Трамп Кубага таҳдид қилди

АҚШ президенти Доналд Трамп ижтимоий тармоқдаги саҳифасида агар Куба зудлик билан «келишув тузмаса» бунинг оқибатлари бўлишини айтиб таҳдид қилди ҳамда энди Кубага Венесуэладан пул ва нефт оқими тўхташини маълум қилди.

«Куба кўп йиллар давомида Венесуэладан катта миқдордаги нефт ва пул келиши эвазига яшаган. Бунга жавобан Куба Венесуэланинг сўнгги икки диктаторига „қўриқлаш хизматлари“ни кўрсатди. Аммо энди бундай бўлмайди!» – деб ёзди Трамп якшанба куни ўзининг Truth Social тармоғида.

«Энди Кубада нефт ҳам, пул ҳам бўлмайди – нол! Мен уларга кеч бўлмасидан битим тузишни маслаҳат бераман», – деб давом этган Трамп.

У айнан қандай келишувни назарда тутгани ва Куба учун қандай оқибатлар бўлиши мумкинлигига аниқлик киритмаган.

Мутахассисларнинг баҳоларига кўра, Венесуэла ўз иттифоқчиси Кубага кунига 35000 баррел (4,8 минг тонна атрофида) нефт етказиб беради.

АҚШ ҳарбийлари 3 январ кунига ўтар кечаси Каракасда ўтказилган рейд давомида Венесуэла раҳбари Николас Мадурони қўлга олиб, Ню Йоркка олиб кетганди. У ерда собиқ президент гиёҳванд моддалар савдоси бўйича айбланиб, судга тортилган.

Трамп ўз постида ушбу рейд ҳақида эслаб ўтган ва Мадурони қўриқлаган кубаликларнинг аксари ўлдирилгани ва энди Венесуэла кубаликлар хизматларига эҳтиёж сезмаслигини билдирган. «Энди Венесуэлада Америка Қўшма Штатлари бор, уни ҳимоя қиладиган энг катта армия (катта фарқ билан) бор», – деган Трамп.

Кубаликлар кўп йиллар мобайнида Николас Мадуронинг шахсий қўриқлаш хизмати таркибида бўлишган. Куба ҳукумати америкалик ҳарбийлар рейди вақтида 32 нафар кубалик ҳалок бўлганини тасдиқлаган.

Куба президенти Мигел Диас-Канел бу 32 «жасур кубалик жангчилар» «империя формасидаги террорчилар» билан жангга киришиб, ҳалок бўлганини айтган.

Куба ҳукумати реакцияси

Мигел Диас-Канел Трампнинг сўзларига кескин муносабат билдирди. «Куба – эркин, мустақил ва суверен мамлакат. Бизга ҳеч ким нима қилишни буюрмайди», – деб ёзди Лотин Америкаси давлати раҳбари X ижтимоий тармоғида.

«Ҳамма нарсани бизнесга, ҳатто инсон ҳаётини ҳам товарга айлантирадиганлар Кубага кўрсатма бериш ҳуқуқига эга эмас. Мамлакатдаги оғир иқтисодий вазият АҚШ бизга (Кубага – таҳр.) олтмиш йилдан бери қўллаб келаётган қаттиқ изоляция чоралари натижаси бўлиб, уларни янада кучайтириш билан ҳам таҳдид қилишмоқда», – дея қўшимча қилди у.

Куба ташқи ишлар вазири Бруно Родригес «Куба ҳеч қайси мамлакатга кўрсатган хавфсизлик хизматлари учун пул ёки моддий мукофот олмагани»ни айтиб чиқди.

«АҚШдан фарқли ўлароқ, бизда бошқа давлатларга нисбатан ёлланма хизмат кўрсатиш, шантаж ёки ҳарбий босим билан шуғулланадиган ҳукумат йўқ. Бошқа ҳар қандай мамлакат каби, Куба ҳам ёнилғини экспорт қилишга тайёр бўлган ва АҚШнинг бир томонлама мажбурловчи чораларига аралашувсиз ёки бўйсундирилмасдан, тижорий муносабатларни ривожлантириш ҳуқуқини амалга ошираётган бозорлардан ёнилғи импорт қилишга мутлақ ҳуқуққа эга», – деган у.

У «АҚШ ўзини жиноий ва назоратсиз гегемон сифатида тутаётгани ва бутун дунё бўйлаб тинчлик ва хавфсизликка таҳдид солаётгани»ни таъкидлаган.

Кубада ёқилғи муаммоси

АҚШ президенти маъмурияти ҳозирча Кубага нисбатан аниқ режалар ҳақида маълум қилгани йўқ; Трампнинг ўзи эса Кубага бостириб киришга ҳожат йўқлигини, чунки у ердаги ҳокимият шундоқ ҳам «қулашга тайёр экани»ни айтган.

АҚШ давлат котиби, кубалик муҳожирлар фарзанди ҳисобланган Марко Рубио ўтган ҳафтада берган интервюсида шундай деган: «Куба раҳбарияти вакили бўлганимда, хавотир ичида яшаётган бўлардим. Чунки Гаванада кўплаб муаммолар пайдо бўлди».

Трамп эса якшанба куни ижтимоий тармоқдаги саҳифасида Рубиони Куба президенти қилиб тайинлаш ҳақидаги таклифни маъқуллаб, «Ёмон эшитилмаяпти», деб ёзганди.

Кубадан келаётган хабарларга кўра, Қўшма Штатлар Венесуэладан чиқувчи танкерлар йўлини тўсиб қўйгани туфайли оролда ёқилғи ва электр танқислиги юзага келган.

«Донро доктринаси»

Трампнинг маъмурияти аввалроқ ташқи сиёсатда модификация қилинган «Монро доктринаси»га амал қилишини маълум қилган. Бу доктрина орқали АҚШнинг илк президентларидан бири Жеймс Монро 1823 йилда Қўшма Штатларни Ғарбий яримшардаги ҳукмрон куч деб эълон қилганди. Аниқроғи, доктрина Европа давлатларининг Америка ишларига аралашишдан бош тортиши эвазига АҚШнинг Европа ишларига аралашишдан бош тортишини назарда тутган.

АҚШнинг янги Миллий хавфсизлик стратегиясида ташқи сиёсатдаги бу йўналиш «Трампдан Монро доктринасининг янги версияси» деб аталган, Трампнинг ўзи эса уни «Донро доктринаси» деб атайди.

Мадуро қўлга олинганидан кейин Трамп Лотин Америкасининг қатор мамлакатлари юзасидан турлича баёнотлар берди.

У, хусусан, Колумбиянинг илк сўл президенти Густаво Петрога «ўз жони учун қайғуриш»ни маслаҳат берган ва Колумбияда ҳам ҳарбий операция ўтказиш кераклиги ҳақидаги фикрларни маъқуллаган.

Октябр ойида АҚШ Петрони Колумбияда гиёҳвандлик моддалари савдоси гуллаб-яшнашида айблаб, унга қарши персонал санкциялар жорий этганди.

Шунингдек, Трамп АҚШга гиёҳванд моддалар оқими Мексика орқали кириб келаётгани ва «бу масалада нимадир қилиш кераклиги»ни айтган. Унинг сўзларига кўра, у Мексикага картеллар билан урушда маҳаллий ҳокимиятга ёрдам бериш учун америкалик ҳарбийларни юборишни таклиф қилган. Бироқ Мексика президенти Клаудия Шейнбаум бу таклифларни рад этган.

1959 йилда Фидел Кастро партизан сафдошлари билан АҚШга дўстона муносабатда бўлган президент Фулхенсио Батистани ағдариб, ўзи СССР билан яқин муносабатларни йўлга қўйганидан бери АҚШ Куба учун душман давлатга айланган.

АҚШнинг аввалги президентлари, айниқса, Барак Обама Куба билан муносабатларни нормаллаштириш учун айрим қадамларни қўйганди, аммо Трамп бу қарорларнинг кўпчилигини бекор қилди.

Хусусан, Трамп иккинчи муддатга сайланиб, лавозимига расман киришгач, Кубани яна терроризмни қўллаб-қувватловчи давлат деб расман эълон қилди. Бу олдинги президент Жо Байден Кубадан бу таърифни олиб ташлаганидан кўп вақт ўтмай рўй берди.