Ҳўрмузни талашаётган АҚШ ва Эрон, Россияга қарши антибаллистик коалиция – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Саудия–Яман можароси кескинлашмоқда

Халқаро тан олинган Яман ҳукуматининг кучлари Эрондан ҳусийлар делегациясини олиб келаётган самолётнинг қўнишига йўл қўймаслик учун 13 июл куни Сано аэропортининг учиш-қўниш йўлагини бомбардимон қилди.

Яман мудофаа вазири аввалроқ ҳукумат кучлари ҳаво ҳудудини бузган ҳар қандай «душман самолётига барча мавжуд воситалар билан» жавоб беришини айтганди.

«Ҳусий гуруҳлари Яман миллий самолётларининг пойтахт Сано аэропортига қўнишига тўсқинлик қилди. Шунингдек, Эрон самолётининг Яман ҳаво ҳудудини бузиб киришини талаб қилди. Шунинг учун аэропортнинг учиш-қўниш йўлаги нишонга олинди», дейилади ҳукуматнинг душанба кунидаги баёнотида.

Зарбаларга қарамай, кун охирига келиб Теҳрондан ҳусийлар делегациясини олиб қайтаётган самолёт Ҳудайдага қўнди.

Сано аэропортига берилган зарбалардан кейин ҳусийлар ҳужумда Саудия Арабистонини айблади ва бунга муносиб жавоб қайтаришларини билдирди. Эрон ҳам ушбу зарбаларни қоралади. Саудия Арабистони расмийлари эса ҳеч қандай муносабат билдирмади.

Шундан сўнг, душанба куни кечқурун Ямандаги Саудия бошчилигидаги кучлар ҳусийлар томонидан отилган баллистик ракеталарни тутиб қолганини маълум қилди.

Ҳусийларнинг ўзи эса Саудия Арабистони жанубидаги Абҳа халқаро аэропортини нишонга олиб, баллистик ракеталар ва дронлар ёрдамида ҳарбий операция ўтказганини маълум қилди. Ҳозирча Саудиядаги аэропортга етказилган зарар бўйича тасдиқланган маълумотлар йўқ.

Абҳа минтақаси – Саудия Арабистони жанубидаги тоғли ва Яман билан чегарадош бўлган, саудияликлар ёзги иссиқдан қочиш учун борадиган ҳудуд ҳисобланади.

Ҳусийлар ҳарбий матбуот котиби Яҳё Сарий барча авиакомпанияларни Саудия Арабистони ҳаво ҳудуди узра учмасликдан огоҳлантирди.

Ушбу ҳужумлар 2022 йилдаги норасмий сулҳдан кейин қиролликка қарши амалга оширилган биринчи расмий тасдиқланган ҳужум бўлди ва минтақада кескинликни оширмоқда.

АҚШ–Эрон уруши қайта бошланди

АҚШ ҳарбийлари душанба куни тунда президент Трамп кўрсатмаси билан Эронга қарши кетма-кет учинчи кеча ҳаво зарбалари берди. Марказий қўмондонлик маълумотига кўра, 12 июл куни Бандар-Аббосдаги денгиз базасига қилинган ҳужумда илк бор учта учувчисиз денгиз дрони ишлатилган. Бу АҚШ армияси тарихида денгиз дронлари қўлланган биринчи ҳужум операцияси сифатида қайд этилди.

Аввалроқ АҚШ етакчиси Эрон «жуда қаттиқ зарбага учраши» ҳамда унинг блокадаси тикланишини айтганди.

«Ҳўрмуз бўғози очиқ, Эрон билан ёки Эронсиз ҳам очиқ бўлиб қолади. Биз ЭРОН БЛОКАДАСИНИ қайта тиклаяпмиз. АҚШ бундан буён 'Ҳўрмуз бўғозининг қўриқчисиʼ сифатида тан олинади. Бироқ адолат юзасидан барча ташилаётган юклар қийматининг 20 фоизи миқдорида компенсация олади», деб ёзди Трамп душанба куни.

АҚШ ҳарбий-денгиз кучларига кўра, блокада сешанба куни Гринвич вақти билан соат 20:00 да кучга киради ва байроғидан қатъи назар, барча кемалар ҳаракатига тааллуқли бўлади. Бу чора бутун Эрон қирғоқларини қамраб олади.

Эрон олий қўшма ҳарбий қўмондонлиги эса АҚШ ушбу сув йўлининг келажагини белгилашда ҳеч қандай рол ўйнамаслигини ва унга аралашишга йўл қўйилмаслигини маълум қилди. Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Арақчи Теҳрон бўғознинг қўриқчиси эканини ва «абадий» шундай бўлиб қолишини ёзди. У Трампнинг сўзларига жавобан: «20 фоиз, албатта, жуда кўп. Биз адолатли бўламиз», дея қўшимча қилди.

Шунингдек, Эрондаги Муҳофизлар корпуси огоҳлантиришларга эътибор бермай, навигация тизимларини ўчириб қўйган танкер ва кемалар бўғозда зарбага учраётганини қўшимча қилди.

БАА мудофаа вазирлиги Ҳўрмузда «Момбаса» ва «Ал-Баҳия» номли танкерлари Эрон ракеталари ҳужумига учраганини маълум қилди.

New York Times нашрининг ёзишича, президент Трамп олдинроқ Конгресс раҳбарларига расмий мактуб йўллаб, 7 июл куни АҚШ ҳарбийлари Эрондаги қатор нишонларга мудофаа хусусиятига эга зарбалар берганини маълум қилган. Мазкур қарор АҚШ президентининг ҳарбий куч ишлатиш бўйича конституциявий ваколатлари юзасидан Оқ уй ва Конгресс ўртасидаги қарама-қаршиликни яна авж олдирди.

Россияга қарши мудофаа коалицияси

Европа етакчилари Украина билан биргаликда янги интеграциялашган баллистик ракеталарга қарши мудофаа коалициясини тузишга келишиб олди. Ушбу келишув Киев билан Дания, Франция, Германия, Италия, Нидерландия, Норвегия, Испания, Швеция ва Буюк Британияни бирлаштиради.

Давлатлар ўз қўшма баёнотида: «Бизнинг мақсадимиз — Европа учун умумий баллистик ракеталарга қарши мудофаа салоҳиятини яратишдир», деб таъкидлади.

Етакчиларнинг қайд этишича, ушбу лойиҳа «мутлақо мудофаа характерига эга бўлган» ракеталарга қарши салоҳиятни ривожлантиради.

Президент Володимир Зеленский ҳам Францияда бўлиб ўтган музокаралар Украина мудофааси учун «сезиларли даражада кенгроқ имкониятлар»га йўл очишини айтди.

«Биз биринчи марта янги ракетага қарши тизимни яратишга аниқ ҳисса қўша оладиган давлатларнинг етакчилари, миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчилари ҳамда мудофаа компаниялари даражасида йиғилиш ўтказамиз», деди Зеленский.

Буюк Британия эса Евроиттифоқ билан ҳамкорликда Россия кибертармоқларига қаратилган янги қўшма кибер санкциялар пакетини эълон қилди.

Ушбу чоралар «вайронкор кибер ва гибрид операциялар ортида турган 24 нафар жисмоний ва юридик шахсларни, жумладан, Россия разведка хизматлари билан боғлиқ кибержиноятчиларни» нишонга олади.

Ушбу хабарлар фонида — сешанбага ўтар кечаси Россия яна Киевга баллистик ракета зарбаларини берди.

Европа Ғазо учун 1 миллиард доллар ажратмоқда

Ғазо сектори учун қарийб 1 миллиард доллар миқдорида беғараз маблағлар ажратилади. Бу пулларни ажратиш бўйича – Европа Иттифоқи томонидан қўллаб-қувватланган конференцияда аниқ мажбуриятлар олинди.

Исроилнинг Ғазодаги уруши оқибатида секторда қарийб икки миллион аҳолининг катта қисми очарчилик ва чодирларда яшамоқда. Шу боис, ажратилган маблағлар биринчи навбатда Ғазо ҳудудини асосий сув ва санитария тармоқлари билан таъминлашга, шунингдек, соғлиқни сақлаш ва озиқ-овқат тизимларини қайта тиклашга йўналтирилади.

Ушбу ҳудудни қайта тиклаш бўйича саъй-ҳаракатларни «Team Gaza» ташаббуси мувофиқлаштиради.

ЕИ ташқи сиёсат раҳбари Кая Каллас иттифоқ Фаластин мухториятини қўллаб-қувватлашда давом этиши учун у ерда ислоҳотлар ўтказилиши зарурлигини таъкидлади. Конференция иштирокчилари орасида Фаластин вакиллари, шунингдек, АҚШ президенти Доналд Трамп томонидан ташкил этилган Тинчлик кенгаши вакиллари ҳам бор эди.

БМТнинг 2026 йил май ойидаги ҳисоботига кўра, Ғазо секторида зарур бўлган қайта тиклаш ва қурилиш ишлари 71,4 миллиард долларга баҳоланмоқда. Ҳисоботда айтилишича, урушдан 371 888 та уй бевосита зарар кўрган бўлиб, бу анклавдаги умумий уй-жой фондининг 75 фоизини ташкил этади.

2023 йил 7 октябрдан буён Ғазо секторида 70 мингдан ортиқ фаластинлик ҳалок бўлган, уларнинг аксарияти аёллар ва болалардир. Шулардан 1000 нафардан ортиғи оташкесим эълон қилинганидан кейин Исроил ҳужумларида ўлдирилди.

Бутун дунёдаги ва ҳатто Исроилнинг ўзидаги инсон ҳуқуқлари ташкилотлари ҳам Исроил армиясининг Ғазодаги амалиётларини геноцид деб ҳисоблайди.

Европада жазирама: 10 минг ортиқча ўлим

Расмий маълумотларга кўра, июн ойи охирида қитъанинг ғарбий қисмини қамраб олган рекорд даражадаги иссиқлик тўлқини пайтида Европа мамлакатларида 10 мингдан зиёд ортиқча ўлим ҳолати қайд этилди.

Европанинг 27 та давлатидаги миллий ўлим статистикаларидан тўпланган ушбу маълумотлар — иссиқлик тўлқини энг юқори чўққисига чиққан 22-28 июн кунлари юз берган барча сабабларга кўра ортиқча ўлим ҳолатларини ўз ичига олади.

Касалликларнинг олдини олиш ва назорат қилиш Европа маркази эълон қилган маълумотларга кўра, вафот этганларнинг мутлақ кўпчилиги — 9 000 дан ортиғи 65 ва ундан катта ёшдаги одамлардир.

Душанба куни эълон қилинган бошқа ҳисоб-китобларига кўра, май ва июн ойларидаги тўлқинлар пайтида фақатгина Англия ва Уэлснинг ўзида 2 700 киши иссиқлик билан боғлиқ сабаблар туфайли вафот этган.

Ҳаддан ташқари иссиқ ҳарорат — иссиқ уришига олиб келиши ёки юрак-қон томир ва нафас олиш йўллари касалликларини оғирлаштириши орқали ўлимга сабаб бўлиши мумкин. Бунда кексалар энг заиф қатлам ҳисобланади.

Олимларнинг таъкидлашича, июн ойи охиридаги иссиқлик тўлқини — инсон фаолияти сабабли юзага келган иқлим ўзгаришисиз «амалда имконсиз» бўлар эди. Иқлим ўзгариши иссиқлик тўлқинларининг янада тез-тез ва шиддатлироқ тус олишига олиб келмоқда.