Чекиш инсон саломатлиги учун зиён экани ҳеч кимга сир эмас. Буни нафақат ўтказилган тадқиқотлар, балки ён-атрофимизни кузатиш орқали ҳам билиб олишимиз мумкин. Бугунги кунда ҳар бешинчи йигит, ҳар йигирманчи қиз тамаки чекувчи ҳисобланади, доимий кашандаларнинг ҳар ўнтадан тўққизтаси бу зарарли одатни 25 ёшигача орттириб олган.
Таҳлилларга кўра, дунё аҳолисининг 780 миллионга яқини чекишни ташлашни хоҳлайди ва бунинг учун бир қанча усуллардан ҳам фойдаланади. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг ҳам бу борада ўз тавсиялари мавжуд. Коронавирус хавф солган йилларда тамаки чекувчилар учун икки ҳисса синов бўлди десак адашмаган бўламиз. Сабаби вируснинг энг оғир аломати нафас аъзоларини зарарлаш бўлгани учун кашандаларнинг у сиз ҳам носоғлом ўпкаси бу «синов»ни жуда оғир асоратлар билан ўтказди.
Хўш, бугунги кунда ушбу зарарли одат билан курашиш, унинг қарамлигидан инсонларни қутқариш қай даражада амалга оширилмоқда. Бу борада мутахассис шифокор Ҳилола Жумаеванинг фикрларига қулоқ тутамиз.
Тамаки ўпкани қандай зарарлайди?
Дастлаб, ўпка зарарлана бошлайди ва нафас йўлларининг яллиғланиши юзага келади. Бизнинг нафас йўлимизда ташқаридан кириб келадиган заррачалар ва турли микроорганизмларни тутиб қоладиган микроскопик «киприкча»лар мавжуд. Тамаки чекувчи инсонда, энг аввало, ана шу «киприкча»нинг фаолияти бузилади ва у ўз вазифасини бажара олмай қолади. Натижада ўпканинг ҳимоя қатлами йўқ бўлиб, энди зарарли микроорганизмлар тўғридан тўғри нафас йўлига тушиб қолиши мумкин.
Бундан ташқари, катта нафас йўли кўп миқдорда шилимшиқ ажратади ва бу ўз навбатида йўтални пайдо қилади. Доимий йўтал эса ўз-ўзидан сурункали обструктив ўпка касаллигининг аломатидир. Агар чекишни шу тарзда давом эттирсангиз, секин-асталик билан қуйидаги аломатлар ҳам пайдо бўла бошлайди:
- Нафас олиш йўллари торайиб, нафас олиш ва чиқариш қийинлаша бошлайди.
- Ҳаво етишмай қолиши тез-тез безовта қила бошлайди.
- Ўпканинг ҳаво «қоп»лари – алвеолалари секин-асталик билан емирилиб боради. Айнан улар қон айланиш тизимини қон билан таъминлаб туради. Агар алвеолалар вайрон бўлса, ўпканинг организмни қон билан таъминлаш функцияси пасайиб боради.
- Спорт, рақс, қўшиқ ва яхши нафас олишни талаб қиладиган бошқа машғулотлар билан шуғулланиш тобора қийинлашади.
- Энг ёмони, ўпка ҳам худди сигарет кули каби куйган тусга кира бошлайди.
