ОИТС — мифлар ортидаги ҳақиқат: Ўзбекистонда 52 минг инсон ушбу вирус билан яшаяпти

Ўзбекистонда ОИТС билан яшовчи шахслар сони 52 минг нафарга етган. Бу рақамлар ортида нафақат тиббий ташхис, балки жамиятдаги қўрқув, мифлар ва тамғалаш билан кечаётган ҳаётлар бор. Kun.uz Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги билан ҳамкорликда шундай ҳаётда яшаётган инсонларга қулоқ тутди.

{Yii::t(}

Ўтказиб юбориш 6s

Ўтказиб юбориш

Ўзбекистонда 52 минг нафар шахс шу касаллик билан яшайди, уларнинг 45 фоизини аёллар, 65 фоизини эркаклар ташкил қилади. Негадир кўпчиликда бу касалликка чалинган шахсларга нисбатан ғалати қараш бор. Аммо шифокорлар айби билан бу инфекцияни юқтирган аноним мурожаатчи бизга кўринмайдиган, бироқ хавотирга соладиган касалликнинг тарқалиши ва уларга нисбатан қарашлар ҳақида гапирди.

Нодир, 38 ёшда (маълумот ўзгартирилган):

Чиройли ҳаётим шифокорлар айби билан ўзгариб кетди

«2016 йил августда буйрагимнинг биттасини олишди, битта буйрагим қуриган экан. Операция вақтида тиббиёт ходимларининг лоқайдлиги, эътиборсизлиги туфайли менда қон кетиб қолади. Ўша вақтда менга тўғри келадиган қонни топишолмаган. Шунда шу ерда ётган бемор аёлнинг опасининг қони тушган. У қон беришга рози бўлган ва шифокорлар текширмасдан қон олиб, менга қуйишган. У аёлнинг эри 2 ой аввал Россияда ОИТС касалини юқтириб олиб депорт бўлиб келган экан. Лекин аёл ўзига бу касал юққанини билмаган.

Операциядан 3 ой ўтиб аҳволим оғирлашди, вазн ташлашни бошладим. 6-ойга келиб критик вазиятга тушдим. Юришим, нафас олишим қийинлашиб қолди. Бунинг сабабини билиш учун қайта текширув бошланди. Текширувда менда ОИТС ва Гепатит С аниқланди. Яқинларим буни эшитиб шокка тушишди. Чунки операциягача 3 босқичли текширувдан ўтгандим. Юқумли касалликлар бор-йўқлиги қон анализларида текширилган. Оилам, фарзандим бор эди. Ота-онам бундай бўлиши мумкин эмаслигини, операциягача таҳлилларда бундай касалликлар йўқлигини айтишди. Шифокорлар ҳам ҳайрон, донор аёлни ҳам қайта текшириб кўришганда унда ОИТС касаллиги борлиги аниқланди. Аёл ҳам унгача бу ҳақида билмаган, эридан юққан экан.

2016 йилда ҳаётим 150 даражага ўзгариб кетди. Оиламдан ажрашдим, чунки бу касалга чалинган одам соғлом инсон билан яшолмайди, фарзандимни ўйладим. Унгача жуда бахтли оила эдик. Ўз севимли касбим бор эди. Орада шунчалик тушкунликка тушдимки, икки марта ўз жонимга қасд қилмоқчи бўлдим. Интернетда бу касаллик ҳақида ўргана бошладим. Чиройли кетаётган ҳаётим кимнингдир хатоси билан ўзгариб кетса… Тўғри, улар жазосини олди. Лекин бу ерда бир одамнинг ҳаёти синиб кетяпти».

ОИТС – ҳаёт тугади дегани эмас

«Ўзбекистонда ОИТСга чалинган беморларга тўғри психологик ёрдам бериш тўғри йўлга қўйилмаган десам адашмайман. Чунки бу касалга янги чалинган беморга жудаям қийин бўлади ва унга бу вазиятдан чиқиш учун яхши психолог керак бўлади. Республика ОИТС марказлари таркибида психологлар бор, аммо уларнинг доим ҳам янги келган беморларга соатлаб вақт ажратиш имконияти йўқ. Бу бемор биринчи навбатда туман поликлиникасидаги инфекционист қабулига боради. Лекин кези келса ўша врачларнинг ўзида тўғри тушунча йўқ. Шундай ҳолат бўлдики, ЮНИСЕФнинг тенглик дастурида ишлаганимизда баъзи касалларга нотўғри тушунтириш орқали, яъни ўзи тушкунликдаги одамга «ногиронлик нафақасини олсангиз бўлди, дорини ичиб нима қиласиз? Барибир кўпга бормайсиз», дейилиши хато нарса. Кўпчилик психологлар сир тутишни билмайди, беморлар мурожаат қилишга қўрқади. Ҳаммаси эмас, албатта. Баъзи бир психологларга бемор бориб ОИТСга чалинганини, дардини айтиб кетади. Эртасига эса маҳалласига телефон қилиб унинг ОИТСга чалингани ҳақида айтишади. Бу психология этикасига тўғри келмайди.

Бизнинг жамиятда ОИТСга чалинган беморларга нисбатан нотўғри тушунча бор, чунки доимий тарзда ОАВда бу касалликлар ҳақида ёритиб борилмайди. Мактабда ёки ишхоналарда қисқача айтилади, лекин қайси йўллар билан юқиши ва бу беморлар билан мулоқотдан қўрқмаслик кераклиги айтилмайди. Самарқандда пайтим шамолладим ва укол олиш учун шифокорга бордим. Уколдан олдин ҳамширага қўлқоп кийиши кераклигини айтиб, касалим ҳақида билдирдим. Ўша вақтда ҳамшира укол қилишдан бош тортди. Бу унинг тиббиёт ходими бўла туриб бу касаллик ҳақида билмаслигидан дарак.

Давлат томонидан бериладиган дориларни ичиб юрган одамлар ўзи ҳохласаям буни юқтира олмайди, чунки бу дорилар вирусни «музлатиб» қўяди. ОИТС – ҳаёт тугади дегани эмас. Давлатимиз, Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги, ОИТС марказлари бор. Бюджетдан бунга йилига миллиардлаб маблағлар ажратилади. Битта беморнинг 30 кун ичадиган таблеткаси 330 АҚШ доллардан 380 долларгача туради. Бунга ҳамма касалнинг ҳам имконияти етмайди ҳар ойда сотиб олишга».

Касалликларнинг жуда катта фоизи мигрантлар ҳиссасига тўғри келади

“Ҳеч ким ОИТСдан ҳимояланмаган. Ҳозир аёлларимиз косметологларга жуда кўп боришяпти, нафақат аёллар, эркаклар ҳам боряпти. Косметология соҳаси Ўзбекистонда ривожланиб кетди. Айнан косметологияда шу касални юқтираётганлар бир қанча. Лекин бу нарса ёпиқ тарзда қолиб кетяпти, нимагадир ошкор қилинмаяпти. Ва бизнинг четдан келаётган мигрантларимиз, айнан Россиядан, Туркиядан келаётганларда кўп аниқланяпти.

Баъзи бирларининг ҳатто ота-онаси билмайди ОИТСга чалинганини. Уйланиши керак бўлган йигит Россиядан келиб никоҳгача тиббий кўрикдан ўтган. Унда ОИТС аниқланган. Тўй бузиляпти – ҳамма нарса белгиланган, тўй куни, таклифномалар тарқатилган. Буни эшитган ота-она ёлғиз ўғлини уйдан ҳайдаб юборяпти. Йигит ўзини ўлдирмоқчи бўлди, ота-она қутқариб олишган. Лекин барибир уйдан чиқариб юборишди. Охири ўша йигит Россияга кетишга мажбур бўлди.

70 ёшли отахон келди. Аёли 62 ёшда, Россиянинг Калининград деган шаҳрига бориб ишлаган ва ким биландир танишиб қолиб, шу касални юқтириб келган. Юқтириб келиб, била туриб турмуш ўртоғига юқтиряпти. Ўша одам уйга қайтмаслигини айтиб, имкон бўлса Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигидан қариялар уйига жойлаштиришни сўради”.

ОИТС — фақат тиббий муаммо эмас, балки жамиятнинг онги ва муносабати билан боғлиқ мураккаб масала. Касалликнинг юқиш йўллари ҳақидаги нотўғри тасаввурлар, мифлар ва тамғалаш ОИТС билан яшаётган инсонларни икки карра оғир аҳволга соляпти. Бугун хавф фақат муайян гуруҳларга тегишли эмас, етарли маълумотнинг йўқлиги ҳаммамизни хавф остида қолдиради.