ЖССТ омборига ҳужум қилган Исроил, Аҳмад аш-Шаръага уюштирилган суиқасдлар ва яна ЮНЕСКОдан чиқаётган АҚШ – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Исроил Ғазодаги ЖССТ ходимлари турар жойи ва омборига ҳужум қилди

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти душанба куни Исроил ҳарбийлари Ғазо секторидаги Деир ал-Балаҳ шаҳрида жойлашган ташкилот ходимлари яшаш жойи ва асосий омборига ҳужум қилганини маълум қилди. Бу ҳужумлар ЖССТнинг Ғазодаги фаолиятини жиддий хавф остига қўйган.

ЖССТ баёнотида айтилишича, ташкилот ходимлари яшайдиган бино уч маротаба бомбардимон қилинган, авиазарбалар ёнғин чиқишига ва катта зарар етишига олиб келган. Бу ҳолат ходимлар ва уларнинг оилалари, жумладан болалар ҳаётини хавф остига қўйган.

ЖССТ икки нафар ходими ва уларнинг икки оила аъзосининг ҳибсга олинганини билдирди. Уларнинг уч нафари кейинчалик қўйиб юборилган, бироқ битта ходим ҳали ҳам ҳибсда қолмоқда. Ташкилот бош директори Тедрос Адханом «ЖССТ ходимининг дарҳол озод қилинишини ва барча ходимлар хавфсизлигини таъминлашни» талаб қилди.

Душанба куни Исроил танклари илк бор Деир ал-Балаҳнинг жанубий ва шарқий ҳудудларига кириб борди. Исроил расмийларига кўра, бу ҳудудда гаровга олинганлар бўлиши мумкин. Ҳудудга кирган танклар уйлар ва масжидларга ўқ узган.

Ғазо Соғлиқни сақлаш вазирлиги ўзининг кундалик янгиланишида, ўтган 24 соат ичида Исроил зарбалари ва ўқ узишлари натижасида камида 130 фаластинлик ҳалок бўлганини, яна 1 000 дан ортиғи яраланганини билдирди — бу сўнгги ҳафталардаги энг юқори кўрсаткичлардан биридир.

Деир ал-Балаҳ шаҳри 21 ойдан буён давом этаётган урушда Ғазодаги асосий инсонпарварлик маркази бўлиб қолмоқда. Ғазо соғлиқни сақлаш расмийлари яқин кунларда очликдан «оммавий ўлимлар» хавфи ҳақида огоҳлантирмоқда.

БМТ бош котиби Антониу Гутерриш Ғазода гуманитар аҳволнинг кескин ёмонлашгани ҳақида «оғир хавотирда» эканини билдирган. «Бу ерда ҳаётни сақлаб қолаётган сўнгги чизиқлар узилмоқда».

Исроил 2023 йил октябридан буён Ғазода олиб бораётган геноцид кўринишидаги уруши натижасида 59 мингдан ортиқ фаластинликлар ҳалок бўлди, юз минглаб инсонлар жароҳатланди.

АҚШ яна ЮНЕСКОдан чиқмоқчи

Америка Қўшма Штатлари 2026 йил 31 декабрдан бошлаб БМТнинг Таълим, фан ва маданият бўйича ташкилоти – ЮНEСКОдан чиқишини расман эълон қилди. Оқ уй матбуот котиби ўринбосари Анна Келли маълум қилишича, президент Доналд Трамп шундай қарор қабул қилган.

Унинг сўзларига кўра, ушбу қарор АҚШ президенти томонидан ЮНЕСКО «ноябрь ойида америкаликлар овоз берган соғлом фикр ва сиёсатга мутлақо зид бўлган қарама-қарши, ихтилофли маданий ва ижтимоий лойиҳаларни» қўллаб-қувватлагани учун қабул қилинган.

Оқ уй вакилининг таъкидлашича, Трамп маъмурияти ЮНЕСКО ташкилотини «фаластинпараст ва хитойпараст» деб билади.

ЮНEСКО Бош директори Одри Азулей Трамп маъмуриятининг яна ташкилотни тарк этиш қароридан «чуқур афсусда» эканини билдирди.

«Бу қарор кўп томонлама ҳамкорлик асосларини инкор этади. Ҳар қанча афсусли бўлмасин, бу қарор кутилган ва ЮНEСКО бунга тайёр эди», — деди Азулей.

Унинг айтишича, чиқишга сабаб бўлган омиллар сўнгги етти йилда сезиларли даражада ўзгармаган бўлсада, ташкилотдаги сиёсий муҳит ва ЮНEСКОнинг келишувга асосланган ёндашуви яхшиланган.

Азулейнинг айтишича, АҚШ ҳиссаси ҳозирда ЮНEСКО бюджетининг атиги 8 фоизини ташкил этади, бу бошқа айрим БМТ агентликларидаги 40 фоизли улушдан анча кам. Шу билан бирга, ЮНEСКОнинг умумий бюджети охирги йилларда барқарор ўсиб бормоқда.

АҚШ ЮНЕСКО таркибидан чиқишини 2017 йил октябрида, Трампнинг биринчи президентлик муддати пайтида ҳам эълон қилган эди. Шу вақтда маъмуриятдагилар бу қарорни ташкилотнинг Исроилга қарши сиёсати ва ЮНЕСКО ташкилотини ислоҳ қилиш зарурати билан изоҳлаганди. Жо Байден 2021 йилда президентлик лавозимига киришганидан кейин Трампнинг бу қарорини бекор қилди.

ОАВ: Аҳмад аш-Шаръага нисбатан уч марта суиқасд уюштирилди

Сурия президенти Аҳмад аш-Шаръа сўнгги етти ой ичида камида уч марта суиқасдга уриниш нишонига айланди. Бу ҳақда Исроилнинг «Едиот» газетаси ўз манбаларига таяниб хабар берди.

Хабарда айтилишича, ҳужумлардан бири Туркия хавфсизлик кучларининг аралашуви натижасида олди олинган.

Хусусан, биринчи суиқасдга уриниш Дамашқдаги Қаср ал-Шааб саройи яқинида содир бўлган. Туркия махсус хизматлари тезкор ҳаракат қилган ва гумонланувчиларни зарарсизлантиришга муваффақ бўлган.

Иккинчи суиқасд эса Иордания билан чегарадош Дера шаҳри яқинида тайёрланган. Аҳмад аш-Шаръа бу минтақага ташриф буюрган вақтда икки гумонланувчи аниқланган. Сурия ва Туркия хавфсизлик кучларининг ҳамкорликдаги саъй-ҳаракатлари орқали президент кортежининг йўналиши ўзгартирилган ва ҳужумнинг олди олинган. Бу ҳодиса жамоатчиликка очиқланмаган.

Учинчи — ва энг жиддий — суиқасд уриниш Дамашқда, президентнинг доимий ҳаракатланадиган йўналишида тайёрланган қуролли пистирма шаклида амалга оширилган. Туркия ва Сурия разведка хизмати ҳодисалардан олдин ҳужум тайёргарлигини аниқлашга муваффақ бўлган.

Исроил ва араб манбаларининг таъкидлашича, президент Аҳмад аш-Шаръа суиқасдларга оид маълумотларни ошкор этмасликни буюрган. Бу орқали жамоатчилик орасида ваҳима тарқалишининг олдини олиш ва рақиб кучларга бу ҳодисаларни сиёсий мақсадларда ишлатиш имконини бермасликка ҳаракат қилинган.

Эронда iPhoneʼлар киберҳужумга учрагани маълум бўлди

Apple компанияси Исроил билан урушдан олдинги ойда эронликларга смартфонлари киберҳужумга учрагани ҳақида огоҳлантириш юборган. Бу ҳақда Остиндаги Миан Груп инсон ҳуқуқлари ташкилотининг янги тадқиқотига таяниб, Bloomberg хабар берди.

Тадқиқотчилар 2025 йил биринчи ярмида Apple компаниясидан кибертаҳдид ҳақида хабарнома олган бир қанча эронликларни аниқлади ва улар умумий нишонларнинг фақат кичик қисми бўлиши мумкин. Швецияда жойлашган киберхавфсизлик тадқиқотчиси ва ДаркCэлл компанияси асосчиси Ҳамид Кашфий ҳам жосуслик дастурий таъминоти қурбони бўлган эронликларнинг яна бир гуруҳини аниқлади.

Ҳужумлар Эрон ичида ҳам, хорижда яшовчи эронликларга қарши ҳам уюштирилган ва бундай илғор кибер-разведка воситаларидан фойдаланишнинг биринчи ошкор намунаси дейилмоқда. Ҳужумлар ортида ким тургани номаълум. Миан Груп маълумотларига кўра, қурбонлар орасида мамлакат ичидаги икки эронлик диссидент ва Европада яшовчи Эрон фуқаролигига эга IT-мутахассиси бўлган — уларнинг iPhoneʼлари жосуслик дастурий таъминотини ўрнатиш объектига айланган.

Кашфий 12 нафар қурбонни топди — уларнинг барчаси Эрон ичида бўлиб, мамлакатнинг технология соҳасида ёки ҳукумат учун ишлаган. Ҳужумлар «фавқулодда камдан кам учрайдиган» ва «миллионлаб доллар қийматли» деб таърифланган.

Россияга қарши санкциялар Хитой ва ЕИ муносабатларига зарба берди

Хитой Савдо вазирлиги Европа Иттифоқининг Россияга қарши янги санкциялари Пекин ва Брюссел муносабатларига салбий таъсир кўрсатаётганини маълум қилди. Гап 18 июль куни Россиянинг Украинага қарши давом этаётган тажовузи муносабати билан Европа Иттифоқида қабул қилинган Москвага қарши чеклов чораларининг 18-пакети ҳақида кетмоқда.

«Европа Иттифоқининг ҳаракатлари Хитой ва ЕИ раҳбарлари ўртасида эришилган келишувларга зид келади ҳамда Хитой ва ЕИ ўртасидаги савдо муносабатлари ва молиявий ҳамкорликка жиддий салбий таъсир кўрсатади», — деди вазирлик вакили Пекинда журналистларга.

Брюссел томонидан киритилган чекловлар Россиянинг «соядаги» флоти 105 танкерига таъсир қилди. Россия нефтининг нархи бир баррель учун 47,6 долларгача пасайтирилди. Хитойнинг иккита банки ҳам санкциялар рўйхатига киритилган. Европа Иттифоқи маълумотларига кўра, ушбу молия институтлари криптовалюта операциялари билан шуғулланган, бу эса Москвага қарши санкциялар самарадорлигига путур етказган.

Пакет Россия ҳарбий-саноат комплексига тўғридан тўғри ёки билвосита ёрдам кўрсатувчи ёки санкциялардан қочишда иштирок этувчилар рўйхатига 26 та ташкилотни қўшди. Улардан еттитаси Хитой ва Ҳонгконгда жойлашган.