждан ўғирлаб кетилган.

КХДР агентлари уларнинг оғизларини ёпиб, бошларига қоп кийгизиб, денгиз орқали ўз давлатларига олиб кетишган.

Ясуши ва Фукиэ тутқунликнинг бошида қарийб бир ярим йил мобайнида бир-бирини кўришмайди. Ҳатто, бир-бирларининг тирик эканликларидан ҳам бехабар бўлишади. Шунинг учун ҳам Фукиэ Шимолий Кореяда ўтган дастлабки 16 ойида жонига қасд қилмоқчи бўлади.

Тутқунлик даврида Ясуси билан расман никоҳдан ўтганларидан кейингина бу фикридан қайтади. Жуфтлик бир қиз ва икки ўғилнинг ота-онаси бўлишади. Уларнинг барчаси КХДРда туғилади. Фарзандли бўлишгандан сўнг, уларни бироз эркин қўйишади.

Гарчи мунтазам ортларидан кузатувчи пойлаб юрса-да, улар савдо марказларига боришлари, шаҳар айланишлари мумкин эди. Ана шундай сайрлар давомида эр-хотин ўзларига каби бу мамлакатга ўғирлаб олиб келинган Италия, Руминия, Ливан, Тайланд фуқароларини учратишади.

Ясуши онаси билан кўриша олмайди. Фарзандининг йўлига салкам 24 йил интизор бўлган она унинг қайтишидан 6 ой олдин қазо қилади. Фарзандининг қайтишини кўриш фақатгина Тамоцу Чимурага насиб этади.

“Отамни бизни қутқариш йўлидаги саъй-ҳаракатларисиз Японияга қайта олмаган бўлардик. Шу боис ҳам отамга юрак-юракдан раҳмат айтаман”, деган эди Ясуши ватан тупроғига қадам қўйишлари билан.

Бироқ эр-хотинларнинг фарзандлари КХДРда қолишади. “Икки катта фарзандим университетда, кенжам ўрта мактабда ўқийди. Уларга бироз пул қолдиргандим. Катта қизимга укаларига ғамхўрлик қилишни тайинлагандим”, – дея айтган эди Фукиэ Японияга қайтганларидан сўнг ОАВга берган интервьюсида.

Ясуши ва Фукиэнинг болалари бошқа оилаларнинг фарзандлари билан биргаликда Японига қайтарилмаганми ёхуд КХДР ҳукумати уларни мамлакатда олиб қолганми, изланишларимиз давомида бу ҳақда маълумот топа олмадик. Эр-хотин ҳанузгача қўрқув остида яшайди. Тутқунликдан тирик қайтган бошқа японияликлардан фарқли ўлароқ, улар ОАВга деярли интервью беришмаган, уларда ҳам пичоққа илинарли тафсилотлар учрамайди. Афтидан жуфтлик сўзлари учун фарзандлари товон тўлаши мумкинлигидан хавотирланишгани учун ҳам бундай ҳаракатлардан тийилиб келишади.

Боши берк кўчага кириб қолган музокаралар

Маълумотларга қараганда, Шимолий Корея агентлари томонидан нафақат Япония, балки Нидерландия, Руминия, Италия, Жанубий Корея, Ливан, Тайланд каби мамлакатларнинг фуқаролари ҳам ўғирлаб кетилган. Уларнинг сони аниқ эмас. ўғирланганлардан айримлари хорижга жосуслик қилишга юборилганда қочишга муваффақ бўлгани ортидан бу маълумотлар дунё жамоатчилигига маълум бўлган.

Ўғирланган фуқаролар масаласи Япония-Шимолий Корея муносабатларидаги оғриқли нуқталардан бири ҳисобланади. Дастлаб КХДР расмийлари японларнинг ўғирланишига алоқадор шахслар жазога тортилиши ҳақида айтган бўлса-да, амалда бу талаб бажарилмайди.

Табиийки, бу Япония жамоатчилигига ёқмайди. Ўғирлаб кетилган шахсларнинг яқинлари ҳукуматни ўз фуқаролари тақдирига бефарқликда ва ҳаракатсизликда айблайди. Шундан сўнг, Япония Шимолий Кореяга нисбатан янги санкцияларни жорий этишга мажбур бўлади. Хусусан, КХДР кемаларининг Японияга кириши тақиқланади. Икки давлат фуқароларининг борди-келдисига нуқта қўйилади. Шунингдек, саёҳатлар ва икки давлат фуқаролари ўртасидаги пул ўтказмалари ҳам чекланади. Бунга жавобан КХДР жиноят ишини батамом ёпилгани ва тергов тўхтатилганини эълон қилади.

Мазкур масала халқаро даражагача кўтарилган. Ўғирланган японияликларнинг озодлиги учун курашаётганлар БМТ Европарламент минбарларида маъруза қилиб, халқаро ҳамжамият эътиборини мавжуд муаммога қаратиб келмоқда. Аммо ҳозирча ушбу уринишлардан айтарли фойда бўлгани йўқ.

Шимолий Корея томонидан ўғирлаб кетилган шахсларнинг оила аъзолари ҳаттоки АҚШнинг собиқ президентлари кичик Жорж Буш, Барак Обама ҳамда Дональд Трамп билан ҳам учрашиб, улардан ушбу масалани ҳал этишга ёрдам сўрашган. Жумладан, қурбонларнинг яқинлари 2019 йили бўлиб ўтган АҚШ-КХДР музокаралари давомида ўзларини қийнаб келган муаммо ҳам ечим топишига умид боғлашганди. Бироқ амалда бундай бўлмади.

Япон матбуоти КХДР жосуслари томонидан ўғирлаб кетилганлар сони салкам 900 нафарга бориши ҳақида ёзиб келади. Бироқ Шимолий Корея бу иддаоларга ҳеч қандай муносабат билдирмай қўйган. Ўзаро дипломатлик алоқаларда 2002–2005 йилларда кузатилган илиқликни ҳисобга олмаса, ҳозирча бу борада жиддий олға силжиш кузатилгани йўқ. Отасидан фарқли ўлароқ Ким Чен Ин японларнинг ўғирлангани ҳақидаги очиқ баёнотлардан тийилиб келади.

2021 йилнинг декабрида Япониянинг янги бош вазири Фумио Кисида ўғирлаб кетилган япон фуқаролари муаммосини ҳал қилиш учун КХДР раҳбари Ким Чен Ин билан учрашишга тайёрлигини айтган бўлса-да, ҳозиргача бу учрашув амалга ошганича йўқ.

Жамшид Ниёзов тайёрлади