Музокаралардан норози Нетаняҳу, Сурияда Россия базалари яқинида жанглар ва сулҳ учун шарт қўяётган Кремл — кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеалар ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномамизда таништирамиз.

Нетаняҳу АҚШ ва ҲАМАС музокараларидан норози

Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу АҚШ ва ҲАМАС ўртасидаги музокаралардан аввалдан хабардор қилинмагани ва бу жараёнга норозилигини билдирди.

Чоршанба куни АҚШ расмийлари ҲАМАС етакчилари билан музокара ўтказгани маълум қилинди. Унда ўт очишни тўхтатишнинг иккинчи босқичига ўтиш масаласи муҳокама қилинган, аммо Исроил буни мутлақо рад этмоқда.

Бу учрашув АҚШнинг фаластинликлар билан мулоқотдан воз кечиш сиёсатидан чекинишини англатади. The New York Times нашри Исроил расмийларига таяниб, Тел Авив бу музокаралар ҳақида бошқа манбалар орқали билганини ёзди.

ҲАМАС вакиллари эса Трампнинг таҳдидлари Исроилни музокаралардан қочишга рағбатлантираётганини таъкидлади. Оқ уй матбуот котиби Кэролайн Ливитт Трамп бу мулоқотни «америкаликлар ҳаёти учун тўғри қарор» деб ҳисоблашини маълум қилди.

Сурияда Россия базалари яқинида жанглар

Сурияда янги ҳукумат хавфсизлик кучлари собиқ президент Башар Асад тарафдорлари билан оғир тўқнашувларга киришди.

BBC ва SOHR маълумотларига кўра, Латақия ва Тартусдаги жангларда камида 70 киши ҳалок бўлди. Бу ҳудудларда Россия ҳарбий базалари жойлашган.

Қуролли тўқнашувларда 35 нафар янги ҳукумат аскари, 32 нафар Асад тарафдори ва 4 тинч фуқаро ҳалок бўлди. 25 дан ортиқ собиқ режим жангчилари асирга тушган. Қўзғолончилар Асад тарафдорлари томонидан стратегик объектларга ҳужум қилинганини даъво қилмоқда.

Сурия ҳимоя вазирлиги Асад тарафдорларини қўлларини кўтариб таслим бўлишга чақириб, акс ҳолда оғир оқибатлар ҳақида огоҳлантирди. Собиқ президент Башар Асад 2024 йилнинг декабрида Россияга қочган эди.

Сурияга 750 минг қочқин қайтди — БМТ

БМТнинг Халқаро миграция ташкилоти маълумотларига кўра, 2024 йил ноябридан бери 750 минг суриялик ўз уйларига қайтди. Бироқ ҳали ҳам 7 миллион киши ўз ватанида қочқин ҳолатида қолмоқда.

Ташкилот ҳисоботида, айниқса, декабрдан бошлаб кўчиб кетганлар сони камайгани қайд этилган. Шунингдек, Сурияга қайтиш жараёни Асад режими ағдарилгандан кейин тезлашгани таъкидланмоқда.

2024 йил январидан бери чет элдан 571 мингдан ортиқ суриялик қайтган бўлса, ноябрдан кейин бу рақам 259 мингни ташкил этган. Улардан 50 фоизи Ливандан, 22 фоизи Туркиядан ва 13 фоизи Ироқдан келган.

БМТ вакилларига кўра, Сурияда ҳуманитар инқироз давом этмоқда ва муҳтожларга ёрдам кўрсатиш ҳали ҳам устувор вазифа бўлиб қолмоқда.

Россия сулҳга тайёр, лекин шартлари бор

Саудия Арабистонида ўтган Россия ва АҚШ вакиллари учрашувида ўт очишни тўхтатиш шартлари муҳокама қилинган.

Bloomberg агентлигининг манбаларига кўра, Россия Украина билан вақтинчалик сулҳни муҳокама қилишга тайёр, аммо аввал тинимсиз муҳокама қилинаётган якуний тинчлик келишувининг асосий принципларини аниқлаш керак.

Москва шунингдек, тинчликпарвар кучларни жўнатадиган давлатларни ҳам ўзининг иштирокисиз танланмаслигини талаб қилмоқда.

Кремл тинчликпарлик миссиясида НАТО кучларининг иштирокини рад этиб, нейтрал давлатлар, жумладан Хитой тинчликпарварларини қабул қилишга тайёрлигини билдирган.

Кремл матбуот котиби Дмитрий Песков бу ҳақда расмий изоҳ беришдан бош тортди. Аммо у аввалроқ Россиянинг хавфсизлик ва стратегик манфаатларини дипломатик йўл билан ҳимоя қилиш афзал эканини айтганди.

Келаси ҳафта Саудияда Украина ва АҚШ ўртасида тинчлик шартномаси бўйича музокаралар ўтказилади. Вашингтон Украинага ҳарбий ёрдамни тўхтатди, НАТОга қўшилиш масаласини рад этди ва Киевга разведка маълумотларини чеклади.

Шу билан бирга, Россия Украинадаги энергетика ва инфратузилма объектларига зарбаларни кучайтирди. Доналд Трамп бу вазиятдан норози бўлиб, Москвага оғир санкциялар таҳдиди билан мурожаат қилди.

Трамп Россияга янги санкциялар билан таҳдид қилди

АҚШ президенти Доналд Трамп 7 март куни Россияни босим остида музокараларга мажбур қилиш имконияти сифатида янги санкциялар ва божлар жорий этиш эҳтимолини билдирди. Вашингтондаги манбаларга кўра, Трамп Россияга нотўғри йўлда эканини билдирмоқчи.

Truth Social’да ёзган баёнотида у Россия «ҳозир Украинага зарба бермоқда» дея таъкидлаб, Москвага нисбатан «кенг кўламли банк санкциялари ва тарифлар» жорий этилишини кўриб чиқаётганини билдирди. Трамп Россия ва Украинани зудлик билан музокара столига ўтиришга чақирди.

Бу баёнот Кремл Украинага ҳеч қандай имтиёз бермаслигини билдирганидан сўнг пайдо бўлди. Bloomberg маълумотига кўра, Москва Киевдан армияни қисқартириш, НАТОга қўшилмаслик ва босиб олинган ҳудудларни тан олишни талаб қилмоқда.

Айни пайтда Россия Луҳанскнинг 98,6 фоиз, Донецкнинг 62,6 фоиз, Запорижжянинг 71,9 фоиз ва Херсоннинг 69,3 фоиз ҳудудини назорат қилмоқда. Қрим яримороли эса 2014 йилдаёқ тўлиқ аннексия қилинган.

Кремл Европа ҳарбий салоҳияти ошаётганидан норози

Кремл Европа Иттифоқининг ҳарбий қудратни ошириш режалари Россияга қарши йўналтирилганини таъкидлади ва жавоб чоралари кўрилиши мумкинлигини билдирди.

Россия президенти матбуот котиби Дмитрий Песковнинг сўзларига кўра, Европа Иттифоқи Россияни асосий рақиб сифатида кўриб, ўз ҳарбий салоҳиятини оширмоқда. Бу эса Москва учун жиддий хавотир уйғотмоқда ва хавфсизликни таъминлаш учун чоралар талаб қилиши мумкин.

Песков Брюссел ва Европа пойтахтларининг позициясини қарама-қаршиликка асосланган, дея баҳолаб, бу Украина можаросини тинч йўл билан ҳал этишга зид эканини айтди.

Ушбу баёнот Европа Иттифоқи етакчилари Украинага ҳарбий ёрдамни давом эттириш ва мудофаа харажатларини сезиларли ошириш бўйича қарор қабул қилганидан сўнг берилди.

Туркия Украинани тиклашда иштирок этмоқчи

Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўған Европа Иттифоқи етакчилари билан онлайн учрашувда Туркия Украина можаросини дипломатик йўл билан ҳал этишга интилишда фаол ҳаракат қилганини таъкидлади.

Унинг сўзларига кўра, Анқара Украина ҳудудий яхлитлиги ва мустақиллигини қўллаб-қувватлашда давом этади ҳамда адолатли ва барқарор тинчлик платформасини шакллантириш тарафдори. Эрдўған фавқулодда отишмаларни тўхтатиш ва ҳаво ҳамда денгиздаги ҳужумларни тўхтатишга чақирди.

Президент Туркиянинг Европа Иттифоқи мудофаа дастурларидан четлатилганидан норозилигини билдириб, Брюсселни сиёсатини ўзгартиришга чақирди. «Европа хавфсизлиги Туркия иштирокисиз таъминланмайди», — деди у.

Шунингдек, Эрдўған Туркиянинг Европа Иттифоқига тўлиқ аъзо бўлиш мақсадидан воз кечмаганини таъкидлади.

Трамп қўшниларга яна божларни кечиктирди

АҚШ президенти Доналд Трамп Канада ва Мексикадан келадиган айрим товарларга 25 фоизлик бож жорий этишни бир ойга кечиктириш ҳақида қарор қабул қилди. Унинг таъкидлашича, ушбу чекловлар Америка автомобилсозлик саноатига зарар етказмаслиги керак.

Бу пайтда Канада жавоб чораси сифатида АҚШ маҳсулотларига қўйилган 4 мингдан ортиқ товарга бож жорий этишни 2 апрелгача кечиктирди. Оттава АҚШ билан божларни тўлиқ бекор қилиш бўйича музокараларни давом эттирмоқда.

Онтарио штати губернатори Даг Форд эса АҚШнинг Миннесота, Ню Йорк ва Мичиган штатларига етказиладиган электр энергияси нархини 25 фоизга оширишини маълум қилди.

Бу орада расмий Пекин ҳам Трамп сиёсатига танқидий муносабат билдириб, АҚШ божлари икки давлат ўртасидаги ишончга зарар етказаётганини таъкидлади.

Илон Маск Зеленский сайловда ютқазади деган фикрда

Америкалик миллиардер Илон Маск Украинада сайлов ўтказиш зарурлигини таъкидлаб, амалдаги президент Володимир Зеленский агар унда қатнашса қақшаткич мағлубиятга учрашини билдирди.

У бу фикрни Трамп маъмурияти ва украин мухолифати учрашувига оид хабарга изоҳ сифатида ёзди.

Politico нашри маълумотига кўра, Трамп маъмурияти вакиллари Украина мухолифат етакчилари, жумладан, Юлия Тимошенко ва Петро Порошенко билан учрашган. Порошенко бу ҳамкорлик «очиқ ва шаффоф» асосда амалга оширилганини таъкидлади.

Бу орада Илон Маск ва АҚШ ҳукумати аъзолари ўртасида зиддият кучаяётгани айтилмоқда.

Илон Маск АҚШ Давлат котиби Марко Рубио ва Транспорт вазири Шон Даффи билан кескин тортишувга киришган. The New York Times хабарига кўра, вазирлар Маскни ёлғончиликда айблашди.

Маск ҳукумат ходимлари қисқариши зарурлигини таъкидлаб, Рубиони Давлат департаментида ишдан бўшатишлар деярли йўқлиги учун танқид қилган.

Бунга жавобан Рубио USAID ёпилгани туфайли миллионерни ёлғончиликда айблаган. Даффи эса авиадиспетчерлар сони камайишига қарши чиққан ва бу АҚШдаги ҳаво ҳаракати хавфсизлигига салбий таъсир қилиши мумкинлигини билдирган.

Орага шахсан Доналд Трамп кириб, вазиятни юмшатган. У ҳукуматдаги ислоҳотлар «болта эмас, скалпел» билан амалга оширилиши кераклигини таъкидлаган.