Гренландияни кўзлаётган Трамп, Японияга Хитойдан иқтисодий зарба, Украина учун хавфсизлик кафолатларида силжиш – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

{Yii::t(}

Ўтказиб юбориш 6s

Ўтказиб юбориш

АҚШ Гренландияни ҳам олмоқчи

АҚШ президенти Доналд Трамп Гренландияни қўлга киритиш учун «турли вариантларни», жумладан, ҳарбий кучдан фойдаланишни ҳам муҳокама қилмоқда.

«Президент ва унинг жамоаси ушбу муҳим ташқи сиёсий мақсадга эришиш учун турли вариантларни муҳокама қилмоқда. Албатта, АҚШ ҳарбий кучидан фойдаланиш ҳар доим Олий қўмондон ихтиёридаги вариант ҳисобланади», деди Керолин Левит.

Бу баёнот Европа етакчилари Данияни қўллаб-қувватлаб қўшма баёнот чиқарганидан бир неча соат ўтиб янгради. Дания Трампнинг Арктикадаги орол бўйича даъволарига қарши чиқиб келмоқда.

«Гренландия унинг халқига тегишли. Фақат Дания ва Гренландия ўзаро муносабатларига оид масалаларни ҳал қилиши мумкин», — дейилади Буюк Британия, Франция, Германия, Италия, Полша, Испания ва Дания етакчилари имзолаган қўшма баёнотда.

Улар Арктика хавфсизлиги АҚШ учун қанчалик муҳим бўлса, ўзлари учун ҳам шунчалик муҳим эканини таъкидлаб, бу НАТО иттифоқчилари, жумладан, АҚШ билан «жамоавий» тарзда таъминланиши кераклигини айтди.

Гренландия масаласи АҚШнинг Венесуэлага ҳарбий аралашуви фонида яна кун тартибига чиқди. Чунки ўша операциядан кейин Трампнинг яқин инсонларидан бири Гренландия харитасини АҚШ байроғи рангларида жойлаб, ёнига «ТEЗ ОРАДА» деган ёзувни қўшганди.

АҚШ давлат котиби Марко Рубио эса Конгрессдаги ёпиқ йиғилишда Трамп маъмурияти Гренландияга бостириб киришни режалаштирмаётганини, аммо уни Даниядан сотиб олиш эҳтимоли муҳокама қилинаётганини айтган.

Яман сепаратистларининг бошлиғи қочиб кетди

Яманнинг Жанубий ўтиш кенгаши раҳбари Аидарус аз-Зубайди Ар-Риёдга учиши керак бўлган самолётга чиқолмади ва бунинг ўрнига номаълум йўналишга қочиб кетди. Бу ҳақда Яманда Саудия томонидан қўллаб-қувватланадиган ҳукумат кучлари маълум қилди.

Зубайди Яманнинг жануби масаласи бўйича форумда қатнашиш учун Саудия Арабистонига йўл олиши керак эди.

Коалиция вакили Турки ал-Маликий баёнотида айтишича, сепаратист гуруҳнинг кўплаб юқори мартабали раҳбарлари бўлган рейс уч соатдан ортиқ кечикканидан сўнг Зубайдисиз учиб кетган. Унинг қаерда экани ҳақида ҳеч қандай маълумот бўлмаган.

Кечикиш вақтида «у катта кучларни жойлаштираётгани ҳақида маълумотлар пайдо бўлди», деди Маликий.

Коалиция, шунингдек, сепаратистлар лагерларни тарк этиб ҳаракатланаётганини кузатгач, Яманнинг жанубига ҳаво ҳужумлари уюштирган.

Баёнот ўтган ой БАА қўллайдиган сепаратистлар ва Саудия қўллайдиган ҳукумат ўртасида бошланган жангларни тўхтатиш ҳаракатлари фонида янгради. Бу тўқнашув икки бой араб давлати ўртасида жиддий низо келтириб чиқарган.

БАА ва Саудия Арабистони ўртасидаги келишмовчилик аслида ҳусийларга қарши тузилган коалициянинг ўзини парчалаб юбормоқда.

АҚШ Венесуэла нефтини сотиб олади

АҚШ президенти Доналд Трампнинг айтишича, Каракас ва Вашингтон Венесуэла нефтининг қиймати 2 миллиард долларгача бўлган қисмини АҚШга экспорт қилиш бўйича келишувга эришган. Бу муҳим келишув — таъминотнинг бир қисмини Хитойдан буриб олишга хизмат қилади.

Трампнинг айтишича, Венесуэла АҚШга 30 миллиондан 50 миллион баррелгача «санкцияланган нефтни топширади».

«Бу нефт бозор нархида сотилади. Ундан тушган маблағни — Венесуэла ва АҚШ халқлари манфаатига ишлатилишини таъминлаш учун мен назорат қиламан», деб ёзди Трамп.

Трамп эълонидан кейин АҚШ нефт нархлари 1,5 фоиздан кўпроққа тушди. Ҳозирда бу нефт оқими бутунлай Chevron компанияси назоратида. АҚШ рухсати остида ишлайдиган бу компания блокада даврида ҳам юклаш ва жўнатишни тўхтатмаган ягона компания бўлиб қолмоқда. Бошқа компаниялар ҳам яна Венесуэла юкларини қабул қилишга тайёргарлик кўрмоқда.

Мазкур битим Венесуэла ҳукумати Трампнинг АҚШ нефт компанияларига очилиш талабига жавоб қайтараётганининг кучли белгисидир.

Венесуэланинг ўзида эса аллақачон сақлаш қувватлари тугаб бораётгани сабабли ишлаб чиқаришни қисқартиришга мажбур бўлган. Агар экспорт йўли тез орада очилмаса, ишлаб чиқаришни яна камайтиришга тўғри келади.

Хитойдан яна Японияга «зарба»

Хитой Японияга икки мақсадли маҳсулотлар экспортини тақиқлаш ҳақида қарор чиқарди. Япония ҳукуматининг энг юқори даражадаги вакили эса бу қарорни «мутлақо қабул қилиб бўлмайдиган ва чуқур афсусланарли» деб атади.

Икки мақсадли маҳсулотлар — бу фуқаролик ҳам, ҳарбий соҳада ҳам ишлатилиши мумкин бўлган товарлар, дастурий таъминот ёки технологиялар бўлиб, улар дронлар ва чиплар ишлаб чиқариш учун зарур бўлган айрим нодир ер элементларини ҳам ўз ичига олади.

China Daily газетаси Пекин, шунингдек, Японияга нодир ер элементлари экспортига лицензия беришни кенгроқ миқёсда қатъийлаштиришни кўриб чиқаётгани ҳақида хабар берди. Таҳлилчиларга кўра, бундай қадам ишлаб чиқаришга таянадиган Япония иқтисодиёти учун, жумладан, муҳим автомобилсозлик сектори учун ҳам кенг кўламли оқибатларга олиб келиши мумкин.

Японияга нодир ер элементлари импортининг қарийб 60 фоизи Хитой ҳиссасига тўғри келади.

Осиёнинг энг йирик икки иқтисодиёти ўртасидаги дипломатик можаро бир неча ойдан бери кучайиб бормоқда. Япония бош вазири Санаэ Такаичи ўтган йил охирида Пекин билан келишмовчиликка сабабчи бўлган эди. У демократик тарзда бошқариладиган Тайванга Хитой ҳужуми Япония томонидан ҳарбий жавобга сабаб бўлишини айтганди. Пекин ундан бу сўзларини қайтариб олишни талаб қилди, бироқ у буни қилмаган.

Украина учун хавфсизлик кафолатлари

АҚШ илк бор Украина иттифоқчиларининг кенг коалициясини очиқ қўллаб-қувватлаб, агар Россия яна ҳужум қилса, Киевни қўллаш бўйича мажбурий кафолатлар берилишини ваъда қилди.

Бу ваъда Парижда Европа давлатларидан иборат «Кўнгиллилар коалицияси» саммитида янгради. Саммит Россия билан эҳтимолий сулҳ тузилса, Киевни ишонтириш учун хавфсизлик кафолатларини мустаҳкамлашга қаратилган эди.

Аввалги коалиция йиғилишларидан фарқли ўлароқ, бу сафарги саммитда АҚШ элчилари Стив Уиткофф ва Доналд Трампнинг куёви Жаред Кушнер, шунингдек, АҚШнинг Европадаги энг юқори мартабали генерали Алексус Гринкевич ҳам қатнашди. У бир кун аввал европалик ҳарбий раҳбарлар билан хавфсизлик кафолатлари тафсилотларини муҳокама қилган эди.

Россия билан музокараларни олиб борган Уиткофф саммитдан сўнг Трамп «хавфсизлик протоколлари ортида қатъий турибди», деди. Кушнер эса украиналиклар якуний битимга борса, «битимдан кейин уларнинг хавфсизлиги таъминланганини, кучли тўхтатувчи механизм борлигини» айтди.

Коалиция етакчилари баёнотида иттифоқчилар АҚШ етакчилигидаги сулҳни кузатиш ва текшириш механизмида қатнашиши айтилди. Расмийларнинг сўзларига кўра, бу АҚШ қўшинларини эмас, балки дронлар, сенсорлар ва сунъий йўлдошларни ўз ичига олади.

Франция ва Британия эса сулҳ тузилгач, кўп миллатли кучларни жойлаштириш нияти ҳақида ҳужжат имзолади.

Ноябрдан бери қарийб тўрт йиллик урушни тугатиш бўйича музокаралар тезлашган. Аммо Москва ҳали ён беришга тайёр эканини кўрсатмаяпти. Россия аввалдан НАТО давлатлари қўшинларининг Украинада жойлашишига қарши чиққан.